باشگاه خبرنگاران جوان - هرچند دشمن در ظاهر خود را قدرتمند و پیروز نشان می‌دهد، اما آیات ۵۷ تا ۵۹ سوره زمر پایان این راه را حسرت و پشیمانی می‌داند، پیامی روشن برای اهل حق. آیات ۵۷ تا ۶۷ سوره زمر تصویری تکان‌دهنده از سرانجام دو جبهه متقابل ترسیم می‌کند، جبهه‌ای که در برابر حق ایستاد و در غرور، تکذیب و غفلت غرق شد، و جبهه‌ای که تقوا، ایمان و تسلیم در برابر خدا را برگزید.

روزی که پشیمانی دیگر راه نجات نیست

علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، این آیات را شرح یک حقیقت همیشگی می‌داند، اینکه انسان تا زمانی که در دنیا فرصت انتخاب دارد می‌تواند مسیر خود را تغییر دهد، اما هنگامی که پرده‌ها کنار رفت و حقیقت آشکار شد، حسرت دیگر سودی نخواهد داشت. آیات با بیان سخنان حسرت‌آلود انسان در قیامت آغاز می‌شود. قرآن از کسانی سخن می‌گوید که پس از دیدن حقیقت می‌گویند که اگر بازگردانده می‌شدیم، راه دیگری را انتخاب می‌کردیم، اگر هدایت الهی را پذیرفته بودیم از اهل تقوا می‌شدیم، اگر فرصتی دوباره داشتیم جزو نیکوکاران بودیم. اما پاسخ الهی روشن است، نشانه‌ها و آیات حق در دنیا به آنان رسیده بود و آنان با اختیار خود آن را تکذیب کردند.

این پشیمانی از جنس توبه حقیقی نیست، زیرا توبه در جایگاه عمل معنا پیدا می‌کند. قیامت، میدان عمل نیست بلکه صحنه ظهور نتایج انتخاب‌های گذشته است.

دشمن تا آخرین لحظه در توهم پیروزی می‌ماند

یکی از نکات مهم این آیات، اشاره به روحیه مستکبران و مخالفان حق است. آنان در دنیا چنان در غرور و قدرت‌نمایی فرو می‌روند که تصور می‌کنند حقیقت را نیز می‌توانند انکار یا تغییر دهند. اما قرآن نشان می‌دهد که این تصویر ظاهری پایدار نیست. در آیات آمده است که روز قیامت چهره کسانی که بر خدا دروغ بستند، سیاه خواهد شد. علامه طباطبایی توضیح می‌دهد که این سیاهی صرفاً یک تغییر ظاهری نیست، بلکه ظهور باطنی حقیقت آنان است؛ یعنی آنچه در دنیا پشت نقاب قدرت، ثروت و فریب پنهان شده بود، در آخرت آشکار می‌شود.

دشمنان حق معمولاً در دنیا خود را فاتح میدان می‌بینند، اما قرآن معیار پیروزی را چیز دیگری می‌داند. پیروزی واقعی، غلبه ظاهری و موقتی نیست؛ بلکه رسیدن به سعادت و نجات نهایی است. کسانی که حقیقت را انکار کردند شاید مدتی در دنیا قدرتی ظاهری داشته باشند، اما پایان راه آنان شکست و حسرت است.

مجازات الهی، نتیجه طبیعی انتخاب‌های انسان

این بخش از آیات تصویری از عقوبت و مجازات کسانی ارائه می‌دهد که در برابر حق ایستادند. قرآن می‌فرماید جایگاه متکبران در جهنم است. در نگاه ابتدایی ممکن است این عذاب صرفاً نوعی مجازات بیرونی به نظر برسد، اما المیزان تحلیل عمیق‌تری ارائه می‌کند. علامه معتقد است بسیاری از عذاب‌های آخرت، تجسم اعمال خود انسان است. یعنی رفتارها، باور‌ها و تصمیم‌های انسان در دنیا، در آخرت صورتی متناسب با حقیقت خود پیدا می‌کنند؛ بنابراین مجازات الهی صرفاً تحمیل چیزی از بیرون نیست، بلکه انسان محصول عمل خود را می‌بیند.

این حقیقت هشدار مهمی برای همه زمان‌هاست، دشمنی با حق، ظلم، تکبر و فریب شاید در کوتاه‌مدت سودی ظاهری ایجاد کند، اما هیچ عملی در نظام الهی گم نمی‌شود و نتیجه آن دیر یا زود آشکار خواهد شد.

جایگاه جبهه حق، امنیت در روز ترس بزرگ

در برابر تصویر تاریک مجرمان، قرآن تصویری آرامش‌بخش از اهل ایمان و تقوا ارائه می‌دهد. آیه می‌فرماید خداوند اهل تقوا را به سبب رستگاری‌شان نجات می‌دهد؛ نه رنجی به آنان می‌رسد و نه اندوهگین می‌شوند. این نجات تنها رهایی از عذاب نیست، بلکه رسیدن به امنیت کامل است. انسان مؤمن در دنیا ممکن است سختی، فشار یا حتی مظلومیت را تجربه کند، اما اگر مسیر حق را حفظ کند، پایان راه او آرامش و کرامت خواهد بود.

این آیات معادله‌ای را که بسیاری از انسان‌ها در ذهن خود می‌سازند، تغییر می‌دهد. معیار موفقیت صرفاً امکانات و قدرت دنیایی نیست. ممکن است جبهه حق در مقطعی تحت فشار قرار گیرد، اما سرانجام حقیقی از آنِ کسانی است که بر مسیر الهی استوار مانده‌اند.

فرمانروایی مطلق، همه چیز در قبضه قدرت خداست

اوج این بخش از سوره زمر در آیات پایانی آشکار می‌شود، جایی که قرآن توجه مخاطب را از سرنوشت افراد به حقیقتی بزرگ‌تر معطوف می‌کند، اینکه خدا خالق همه چیز است و بر همه چیز وکیل و مسلط است. مالکیت و حاکمیت خداوند اعتباری یا محدود نیست او خالق هستی است و همه موجودات در اصل وجود و بقا به او وابسته‌اند. کلید‌های آسمان‌ها و زمین در اختیار اوست و هیچ قدرتی بیرون از قلمرو اراده او قرار ندارد. در واقع قرآن می‌خواهد ریشه همه ترس‌ها و همه توهم‌های قدرت را از بین ببرد. وقتی همه هستی در قبضه قدرت الهی است، قدرت‌های ظاهری جهان هرچقدر هم بزرگ به نظر برسند، مستقل و پایدار نیستند.

آیات ۵۷ تا ۶۷ سوره زمر در نهایت یک پیام روشن دارند، اینکه جبهه باطل شاید مدتی با هیاهو و قدرت‌نمایی پیش برود، اما پایان آن حسرت و سقوط است، در مقابل، جبهه حق اگر بر مسیر ایمان و تقوا بایستد، سرانجام به امنیت، عزت و رستگاری خواهد رسید. معیار نهایی نه قدرت ظاهری انسان‌ها، بلکه اراده و حاکمیت مطلق خداوند است.

منبع: فارس