باشگاه خبرنگاران جوان - انزوا و حذف زنان از عرصه عمومی یا عبور زنان از چهارچوب‌های دینی و اخلاقی الهی دو الگوی رایج در عرصه مسائل زنان بوده و همچنان نیز در بسیاری از نقاط عالم جاری است. دوگانه‌ای که علی‌رغم تفاوت‌هایی که با یکدیگر دارند در نقاط مهمی به اشتراک نظر و وحدت عملی دست می‌یابند از جمله نگاه ابزاری و دست‌دوم به جنس زن و در مرکز نقش‌آفرینی‌های مؤثر ندیدن زنان. در تاریخ معاصر ایران خصوصاً دوران رژیم پهلوی شاهد ظهور و بروز آشکار این دو الگو بوده‌ایم. اما انقلاب اسلامی رخدادی بود که فراتر از تغییرات سیاسی، تحولات گفتمانی، جامعه‌شناختی و اساسی در جامعه ایرانی را رقم زد از جمله در حوزه زنان. حضرت امام خمینی(ره) و سایر متفکران و نظریه‌پردازان فکری و نظری انقلاب اسلامی اساساً دوگانه زن شرقی برکنار از مناسبات اجتماعی و بی‌اطلاع از پیشرفت‌های علمی و فرهنگی و... را قبول نداشتند چنانکه الگوی زن غربی مدرن که بر ارزش‌های دینی عصیان می‌کند و با زیر پا گذاشتن موازین اخلاقی تبدیل به کالایی مصرفی در اختیار مردان جامعه می‌شود را هم از اساس نمی‌پذیرفتند. انقلاب کبیر اسلامی با همان نگاه تحول‌آفرینی گفتمانی و کلان از جمله در حوزه مسائل زنان افقی تازه پیش چشم زنان ایرانی و زنان مسلمان گشود و الگویی جدید از نقش‌آفرینی زنانه را خلق کرد که امروز از این الگو با عنوان «الگوی سوم زن» نام برده می‌شود.

امام خامنه‌ای و الگوی سوم زن

واقعیت این است که آنچه تحت عنوان الگوی جدید برآمده از نگاه و مبنای معرفتی انقلاب اسلامی در حوزه زنان می‌شناسیم، تا حد بسیار، بسیار زیادی مرهون تلاش، نظریه‌پردازی، گفتمان‌سازی و اقدامات عملی و نهادسازی‌های حضرت آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای، رهبر شهید انقلاب است. ایشان را می‌توان مهم‌ترین نظریه‌پرداز فکر انقلاب اسلامی در حوزه زنان دانست. «الگوی سوم زن» کلیدواژه‌ای بود که ایشان برای صورت‌بندی نظری نگاه انقلاب اسلامی به حوزه زنان خلق کردند و ذیل این گفتمان‌سازی خود، مرزبندی معرفتی و تئوریک اساسی و مهمی با دو الگوی نگاه تحجرآمیز شرقی و نگاه مدرنیستی غربی انجام دادند. در نگاه رهبر شهید انقلاب، برای تحقق الگوی مستقل در حوزه زنان اساساً باید از گفتمان غربی زنان عبور کرد و با آن مرزبندی جدی داشت. بخش مهم و زیادی از سخنان ایشان در حوزه زنان به نقد و رد الگوی غربی اختصاص دارد. امام خامنه‌ای اساساً این الگو را واجد نگاهی مصرفی و دست‌دوم به زن می‌بینند. در نگاه ایشان گفتمان غربی زن در ذات خود نوعی استفاده ابزاری از زنان را دنبال می‌کند و این نگاه ابزاری به‌صورت مشخص در دو زمینه کسب سود و منفعت مالی از جذابیت‌های زنانه یا سوءاستفاده‌های جنسی و به ابتذال کشاندن جنس زن در غرب نمود یافته است.

از دیگر نقاط مورد نقد ایشان نسبت به الگوی زن غربی انتقاد نسبت به «گفتمان مردواره کردن زن» بود. در نگاه رهبر شهید انقلاب، الگوی غربی زن در ذات خود گفتمانی مردسالارانه را علیه زنان پیش می‌برد. گفتمانی که با نادیده‌انگاری «خصوصیات جنس زن» در نهایت تبدیل‌شدن به یک مرد را برای زنان تبدیل به هدف و غایت می‌کند درحالی‌که زن باید با حفظ خصوصیات طبیعی زنانه به نقش‌آفرینی بپردازد. از دیگر نقاط موردتوجه در اندیشه رهبر شهید انقلاب در حوزه موضوع زنان، در کنار یکدیگر تعریف‌کردن نقش خانوادگی و نقش اجتماعی زنان است. قطعاً و بدون هیچ‌گونه مجامله و لکنتی، ایشان نقش محوری و اساسی زن را نقش خانوادگی و ایفای نقش همسری و مادری می‌دانستند؛ چراکه این را برآمده از خصوصیات جنس زن بر اساس خلقت الهی می‌دانستند؛ اما درعین‌حال توجه به وجوه خانوادگی نقش‌آفرینی زنان و کلیدی شمردن مسائلی چون خانه‌داری و تربیت فرزند را به‌هیچ‌عنوان به معنای «خانه‌نشینی» زن و حذف یا به حاشیه راندن او از مناسبات اجتماعی و علمی و سیاسی ندانستند. در عرصه عملی نیز ایشان همواره از حضور و بروز زنان در عرصه‌های مختلف حمایت جدی می‌کردند. به‌عنوان نمونه یکی از جریان‌سازی‌های جدی ایشان در دهه هفتاد حول مسئله آموزش و ارتقای علمی دختران و زنان بود تا آنجا که در سفر خوزستان نسبت به منع دختران از ادامه تحصیل با مردم سخن گفتند یا در نمونه‌ای دیگر از ضرورت تربیت زنان پزشک به‌صورت گسترده خصوصاً در مسائل زنان سخن گفته و آن را پیگیری کردند.

حمایت جدی از ورزش زنان و زنان ورزشکار و تشویق جدی و مستمر افتخارآفرینی‌های ورزشکاران زن ایرانی در مجامع جهانی از دیگر اقدامات گفتمان‌ساز و تحول‌آفرین رهبر شهید انقلاب بود. در عرصه‌ای دیگر ایشان از پیشرفت‌های علمی زنان و مشخصاً زنان نخبه ایرانی همواره حمایت جدی می‌کردند. حمایت از اقشار دیگری از زنان فعال در صحنه‌های اجتماعی همچون نویسندگان، مجریان تلویزیونی و هنرمندان و شاعران و... از دیگر جلوه‌های حمایت عملی و مستمر ایشان از رشد و بلوغ و محقق‌شدن الگوی سوم زن در عینیت اجتماعی جامعه ایران بود. حمایت از شکل‌گرفتن روند‌ها و سازوکار‌های سیاستی و حکمرانی خاص برای پیشرفت زنان و رفع مشکلات و موانع آن‌ها از جمله در شورای‌عالی انقلاب‌فرهنگی یا رویکرد مطالبه‌گری و جریان‌سازی برای تسهیل موضوعی چون فرزندآوری زنان را از دیگر اقدامات ایشان برای رشد و پیشرفت هرچه بهتر زنان بر اساس آموزه‌های اسلام ناب و گفتمان اصیل انقلاب اسلامی می‌توان دانست.

بعثت زنان در میادین ایران

امروز و درحالی‌که ایران اسلامی در معرض تهاجمی ناجوانمردانه از سوی شیاطین عالم قرار دارد؛ اما صحنه‌هایی باشکوه از حضور و نقش‌آفرینی‌های مردمی رقم خورده و می‌خورد. آنچه که به‌عنوان قیام مردم در خیابان و حماسه‌آفرینی و بعثت ملت امام خامنه‌ای می‌بینیم و دنیا را مبهوت کرده؛ وجه زنانه پررنگی دارد. امروز و در عرصه این جهاد عظیم، زنان نقشی قوی و نمایان دارند تا جایی که بخش مهم حماسه خیابان اساساً مرهون حضور و جهاد زنان است. نکته کلیدی اما این است که این حضور و نقش‌آفرینی زنانه و نهضت مقاومت زنانه اتفاقی و رویدادی احساسی نیست؛ بلکه ناشی از عقلانیت انقلاب اسلامی و میراث ماندگار امام خامنه‌ای و تجلی عینی تحقق «الگوی سوم زن» است. زن مسلمان ایرانی که پای درس امام خامنه‌ای رشدیافته امروز خود را دارای هویت، شخصیت و کرامت زنانه می‌بیند و با عبور از نگاه‌های توأم با تحجر، در مقابل الگوی غربی زن دارای اعتمادبه‌نفس بوده و نمونه‌ای کارآمد و فعال و پویا را پیش چشم جهانیان قرار داده است. الگویی که خانواده را سنگر و محیطی الهی می‌داند و تحکیم آن را علاوه بر آموزه دینی و اخلاقی، متناسب با خصوصیات زنانه می‌داند؛ اما درعین‌حال نقش‌آفرینی سیاسی و فرهنگی و علمی و اجتماعی و درگیرشدن با الگوی زن غربی را نیز فریضه و وظیفه‌ای مهم و اساسی می‌شمارد.

منبع: فرهیختگان