گوشتِ دمِ توپِ پلتفرمها نباشیم!
در روزهایی که کشور درگیر جنگ و نبرد روایتهاست، بسیاری تصور میکنند این حجم از اخبار ترسناک، تصویر کامل واقعیت است.
باشگاه خبرنگاران جوان - محمد در یک پیامرسان، ویدئویی از انفجار و دود میبیند. چند دقیقه بعد، در شبکه اجتماعی دیگر، تحلیلهایی درباره حمله قریبالوقوع نمایش داده میشود. کمی بعدتر، کانالهای ناشناس از ناامنی، کمبود کالا یا تشدید درگیریها مینویسند. محمد تصور میکند همهجا فقط جنگ و بحران است؛ اما آنچه میبیند، لزوماً تصویر کامل واقعیت نیست. الگوریتمها یاد گرفتهاند هر محتوایی که ترس، خشم یا شوک بیشتری ایجاد کند، مدت بیشتری مخاطب را درگیر نگه میدارد. در جنگ روایتها، گاهی پیش از آنکه واقعیت میدان تغییر کند، «نمایشِ واقعیت» در گوشی مردم تغییر میکند.
الگوریتم؛ ماشینی که از اضطراب تغذیه میکند
هدف بسیاری از شبکههای اجتماعی، پیامرسانها و پلتفرمهای ویدئویی این است که کاربر را هرچه بیشتر درگیر نگه دارند. هوش مصنوعی خیلی سریع تشخیص میدهد چه چیزی باعث ترس، خشم یا نگرانی شما میشود. به همین دلیل، در روزهای جنگی، اگر چند بار روی اخبار حمله، تهدید نظامی، انفجار، شایعات امنیتی یا ویدئوهای هراسآلود مکث کنید، الگوریتم تصور میکند این محتوا برای شما جذاب است و سیلی از اخبار مشابه را به سمتتان روانه میکند.
این یعنی شما لزوماً «واقعیت میدان» را نمیبینید؛ بلکه بیشتر، محتوایی را میبینید که بیشترین واکنش احساسی را از شما میگیرد.
گاهی حتی یک ویدئوی قدیمی از جنگی در کشوری دیگر یا تصاویر آرشیویِ چند سال قبل، فقط به این دلیل که روی آن توقف کردهاید، باعث میشود فضای مجازیتان شبیه میدان جنگ به نظر برسد.
حبابِ جنگی؛ وقتی الگوریتم، واقعیت را محاصره میکند
وقتی مدتی فقط اخبار حملات، ناامنی، تحلیلهای هراسآلود یا شایعات جنگی را دنبال کنید، الگوریتم بهتدریج دور ذهن شما یک «حباب جنگی» میسازد. در این حباب، همه چیز بحرانیتر، ناامنتر و تاریکتر از واقعیت دیده میشود.
در چنین شرایطی، کاربر ممکن است تصور کند کل کشور در آشوب است؛ فقط، چون الگوریتم، مدام تصاویر انفجار، آتش، آژیر، کمبود و تحلیلهای نگرانکننده را به او نمایش میدهد.
در جنگ ترکیبی، این وضعیت میتواند بخشی از عملیات روانی باشد؛ زیرا ترس و ناامیدی، سریعتر از واقعیت در جامعه منتشر میشوند.
بازپسگیری فرماندهی ذهن
شما میتوانید الگوریتم را تربیت کنید. برای شکستن این فضای جنگیِ مصنوعی، این چند اقدام ساده، اما مهم را انجام دهید:
۱. محتوای هراسآلود را متوقف کنید: هرگاه با ویدئوها یا پیامهای هیجانی، شایعات جنگی، اخبار تأییدنشده یا تحلیلهای ترسآفرین روبهرو شدید، از گزینههایی مثل «علاقهمند نیستم» یا «نمایش کمتر» استفاده کنید. این یعنی شما اجازه نمیدهید الگوریتم از اضطراب شما تغذیه کند.
۲. جستجوی آگاهانه انجام دهید: عمداً اخبار رسمی، تحلیلهای دقیق، روایتهای معتبر، محتوای علمی، فرهنگی و امیدبخش را جستوجو و دنبال کنید تا ورودی ذهن شما از انحصار اخبار هراسآلود خارج شود.
۳. تاریخچه را پاکسازی کنید: هرچند وقت یکبار تاریخچه جستوجو، بازدیدها و پیشنهادهای قبلی را پاک کنید تا الگوریتم نتواند دوباره همان فضای ملتهب را بازسازی کند.
۴. هر ویدئو، سندِ واقعیت نیست: بسیاری از تصاویر جنگیِ منتشرشده در فضای مجازی، آرشیوی، قدیمی یا مربوط به کشورهای دیگر هستند. قبل از باور یا بازنشر، زمان، مکان و منبع ویدئو را بررسی کنید
مقایسه ۲ «واقعیت متفاوت»
در خانه، گوشی اعضای خانواده را کنار هم بگذارید و محتوای پیشنهادی آنها را مقایسه کنید. ممکن است در یک گوشی فقط تصاویر حمله و انفجار دیده شود و در گوشی دیگر، محتوای ورزشی یا سرگرمی.
این تمرین ساده نشان میدهد فضای مجازی، «آینه کامل واقعیت» نیست؛ بلکه ویترینی است که الگوریتمها بر اساس ترسها، مکثها و علایق هر کاربر میسازند.
وقتی الگوریتم، جنگ روانی را تشدید میکند
مهدی صادقی، پژوهشگر سواد رسانهای میگوید: «در شرایط جنگ و بحران، کاربران بیشتر از همیشه روی محتوای احساسی مکث میکنند و همین مسئله، خوراک اصلی الگوریتمهاست. الگوریتم نه حقیقت را میفهمد و نه منافع ملی را؛ فقط واکنش را تشخیص میدهد. هرچه کاربر بیشتر بترسد یا خشمگین شود، همان محتوا بیشتر به او نمایش داده میشود.»
او تأکید میکند: «بعضی کاربران تصور میکنند، چون فضای مجازی پر از اخبار حمله، ناامنی یا فروپاشی است، پس کل واقعیت جامعه همین است؛ درحالیکه آنها فقط داخل یک اتاق پژواکِ الگوریتمی گرفتار شدهاند.»
فرمانده ذهنِ خود باشید
سواد الگوریتم یعنی بدانیم هرآنچه در گوشی میبینیم، تمام واقعیت کشور و میدان نبرد نیست. اگر یاد بگیریم الگوریتمها را کنترل کنیم، دیگر اسیر موجهای مصنوعیِ ترس و ناامیدی نخواهیم شد.
در جنگهای مدرن، بخشی از نبرد در ذهن مردم جریان دارد؛ جایی که الگوریتمها میتوانند ترس را چند برابر بزرگتر از واقعیت نشان دهند و آرامش جامعه را هدف بگیرند.
فراموش نکنیم: اگر فرمان ذهنمان را به الگوریتمها بدهیم، آنها همیشه «هیجان و هراس» را به «حقیقت و آرامش» ترجیح خواهند داد.
منبع: فارس
مردم میدونن چی واقعیت هست و چی کاذب