باشگاه خبرنگاران جوان - خیلی پیش از آنکه نقشه‌ شهرها و کشورها شکل بگیرد، تمام این کره خاکی زیر اقیانوسی بی‌کران پنهان بود. بیست و پنجم ذی‌القعده، سالروز همان لحظه شگفت‌انگیزی است که نخستین بارقه‌ خشکی از دل آب و از زیر خانه‌ کعبه سر برآورد و آرام‌آرام در پهنه گیتی گسترده شد تا زمین، خانه امنی برای زندگی انسان شود. «دحوالارض» در حقیقت جشن گشوده شدن آغوش زمین است؛ روزی که در آن رحمت الهی مثل موجی از مرکز مکه به تمام جهان سرایت کرد تا خاک، بوی آرامش بگیرد. این واقعه فقط یک خاطره‌ دور تاریخی نیست، بلکه مژده‌ای است که به ما می‌گوید همان‌طور که حیات زمین از این نقطه آغاز شد، روزی عدالت و صلح جهانی نیز از همین‌جا ریشه می‌دواند و تمام دنیا را فرا می‌گیرد.

در گفت‌وگو با حجت‌الاسلام والمسلمین رضا محمدی شاهرودی، کارشناس برجسته احکام و شبهات اعتقادی، از دریچه‌ای تازه به این روز بزرگ نگریسته‌ایم تا ببینیم چگونه می‌توان از سفره پربرکت این روز، حتی با یک نیت پاک و صادقانه، سهمی به اندازه یک عمر عبادت برداشت.

‏‏تولد زمین از قلب مکه؛ حقیقتی تاریخی یا نمادین؟

حجت‌الاسلام محمدی در ابتدای گفت‌وگو با اشاره به معنای لغوی این روز می‌گوید: «دحو» به معنای گستردن و پهن کردن است. براساس روایات معتبر، زمانی که تمام سطح زمین را آب فراگرفته بود، نخستین نقطه‌ای که از زیر آب بیرون آمد و خشک شد، سرزمین مکه و محل خانه کعبه بود. این واقعه در آیه ۳۰ سوره مبارکه نازعات نیز مورد اشاره قرار گرفته است که می‌فرماید: «وَالْأَرْضَ بَعْدَ ذَلِکَ دَحَاهَا»؛ و زمین را پس از آن گسترد.

وی در پاسخ به این شبهه که اگر کعبه توسط حضرت ابراهیم(ع) ساخته شده، چگونه زمین از زیر آن گسترش یافته است، توضیح می‌دهد: باید میان مکان جغرافیایی و بنای فیزیکی تفاوت قائل شد. کعبه پیش از حضرت ابراهیم(ع) نیز وجود داشته است. درواقع، حضرت آدم(ع) نخستین کسی بود که این مکان را مشخص کرده و در آن به عبادت پرداخت و حتی روایت شده هزار بار حج و عمره انجام داد. کاری که حضرت ابراهیم(ع) انجام داد، تجدید بنا روی همان پایه‌های قدیمی بود؛ چنان‌که قرآن می‌فرماید: «وَ اِذ یَرفَعُ اِبراهیمُ القَواعِدَ مِنَ البَیتِ»(بقره، ۱۲۷) یعنی ابراهیم پایه‌هایی را که از قبل وجود داشت، بالا برد.

اگر نمی‌توانید روزه بگیرید، از رحمت الهی ناامید نشوید

این کارشناس احکام در ادامه به جایگاه استثنایی این روز در تقویم عبادی شیعه پرداخته و توضیح می‌دهد: در روایتی معتبر از امام صادق(ع) و امام باقر(ع) مندرج در کتاب وسائل‌الشیعه(ج۱۰، ص۴۵۶، ح۱۳۸۳۶) نقل شده در کل سال، تنها چهار روز است که به فضیلت روزه ممتاز شده‌اند: هفدهم ربیع‌الاول(ولادت پیامبر(ص))، بیست و هفتم رجب(مبعث)، هجدهم ذی‌الحجه(عید غدیر) و بیست و پنجم ذی‌القعده که همان دحوالارض است.

حجت‌الاسلام محمدی شاهرودی با بسط معنایی ثواب‌های ذکر شده، یادآور می‌شود: روزه‌ این روز معادل ۷۰ سال عبادت است و در برخی روایات، آن را کفاره گناهان ۷۰ ساله دانسته‌اند. عظمت این روز به قدری است که طبق روایات مفاتیح‌الجنان، تمام آنچه میان آسمان و زمین است برای روزه‌دار دحوالارض استغفار می‌کنند.

‏اما بسیاری از مؤمنان به دلیل بیماری، ضعف یا شرایط خاص نمی‌توانند روزه بگیرند؛ آیا آن‌ها از این ثواب محروم‌اند؟ وی با یادآوری رحمت واسعه الهی پاسخ می‌دهد: درگاه خداوند براساس اشتیاق قلب‌هاست. طبق حدیث شریف نِیَّةُ الْمُؤْمِنِ خَیْرٌ مِنْ عَمَلِهِ (نیت مؤمن از عملش برتر است) اگر کسی حقیقتاً مشتاق روزه‌داری باشد اما به دلیل عذر شرعی یا ضعف جسمانی از آن بازماند، خداوند به واسطه همان نیت صادقانه، پاداش کامل را در نامه عمل او ثبت می‌کند؛ چرا که نگاه پروردگار به صدق نیت بنده است، نه فقط توان جسمی او.

‏دحوالارض؛ تجلی ظهور و پیوند با ولایت

حجت‌الاسلام محمدی شاهرودی دحوالارض را با مسئله‌ انتظار و ظهور امام زمان(عج) مرتبط دانسته و ادامه می‌دهد: دحوالارض ظاهری، پهن شدن زمین است اما دحوالارض واقعی، گسترش عدالت، معنویت و امنیت از کعبه به دست منجی عالم بشریت است. در برخی روایات، این روز به عنوان زمان قیام امام عصر(عج) معرفی شده است، چرا که حقیقت و باطن کعبه، امام است.

وی با استناد به آیه ۵ سوره طه «الرَّحْمَنُ عَلَی الْعَرْشِ اسْتَوَی» توضیح می‌دهد: رحمت الهی از عرش بر عالم محیط است و از آنجا که قلب مؤمن و به‌ویژه قلب امام، عرش الرحمان است، پس تمام رحمت‌های جاری در عالم از مجرای امام به خلق می‌رسد. در فرازهایی از دعای مخصوص این روز می‌خوانیم اَللَّهُمَّ دَاحِیَ الْکَعْبَةِ وَ فَالِقَ الْحَبَّةِ... این دعا درواقع یک مرام‌نامه مهدوی و سراسر توجه به امامت و ولایت است. ما در این روز از خدا می‌خواهیم: «وَ ابْعَثْنَا فِی کَرَّتِهِ حَتَّی نَکُونَ فِی زَمَانِهِ مِنْ أَعْوَانِهِ‏» یعنی ما را در رجعتش برانگیز تا در زمان دولتش از یاوران او باشیم. این دعا درخواستی برای رجعت و یاری امام(عج) در زمان دولت کریمه است که نشان می‌دهد شأن این روز، شأن ولایت و پیوند با ولی‌الله است.

‏آداب حضور در محضر خالق و واسطه‌ فیض

این استاد حوزه و دانشگاه به تشریح منسجم اعمال این روز نیز می‌پردازد: غسل دحوالارض نخستین گام برای طهارت باطنی است. سپس نماز ویژه این روز که باید در هنگام چاشت، یعنی زمانی که خورشید کمی در آسمان بالا آمده، خوانده شود. این نماز دو رکعتی که در هر رکعت آن بعد از حمد، پنج مرتبه سوره شمس قرائت می‌شود، با ذکرهای «لا حول و لا قوه الا بالله» و دعای «یا مُقیلَ العَثَرات» به پایان می‌رسد که درخواستی فروتنانه برای نادیده گرفتن لغزش‌ها از سوی پروردگار است.

استاد محمدی شاهرودی تأکید می‌کند: زیارت حضرت علی بن موسی الرضا(ع) در این روز یک سنت بسیار مؤکد است. مرحوم میرداماد(ره) در رساله اربعه ایام خود در بیان اعمال روز دحوالارض بیان کرده زیارت حضرت امام رضا(ع) در این روز، افضل اعمال مستحبه است. علتش هم این است که امام رضا(ع) واسطه فیض و رحمت هستند و دحوالارض روز نزول نخستین رحمت است. زیارت حضرت حتی از راه دور، راه را برای دریافت این رحمت‌های ویژه باز می‌کند. همچنان که شب دحوالارض نیز شب بزرگی است؛ شبی که در آن حضرت ابراهیم(ع) و حضرت عیسی(ع) متولد شده‌اند و عبادت در آن، پاداشی معادل ۱۰۰ سال بندگی دارد.

‏قدرت نیایش جمعی و فرجام نیکو

وی با تأکید بر جنبه‌ اجتماعی و جمعی عبادت در این روز می‌گوید: در روایتی نقل شده در اقبال الاعمال از امیرالمؤمنین(ع) آمده است «...هر گروهی که در این روز برای ذکر پروردگار بزرگشان گرد هم آیند، پراکنده نمی‌شوند، مگر اینکه خواسته آنان داده می‌شود. در این روز، یک‌میلیون رحمت نازل می شود که ۹۹ سهم آن برای حلقه‌های ذاکران و روزه‌داران این روز و عبادت‌کنندگان این شب خواهد بود». بر این اساس دحوالارض، روز همدلی برای دعا در حق یکدیگر و به‌ویژه دعا برای فرج است.

حجت‌الاسلام محمدی شاهرودی گفت‌وگو را این‌گونه به سامان می‌رساند: دحوالارض یادآور این حقیقت است که زمین با تمام وسعتش، از یک نقطه مقدس یعنی کعبه آغاز شده و با ظهور وارث کعبه، به کمال خود خواهد رسید. پس شایسته است مؤمنان با غسل، روزه، نماز و زیارت، قلب خود را که کعبه‌ وجودشان است، برای دریافت این گسترش معنوی آماده کنند.

منبع: روزنامه قدس