باشگاه خبرنگاران جوان - هر سال با نزدیک‌شدن به شروع مدرسه، یکی از بزرگ‌ترین دغدغه‌های خانواده‌ها، خواب فرزندان دانش‌آموزشان است.

هنوز بسیاری از بچه‌ها شب‌ها تا دیروقت بیدارند و صبح‌ها با هزار زحمت از خواب بلند می‌شوند.

خواب نه‌تنها بر خلق‌وخوی کودک اثر می‌گذارد، بلکه توان یادگیری او را نیز کاهش می‌دهد. در این گفت‌و‌گو، «عاطفه سوری»، روان‌شناس کودک از راهکار‌های عملی برای رفع این مشکل می‌گوید.

خواب کودک و تغییر ریتم زندگی

چرا خواب بچه‌ها قبل از مدرسه به هم می‌ریزد و چگونه به‌تدریج ساعت خواب و بیداری را تنظیم و بدون دعوا و فشار، بدن و ذهنشان را با ریتم مدرسه هماهنگ کنیم؟

خواب بچه‌ها موضوع بسیار مهم و چالش‌برانگیزی برای خانواده‌هاست. در تعطیلات، بسیار طبیعی است که ساعت خواب و بیداری بچه‌ها تغییر می‌کند، اما مسئله اینجاست که اگر تا چند روز قبل از مدرسه شب‌ها خیلی دیر بخوابند و صبح‌ها دیر بیدار شوند، نمی‌توانیم انتظار داشته باشیم که شب قبل از مدرسه یک‌مرتبه زود بخوابند و صبح هم سرحال و پرانرژی بیدار شوند.

پرهیز از دعوا و فشار

بهتر است از همین روز‌های پایانی آرام‌آرام و به‌تدریج برنامه خواب را برای فرزندتان به ساعت‌های مناسب مدرسه نزدیک کنید.

یک نکته بسیار مهم اینجاست که نباید این کار را با دعوا و فشار انجام دهیم. مثلاً به‌جای اینکه مرتب بگویید: «برو بخواب! فردا مدرسه داری، خواب می‌مانی، دیر بیدار می‌شوی...» می‌توانیم یک روتین خیلی راحت و مشخص برای شب بچه‌ها داشته باشیم.

برنامه‌ریزی و روتین شب

حتماً دقت کنید این برنامه‌ریزی باید از الان توسط مادر یا پدر انجام شود. مثلاً از یک‌زمان مشخص، یعنی از یک‌ساعتی به بعد، دیگر به سمت شب که نزدیک می‌شویم فعالیت‌هایی آرام برای بچه‌ها در نظر بگیریم. بعد از ان هم فرزندمان کار‌های قبل از خوابش را آرام‌آرام انجام بدهد و وارد زمان خواب شود.

حق انتخاب‌های کوچک به کودک

حتی می‌توانید در اینجا به فرزندتان حق انتخاب‌های کوچک بدهید؛ مثلاً به او بگویید: «دوست داری اول مسواکت را بزنی یا اینکه اول لباس‌خوابت را بپوشی؟» با این انتخاب‌های کوچک به او کمک می‌کنید احساس کند در برنامه‌ریزی خودش یک نقش مهمی دارد.

نگران نشوید

نکته خیلی مهم این که اگر یکی دو شب همه چیز دقیق پیش نرفت، قرار نیست نگران بشویم. در اینجا هدف این است که یک‌روند تدریجی و مناسب و قابل‌پیش‌بینی برای بچه‌ها ایجاد کنیم، نه اینکه همه چیز از همان شب اول کامل اجرا شود و نباید این توقع را داشته باشیم.

با این نکته‌ها آرام‌آرام، بدن و ذهن کودکتان را برای ریتم مدرسه آماده کنید

اگر هنوز ساعت خواب فرزندتان در این روز‌های پایانی تعطیلات با برنامه مدرسه هماهنگ نشده است، نگران نباشید. از همین امروز با هم قدم‌های کوچک را برمی‌داریم:

۱. مدیریت تدریجی زمان (رویکرد گام‌به‌گام)

هر شب ۱۵ دقیقه ساعت خواب و بیداری را به زمان مطلوب مدرسه نزدیک کنید.

این «شبیه‌سازی تدریجی»، به سیستم عصبی کودک اجازه می‌دهد بدون استرس با شرایط جدید هماهنگ شود.

۲. ساعت آرامش

خوابیدن یک فرایند است، نه یک نقطه. با ایجاد یک «روتین اختصاصی» مانند مطالعه، کلام صمیمانه یا نیایش، مرز بین دنیای فعالیت‌های روزانه و آرامش شبانه را مشخص کنید. این آیین‌ها حس امنیت و پیش‌بینی‌پذیری ایجاد می‌کنند.

۳. بهینه‌سازی محیط برای تنظیم حسی

اتاق کودک باید «قلمرو آرامش» باشد. نور‌های ملایم و حذف محرک‌های دیجیتال «حداقل یک ساعت قبل از خواب»، سطح کورتیزول را کاهش داده و ملاتونین طبیعی بدن را برای یک خواب عمیق فعال می‌کند.

۴. بیداری آگاهانه (خروج از خواب با همدلی)

صبح، لحظه‌ای حساس برای تثبیت «خلق‌وخوی روزانه» است. کودک را با نوازش یا صدایی آرام بیدار کنید؛ نه با هیاهو. شروع آرام صبح، ظرفیت روانی کودک را برای مدیریت چالش‌های روز مدرسه افزایش می‌دهد.

۵. مشارکت در مدیریت برنامه (توانمندسازی)

به‌جای تحمیل نظم، به کودک «حق انتخاب» بدهید. مثلاً: «ترجیح می‌دهی اول مسواک بزنی یا داستان بخوانی؟» این مشارکت، «مقاومت تربیتی» را کاهش داده و حس عاملیت و مسئولیت‌پذیری را در او تقویت می‌کند.

از همین امروز شروع کنیم

هدف ما این نیست که کودک را یک‌شبه «منظم» کنیم؛ هدف این است که کم‌کم یک ریتم قابل‌پیش‌بینی و آرام برایش بسازیم. پس بهتر است آرام‌آرام بدن و ذهن کودک را برای ریتم مدرسه آماده کنیم.

منبع: فارس