باشگاه خبرنگاران جوان - محرم که می‌رسد، خیابان‌ها فقط سیاه‌پوش نمی‌شوند؛ انگار بخشی از هویت اجتماعی یک نسل هم دوباره بیدار می‌شود. نسلی که بسیاری تصور می‌کردند با فاصله‌گرفتن از سنت‌ها، دیگر نسبتی با هیئت و روضه ندارد؛ اما حالا واقعیت صحنه چیز دیگری می‌گوید.

بررسی میدانی هیئت‌ها در سال‌های اخیر نشان می‌دهد سهم نوجوانان و جوانان، به‌ویژه متولدین دهه ۸۰، در مراسم محرم نه‌تنها کم نشده بلکه در برخی هیئت‌ها پررنگ‌تر هم شده است. گزارش‌های رسانه‌ای از شهرهای مختلف ایران هم این حضور را تأیید می‌کند؛ از هیئت‌های دانشجویی گرفته تا مجالس محلی، رد پای نسل جدید کاملاً مشهود است. حضور پررنگ نسل نوجوان و جوان در مراسم عزاداری محرم نشانه‌ای از پیوند عاطفی این نسل با فرهنگ عاشوراست. اما سؤال اصلی اینجاست؛ چرا؟

دلبستگی به روایتی که قرن‌هاست زنده مانده است

کافی است یک شب محرم سری به هیئت‌ها بزنی؛ میان جمعیت، چهره‌هایی را می‌بینی که شاید تا چند ساعت قبل در دنیای استوری‌ها، ریلزها و بازی‌های آنلاین غرق بودند، اما حالا شانه‌به‌شانه هم سینه می‌زنند. نوجوان‌هایی با زبان و سبک زندگی متفاوت، اما با یک نقطه مشترک؛ دلبستگی به روایتی که قرن‌هاست زنده مانده است.

شاید برای خیلی‌ها عجیب باشد؛ نسلی که به‌سرعت و فضای مجازی عادت کرده، چطور پای روضه‌ای می‌نشیند که قصه‌اش را بارها شنیده؟ پاسخ شاید در همان «احساس واقعی» باشد؛ چیزی که در جهان مجازی کمتر پیدا می‌شود. هیئت برای نسل جدید، جایی است که احساسات فیلتر نمی‌شود؛ اشک واقعی است، رفاقت واقعی است و تعلق، واقعی‌تر از همیشه.

دهه هشتادی‌ها در دنیایی بزرگ شده‌اند که هر روز با حجم عظیمی از محتوا، خبر و تصویر بمباران می‌شوند؛ دنیایی پر از سرعت، اما گاهی خالی از معنا. درست همین‌جاست که محرم برایشان تبدیل به یک مکث بزرگ می‌شود؛ فرصتی برای ایستادن، فکرکردن و دوباره پیداکردن خودشان.

شاید راز ماندگاری هیئت برای نسل جدید همین باشد؛ اینکه در میان همه تغییرات زمانه، هنوز جایی هست که بتوان بی‌واسطه، بی‌نقاب و بی‌تظاهر، با یک حقیقت قدیمی روبه‌رو شد؛ حقیقتی به نام امام حسین(ع) و واقعه عاشورا.

هیئت؛ فراتر از یک مراسم مذهبی

برای دهه هشتادی‌ها، هیئت فقط یک مجلس عزاداری نیست؛ یک فضای اجتماعی است. جایی برای دیده‌شدن، تعلق داشتن، رفاقت و تجربه جمعی. در عصری که فردگرایی شدت گرفته، هیئت همچنان یک «ما»ی بزرگ می‌سازد.

پژوهش‌های حوزه فرهنگ نشان می‌دهد نسل جدید به‌شدت دنبال تجربه‌های اصیل و واقعی است؛ تجربه‌هایی که حس تعلق و معنا تولید کند. همین مسئله باعث شده محرم برای آنها فقط یک آیین سنتی نباشد، بلکه نوعی تجربه زیسته و هویتی باشد. نتایج پیمایش ملی مصرف کالاهای فرهنگی هم نشان می‌دهد دهه هشتادی‌ها گرایش بالایی به تجربه‌های جمعی و هویتی دارند.

زبان جدید، روایت جدید

یکی از مهم‌ترین دلایل موفقیت هیئت‌ها در جذب نسل جدید، تغییر در شیوه روایت است. مداحی‌های جدید، کلیپ‌های کوتاه، تیزرهای خلاقانه، فضاسازی‌های متفاوت و حتی استفاده از زبان نزدیک به نسل زد، هیئت را برای آنها قابل‌لمس‌تر کرده است.

نمونه‌اش هیئت‌هایی است که با تولید محتوای خلاق در فضای مجازی، توانسته‌اند نوجوانان بیشتری را جذب کنند و در استان اصفهان ازاین‌دست هیئت‌ها بسیار هستند. 

محمدرضا سلامت زاده، جوان هیئتی ۲۰ساله می‌گوید: شاید خیلی‌ها فکر کنند ما فقط برای شور و سینه‌زنی می‌آییم، ولی واقعیت این است که هیئت برای ما یک‌جور آرامش است. وسط این همه شلوغی و فشار، محرم انگار آدم را به خودش برمی‌گرداند.

وی ادامه می‌دهد: هیئت جایی است که حس می‌کنی تنها نیستی. رفیق پیدا می‌کنی، حرف می‌زنی، گریه می‌کنی و سبک می‌شوی.

محرم، پناهگاه هویتی نسل جدید

مهدی شریفی، جامعه‌شناس و کارشناس مشاوره جوانان، معتقد است: نسل زد برخلاف تصور رایج، ضد معنویت نیست؛ بلکه ضد کلیشه است. اگر دین و آیین بتواند خودش را با زبان این نسل بازتعریف کند، همچنان جذابیت بالایی دارد.

وی می‌گوید: هیئت امروز یک کارکرد چندلایه پیدا کرده؛ از تخلیه هیجانی گرفته تا بازسازی هویت جمعی. این همان چیزی است که نسل جدید به آن نیاز دارد.

محرم؛ هنوز زنده، هنوز مؤثر

واقعیت این است که محرم برای نسل جدید فقط میراث پدران نیست؛ فرصتی است برای معنا پیداکردن در جهانی که هر روز پیچیده‌تر می‌شود. شاید شکل حضور عوض شده باشد، شاید زبانش متفاوت شده باشد، اما اصل ماجرا هنوز پابرجاست؛ قصه‌ای از عطش، عدالت، ایستادگی و حقیقت و شاید همین است راز ماندگاری محرم؛ اینکه هر نسل، خودش را جایی در کربلا پیدا می‌کند.

منبع: فارس