حسینیهای که زمان در آن متوقف شده است
حسینیه کبابی بیرجند تنها یک بنای تاریخی نیست؛ میراثی زنده از عشق به امام حسین(ع) است که بیش از ۱۰۰ سال، آیینهای اصیل عزاداری را در دل خود حفظ کرده است.
باشگاه خبرنگاران جوان - حسینیه کبابی بیرجند تنها یک بنای تاریخی نیست؛ میراثی زنده از عشق به امام حسین (ع) است که بیش از ۱۰۰ سال، نسل به نسل، آیینهای اصیل عزاداری را در دل خود حفظ کرده و امروز به یکی از شاخصترین نمادهای فرهنگ عاشورایی خراسان جنوبی تبدیل شده است.
بعضی خانهها فقط از خشت و گل و آجر ساخته نشدهاند؛ از خاطرهاند، از اشکاند و از ارادت. خانههایی که هر گوشهشان روایتی از عشق را در سینه پنهان کرده و هر دیوارشان شاهد نسلهایی بوده که آمدهاند، گریستهاند و رفتهاند. در دل بافت تاریخی بیرجند، جایی میان کوچههای قدیمی محله خیرآباد، حسینیهای قرار دارد که بیش از یک قرن است صدای «یا حسین» از آن خاموش نشده است. حسینیه کبابی، بنایی که نه تنها یکی از آثار ارزشمند تاریخی شهر محسوب میشود، بلکه بخشی از حافظه عاشورایی مردم بیرجند را نیز در خود جای داده است.
با آغاز ماه محرم، حال و هوای این حسینیه تغییر میکند. هنوز آفتاب روزهای نخست محرم به میانه آسمان نرسیده که خادمان و بازماندگان خاندان واقف، خود را به حسینیه میرسانند تا مقدمات برگزاری مراسمی را فراهم کنند که بیش از صد سال است بدون وقفه ادامه دارد.
وقف خانهای برای ماندگاری نام حسین (ع)
داستان حسینیه کبابی به سالهای ابتدایی قرن گذشته بازمیگردد؛ زمانی که مرحوم کربلایی غلامرضا کبابی، از معتمدان خوشنام بیرجند، خانه خود را برای برگزاری مراسم عزاداری حضرت سیدالشهدا (ع) وقف کرد. خانهای که بعدها توسعه یافت و به یکی از مهمترین مراکز عزاداری شهر تبدیل شد.
محمدعلی کیانیفرد، نوه مرحوم کربلایی غلامرضا کبابی، میگوید: «پدربزرگم این خانه را برای عزاداری حضرت اباعبدالله (ع) وقف کرد. از همان زمان تأکید داشت که مراسم محرم به همان شیوه سنتی برگزار شود و خوشبختانه بعد از گذشت بیش از یک قرن هنوز همان نیت واقف اجرا میشود. حسینیه کبابی نخستین حسینیه محله خیرآباد بود و سالها محل برگزاری مراسم هیئت ابوالفضلی این منطقه به شمار میرفت.»
پردهای که عاشورا را روایت میکند
روزهای ابتدایی محرم در حسینیه کبابی با نصب یکی از ارزشمندترین آثار عاشورایی کشور همراه است؛ پرده تعزیه عاشورا. این پرده تاریخی که توسط استاد محمدحسین در سال ۱۳۳۸ هجری قمری بر روی پارچه کرباس و با رنگهای گیاهی خلق شده، روایتگر هفت صحنه از واقعه عاشورا است. در این اثر، نقوش انسانی، حیوانی، گیاهی و خوشنویسیهای زیبای برگرفته از مکتب نقاشی قهوهخانهای در کنار ابیاتی از محتشم کاشانی، تصویری تأثیرگذار از حماسه کربلا را پیش روی مخاطب قرار میدهد.
پرده تعزیه حسینیه کبابی امروز در فهرست میراث ملی کشور به ثبت رسیده و یکی از شاخصترین آثار عاشورایی خراسان جنوبی محسوب میشود.
آیینی که با چادر آغاز میشود
روز نخست محرم در حسینیه کبابی، روز چادرپوشان است؛ آیینی که نسل به نسل منتقل شده و هنوز هم به همان شکل قدیم برگزار میشود. در میانه حیاط، چادری بزرگ از جنس کنف که سالها پیش توسط واقف تهیه شده بود، بر فراز حسینیه گسترده میشود.
کیانیفرد درباره این چادر میگوید: «پدربزرگم پس از توسعه حسینیه، این چادر را خریداری کرد. بزرگان خاندان اعتقاد داشتند این چادر در دنیا سایهبان عزاداران امام حسین (ع) است و در آخرت نیز سایه رحمت الهی را برای خادمان این مجلس به همراه خواهد داشت.»
همزمان با نصب چادر، صدای چاووشیخوانی و سینهزنی فضای حسینیه را پر میکند. عزاداران گرد هم میآیند، فاتحهای برای واقف و درگذشتگان خاندان میخوانند و رسماً آغاز مراسم عزاداری را اعلام میکنند.
پردهای که عاشورا را روایت میکند
دومین روز محرم، نوبت نصب یکی از ارزشمندترین آثار عاشورایی خراسان جنوبی است؛ پرده تعزیه عاشورا. پردهای که بیش از یک قرن قدمت دارد و توسط استاد محمدحسین در سال ۱۳۳۸ هجری قمری بر روی پارچه کرباس و با استفاده از رنگهای گیاهی خلق شده است. این اثر ارزشمند هفت صحنه از وقایع روز عاشورا را روایت میکند و در حاشیه آن ابیاتی از ترکیببند مشهور محتشم کاشانی دیده میشود.
یکی از خادمان قدیمی حسینیه که سالها مسئول نگهداری این پرده بوده است، میگوید: «هر سال هنگام باز کردن پرده احساس میکنیم دوباره عاشورا زنده شده است. این پرده فقط یک اثر هنری نیست؛ روایت مصور مظلومیت اهلبیت (ع) است.»
پرده تعزیه حسینیه کبابی در فهرست میراث ملی کشور به ثبت رسیده و از آثار کمنظیر هنر عاشورایی ایران به شمار میرود.
روضهای که بیش از یک قرن خاموش نشده است
از روز سوم تا دوازدهم محرم، مجلس روضه در حسینیه کبابی برپا میشود؛ مجلسی که دهههاست با همان شکل و سیاق گذشته ادامه دارد. پیرمردان محله از روزهایی میگویند که دست در دست پدران خود به این حسینیه میآمدند و امروز همان مسیر را با نوههایشان طی میکنند. یکی از عزاداران قدیمی حسینیه که بیش از شش دهه در این مراسم حضور داشته است، میگوید: «خیلی چیزها در شهر تغییر کرده، اما اینجا همان حس و حال قدیم را دارد. وقتی وارد حسینیه میشویم انگار سالها به عقب برگشتهایم.»
عطر گلاب، چای نذری، صدای روضه و اشکهایی که بیاختیار بر گونهها جاری میشود، هنوز هم بخشی جداییناپذیر از فضای این خانه قدیمی است.
مراسم «حسن حسین»؛ نماد وحدت عزاداران
از دیگر آیینهای شاخص حسینیه کبابی، مراسم سنتی «حسن حسین» است. در این مراسم، عزاداران به صورت حلقهای در کنار یکدیگر قرار میگیرند و با حرکاتی هماهنگ و ذکر مصائب اهلبیت (ع)، ارادت خود را به ساحت امام حسین (ع) ابراز میکنند.
علمی که در مرکز این حلقه قرار میگیرد، نمادی از اتحاد و همبستگی عزاداران است؛ آیینی که سالهاست در این حسینیه برگزار میشود و همچنان جذابیت خود را حفظ کرده است.
معماری که روایتگر تاریخ است
حسینیه کبابی فقط به دلیل آیینهای مذهبی خود مشهور نیست؛ معماری آن نیز بخشی از هویت تاریخی بیرجند را تشکیل میدهد. سردر آجری، حیاط مرکزی، ایوانهای سنتی و تزئینات معماری بنا، همه یادگار روزگاری هستند که هنر ایرانی در سادهترین بناها نیز جلوهای ویژه داشت.
یکی از مسئولان میراث فرهنگی استان درباره این بنا میگوید: «حسینیه کبابی از ارزشمندترین بناهای مذهبی بیرجند است که علاوه بر ویژگیهای معماری، به دلیل تداوم آیینهای سنتی عاشورایی نیز اهمیت فراوانی دارد.»
این بنا در سال ۱۳۹۵ در فهرست آثار ملی کشور ثبت شد و طی سالهای اخیر بخشهایی از آن با مشارکت میراث فرهنگی و متولیان حسینیه مرمت شده است.
اینجا محرم هنوز زندگی میکند
شاید مهمترین ویژگی حسینیه کبابی، اصالت آن باشد؛ اصالتی که در میان موج تغییرات اجتماعی و فرهنگی همچنان حفظ شده است. اینجا هنوز همان چادر کنفی بر فراز حیاط کشیده میشود، همان پرده عاشورا بر دیوارها مینشیند و همان روضههایی خوانده میشود که پدران و پدربزرگان این شهر شنیدهاند.
در روزگاری که بسیاری از سنتها رنگ فراموشی گرفتهاند، حسینیه کبابی همچنان زنده است؛ نه به عنوان یک بنای تاریخی، بلکه به عنوان میراثی جاری و پویا که هر سال با فرا رسیدن محرم، دوباره جان میگیرد. حسینیه کبابی امروز فقط یک خانه یا یک اثر ثبت ملی نیست؛ سند زندهای از عشق مردم بیرجند به حضرت سیدالشهدا (ع) است. میراثی که بیش از یک قرن دوام آورده و همچنان در میان هیاهوی زندگی مدرن، روایتگر همان پیام همیشگی است؛ اینکه نام حسین (ع) با گذر زمان کهنه نمیشود.
اینجا، در دل محله خیرآباد، زمان متوقف شده است؛ تا محرم همچنان همان محرم بماند.
منبع: فارس
