باشگاه خبرنگاران جوان - قرآن کریم در سوره شوری ضمن یادآوری نعمت‌های الهی و حاکمیت مطلق خدا بر جهان، هشدار می‌دهد که ستمگران و دشمنان حق هرچند مدتی به قدرت و سرکشی خود دل ببندند، سرانجام راه گریزی از عدالت الهی نخواهند داشت.

آیات ۳۲ تا ۴۴ سوره شوری، تصویری روشن از قدرت و رحمت خداوند و نیز فرجام تلخ ستمگران ارائه می‌کند.

علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، این بخش از سوره را بیانگر دو مسیر متفاوت می‌داند، راه اهل ایمان که بر پایه گذشت، انفاق و دفاع از حق استوار است و راه ستمگران که سرانجامی جز عذاب و پشیمانی ندارد.

کشتی‌هایی که نشانه قدرت و نعمت خدا هستند

خداوند در آغاز این بخش می‌فرماید که «وَمِنْ آیَاتِهِ الْجَوَارِ فِی الْبَحْرِ کَالْأَعْلَامِ»؛ کشتی‌هایی که همچون کوه‌ها بر سطح دریا حرکت می‌کنند، از نشانه‌های الهی‌اند. مقصود از این آیات، توجه دادن انسان به نظام دقیق عالم و نعمت‌هایی است که خداوند برای زندگی بشر فراهم کرده است.

در ادامه، آیه «إِنْ یَشَأْ یُسْکِنِ الرِّیحَ فَیَظْلَلْنَ رَوَاکِدَ عَلَى ظَهْرِهِ» یادآور می‌شود که همین باد، که وسیله حرکت کشتی‌هاست، در اختیار کامل خداوند قرار دارد. اگر اراده کند، باد از حرکت می‌ایستد و کشتی‌ها در میان دریا متوقف می‌شوند. انسان نباید ابزار‌ها و اسباب طبیعی را مستقل از اراده الهی ببیند، همه چیز وابسته به مشیت خداوند است.

قدرت خدا در نابودی گنهکاران، دشمنان راه گریزی ندارند

پس از بیان نعمت باد، قرآن به روی دیگر قدرت الهی اشاره می‌کند «أَوْ یُوبِقْهُنَّ بِمَا کَسَبُوا». خدا می‌تواند بر اثر گناهان مردم، کشتی‌ها را نابود سازد. این آیه هشداری برای انسان‌های مغرور است که تصور می‌کنند می‌توانند از قلمرو قدرت الهی خارج شوند.

در آیه بعد آمده است که «وَیَعْلَمَ الَّذِینَ یُجَادِلُونَ فِی آیَاتِنَا مَا لَهُمْ مِنْ مَحِیصٍ» کسانی که با آیات خدا به دشمنی و ستیزه‌جویی برمی‌خیزند، درمی‌یابند که هیچ راه فراری ندارند. از نگاه المیزان، این تهدید شامل همه دشمنان حق و حقیقت است، آنان هرچند در دنیا خود را قدرتمند ببینند، در برابر اراده الهی پناهگاهی نخواهند یافت.

دنیا متاعی گذرا و نعمت‌های پایدار برای مؤمنان است

خداوند در آیه «فَمَا أُوتِیتُمْ مِنْ شَیْءٍ فَمَتَاعُ الْحَیَاةِ الدُّنْیَا» یادآور می‌شود که دارایی‌ها و لذت‌های دنیا موقتی‌اند، اما آنچه نزد خداست برای اهل ایمان باقی و برتر است.

سپس صفات مؤمنان را برمی‌شمرد، کسانی که بر پروردگارشان توکل می‌کنند، از گناهان بزرگ دوری می‌کنند و هنگامی که خشمگین می‌شوند، اهل عفو و گذشت هستند «وَإِذَا مَا غَضِبُوا هُمْ یَغْفِرُونَ». این ویژگی نشانه قدرت روحی مؤمن است، زیرا گذشت از موضع ضعف نیست، بلکه برخاسته از بزرگواری و تسلط بر نفس است.

انفاق و مشورت، ویژگی‌های جبهه حق است

آیات بعدی از اقامه نماز، اداره امور بر پایه مشورت و نیز انفاق سخن می‌گویند «وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ یُنْفِقُونَ». انفاق تنها کمک مالی نیست، بلکه نشانه دل‌بستگی نداشتن به دنیا و احساس مسئولیت نسبت به جامعه اسلامی است.

جامعه‌ای که بر اساس ایمان، مشورت و ایثار شکل بگیرد، از استحکام و انسجام بیشتری برخوردار خواهد بود و در برابر دشمنان نیز قدرت بیشتری خواهد داشت.

گذشت همراه با اقتدار، حق انتقام برای مظلوم

یکی از نکات این آیات، جمع میان گذشت و دفاع از حق است. قرآن می‌فرماید که «وَالَّذِینَ إِذَا أَصَابَهُمُ البَغیُ هُم یَنتَصِرُونَ» مؤمنان هنگامی که مورد ظلم قرار می‌گیرند، از خود دفاع می‌کنند.

سپس می‌افزاید که «وَجَزَاءُ سَیِّئَةٍ سَیِّئَةٌ مِثْلُهَا». یعنی مقابله با ظلم و مجازات ستمگر، حقی مشروع است. با این حال قرآن مرتبه‌ای بالاتر را معرفی می‌کند «فَمَنْ عَفَا وَأَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ». گذشتی ارزشمند است که به اصلاح و رفع فساد منجر شود، در چنین صورتی، پاداش آن را خداوند خود بر عهده گرفته است.

عذاب دردناک برای ستمگران و حسرتی که سودی ندارد

در مقابل، قرآن می‌فرماید که «إِنَّهُ لَا یُحِبُّ الظَّالِمِینَ». محبت و رحمت ویژه الهی شامل حال ستمگران نمی‌شود. آنان که پس از ظلم و تجاوز، همچنان بر سرکشی خود اصرار می‌کنند، گرفتار عذابی دردناک خواهند شد.

آیات پایانی این بخش، صحنه‌ای از قیامت را ترسیم می‌کند، جایی که ستمگران هنگام مشاهده عذاب می‌گویند که «هَلْ إِلَى مَرَدٍّ مِنْ سَبِیلٍ» آیا راهی برای بازگشت وجود دارد؟ اما این پشیمانی سودی نخواهد داشت. آنان در نهایت خواری و ذلت، با چشمانی از ترس و حسرت به سرنوشت خود می‌نگرند.

این آیات پیامی روشن برای همه انسان‌ها دارد، نعمت‌های الهی باید زمینه شکر و بندگی باشند، نه غرور و طغیان. جبهه حق با ایمان، انفاق، گذشت و دفاع از مظلوم شناخته می‌شود، اما ستمگران و دشمنان حقیقت، هرچند مدتی میدان‌دار باشند، سرانجام راه گریزی از عدالت الهی نخواهند یافت و پایان کارشان چیزی جز عذاب و حسرت نخواهد بود.

منبع: فارس