باشگاه خبرنگاران جوان - آیات ۱۱ تا ۱۵ سوره شوری نشان می‌دهد که خداوند، امت‌ها را به برپایی دین و پرهیز از تفرقه فراخوانده است، اما دشمنان از سر زیاده‌خواهی و با دامن زدن به اختلاف، در برابر این فرمان الهی ایستادند. آیات این بخش با بیان عظمت و مالکیت مطلق پروردگار آغاز می‌شود. خداوند در آیه یازدهم می‌فرماید که «لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْءٌ وَهُوَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ» و پیش از آن، از آفرینش همسران برای انسان‌ها و چهارپایان سخن می‌گوید.

خداوند مالک مطلق و آفریننده همه موجودات

علامه طباطبایی در المیزان این آیات را نشانه ربوبیت و تدبیر فراگیر خداوند می‌داند؛ خدایی که نه تنها خالق موجودات است، بلکه استمرار نسل‌ها و بقای عالم نیز به اراده او وابسته است. در ادامه، آیه «لَهُ مَقَالِیدُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ» بیانگر آن است که کلید خزائن آسمان‌ها و زمین در اختیار اوست. رزق را توسعه می‌دهد یا محدود می‌کند و همه این امور بر پایه علم بی‌پایان اوست. از نگاه المیزان، این تعبیر‌ها بیانگر مالکیت حقیقی خداوند است مالکیتی که هیچ شریک و رقیبی برای آن تصور نمی‌شود.

دین نعمت بزرگ الهی که بر دشمنان سنگین است

پس از بیان قدرت و مالکیت خدا، سخن از بزرگ‌ترین نعت الهی، یعنی دین، به میان می‌آید. آیه سیزدهم می‌فرماید که «شَرَعَ لَکُمْ مِنَ الدِّینِ مَا وَصَّى بِهِ نُوحًا…». خداوند همان حقیقت دینی را که به نوح، ابراهیم، موسی و عیسی علیهم‌السلام سفارش کرده بود، بر پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله نازل کرد و محور آن را «أَنْ أَقِیمُوا الدِّینَ وَلَا تَتَفَرَّقُوا فِیهِ» قرار داد.

اصول دین الهی در طول تاریخ واحد بوده و پیامبران مختلف، دعوتی هماهنگ داشته‌اند. اختلاف‌ها بیشتر در احکام فرعی و متناسب با شرایط امت‌ها بوده است. اما همین حقیقت واحد، برای مشرکان و دشمنان حق سنگین و دشوار بود چنان‌که قرآن می‌فرماید که «کَبُرَ عَلَى الْمُشْرِکِینَ مَا تَدْعُوهُمْ إِلَیْهِ». آنان تحمل پذیرش توحید و کنار گذاشتن منافع و تعصبات خود را نداشتند. به همین دلیل، در برابر دعوت پیامبر مقاومت کردند.

اختلافی که از روی آگاهی و حسادت پدید آمد

یکی از نکات مهم این آیات، ریشه‌یابی اختلاف‌ها و آسیب‌هایی است که دشمنان متوجه دین کردند. قرآن در آیه چهاردهم می‌فرماید که «وَمَا تَفَرَّقُوا إِلَّا مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْیًا بَیْنَهُمْ».

اختلاف در میان پیروان ادیان الهی ناشی از جهل نبود، بلکه پس از روشن شدن حقایق و از سر «بغی» و زیاده‌خواهی شکل گرفت. صاحبان قدرت و منافع، برای حفظ جایگاه خود، دست به تحریف، تفرقه و دشمنی زدند و مردم را از مسیر حق دور ساختند. این آیه نشان می‌دهد که بسیاری از مخالفت‌ها با دین، ریشه در لجاجت و دنیاطلبی دارد، نه در نبود دلیل و برهان. اگر سنت الهی بر مهلت دادن و تأخیر در داوری نبود، میان آنان حکم قطعی صادر می‌شد، اما خداوند تا زمان معین به انسان‌ها فرصت بازگشت داده است.

تردید دشمنان در حقانیت دین و تلاش برای تخریب آن

پس از نسل‌های نخست، گروه‌هایی پدید آمدند که نسبت به کتاب الهی و مسیر انبیا دچار تردید شدند. قرآن می‌فرماید که «وَإِنَّ الَّذِینَ أُورِثُوا الْکِتَابَ مِنْ بَعْدِهِمْ لَفِی شَکٍّ مِنْهُ مُرِیبٍ». این شک، تردیدی ساده و طبیعی نبود، بلکه شکی همراه با اضطراب و بدبینی بود که زمینه مخالفت و انحراف را فراهم می‌کرد. چنین تردیدی، به جای جست‌وجوی حقیقت، بهانه‌ای برای مقابله با دین و ایجاد اختلاف در جامعه دینی شد.

دشمنان حق، با ایجاد شبهه و تفرقه، می‌کوشیدند وحدت امت‌ها را از بین ببرند در حالی که هدف اصلی رسالت انبیا، گرد آوردن مردم بر محور توحید و عدالت بود.

پیامبری که مأمور هدایت و اتمام حجت شد

در آیه پانزدهم، خداوند خطاب به رسول اکرم (ص) می‌فرماید که «فَلِذَلِکَ فَادْعُ وَاسْتَقِمْ کَمَا أُمِرْتَ». این فرمان بیانگر آن است که پیامبر باید با استقامت، مردم را به همان دین واحد الهی دعوت کند و تحت تأثیر خواسته‌های اهل باطل قرار نگیرد.

پیامبر مأمور شد اعلام کند که «آمَنْتُ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنْ کِتَابٍ وَأُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَیْنَکُمُ». رسالت او بر پایه ایمان به همه کتاب‌های آسمانی و برقراری عدالت میان مردم استوار بود. در پایان آیه، پیامبر می‌فرماید که «اللَّهُ رَبُّنَا وَرَبُّکُمْ لَنَا أَعْمَالُنَا وَلَکُمْ أَعْمَالُکُمْ لَا حُجَّةَ بَیْنَنَا وَبَیْنَکُمُ». این سخن به معنای اتمام حجت است یعنی دلایل حق به روشنی بیان شده و پس از آن، هر کس مسئول انتخاب خویش است. سرانجام نیز همه انسان‌ها به سوی خدا بازمی‌گردند و او میان بندگان داوری خواهد کرد.

دین واحد الهی محور وحدت و معیار جدایی حق از باطل

آیات ۱۱ تا ۱۵ سوره شوری تصویری روشن از رابطه میان ربوبیت خدا و هدایت انسان ارائه می‌کند. همان خدایی که مالک آسمان‌ها و زمین و آفریننده همه موجودات است، بزرگ‌ترین نعمت خود، یعنی دین، را برای هدایت بشر فرستاده است. اما دشمنان حق، از سر تکبر و منافع دنیوی، این نعمت را سنگین یافتند و با ایجاد اختلاف و شبهه، در برابر آن ایستادند. با این حال، پیامبر اسلام (ص) با استقامت و دعوتی مبتنی بر عدالت، حجت را بر همگان تمام کرد و نشان داد که سرانجام، داوری نهایی تنها در اختیار پروردگار جهانیان است.

منبع: فارس