باشگاه خبرنگاران جوان - نصف شب‌خواب از سرش پریده بود. گوشی‌اش را برداشت و وارد شبکه اجتماعی شد. ناگهان دید همه درباره یک چیز حرف می‌زنند. هزاران نفر یک جمله را تکرار می‌کردند. هزاران حساب کاربری زیر یک خبر نوشته بودند. ناگهان یک موضوع برای همه مهم شده بود. او تصور کرد با یک موج واقعی روبه‌رو است. اما گاهی حقیقت چیز دیگری است. پشت بسیاری از حساب‌های کاربری اصلاً انسان‌ها نیستند.

به دنیای «ذباب الکترونیکی» خوش آمدید؛ ارتشی که نه یونیفرم دارد، نه پادگان، نه پرچم. اما می‌تواند ذهن میلیون‌ها نفر را هدف بگیرد.

یک اسم عجیب برای یک پدیده‌ای جدید

در جهان عرب اصطلاحی رایج شده است: «الذباب الالکترونی» یا همان «مگس‌های الکترونیکی». پژوهشگران این اصطلاح را برای شبکه‌هایی از حساب‌های جعلی، ربات‌ها و کاربران هماهنگ به کار می‌برند که در شبکه‌های اجتماعی به‌صورت دسته‌جمعی فعالیت می‌کنند تا افکار عمومی را به سمتی خاص هدایت کنند. اما چرا «مگس»؟ مگس‌ها معمولاً ناگهان ظاهر می‌شوند، به‌صورت دسته‌ای حرکت می‌کنند، سروصدا ایجاد می‌کنند و اجازه تمرکز نمی‌دهند. حساب‌های این شبکه‌ها نیز دقیقاً همین کار را در فضای مجازی انجام می‌دهند.

این ارتش مگسی از کجا آمد؟

درگذشته دولت‌ها برای تأثیرگذاری بر افکار عمومی از روزنامه، رادیو و تلویزیون استفاده می‌کردند. اما با ظهور شبکه‌های اجتماعی، میدان نبرد تغییر کرد. برای نخستین‌بار هر شهروند می‌توانست خودش رسانه باشد. گروه‌های سیاسی، دولت‌ها، شرکت‌ها و حتی سازمان‌های افراطی متوجه شدند اگر بتوانند فضای مجازی را کنترل کنند، می‌توانند افکار عمومی را نیز تحت‌تأثیر قرار دهند. اینجا بود که ارتش‌های دیجیتال متولد شدند.

مگس‌ها چگونه حمله می‌کنند؟

یک انسان عادی شاید روزی چند پست منتشر کند. اما یک ربات می‌تواند در هر ساعت ده‌ها یا صد‌ها پیام بفرستد. هزاران ربات هم‌زمان یک جمله را بازنشر می‌کنند. الگوریتم شبکه اجتماعی تصور می‌کند موضوع مهمی در حال رخ‌دادن است و آن را به افراد بیشتری نمایش می‌دهد. به‌این‌ترتیب یک موضوع مصنوعی ناگهان به «موضوع داغ روز» تبدیل می‌شود.

سال ۲۰۱۸ و پس از ناپدیدشدن جمال خاشقجی، هزاران حساب کاربری در شبکه اجتماعی ایکس به طور هماهنگ از روایت رسمی حمایت می‌کردند. همین اتفاق باعث شد اصطلاح «ذباب الکترونیکی» بار دیگر در رسانه‌های عربی مطرح شود.

مه مصنوعی

در جنگ‌های قدیمی از دود برای گمراه‌کردن دشمن استفاده می‌شد. در جنگ اطلاعاتی امروز از «انبوه اطلاعات» استفاده می‌شود. وقتی هزاران خبر، شایعه، روایت و تحلیل متناقض هم‌زمان منتشر شود، بسیاری از کاربران دیگر نمی‌توانند حقیقت را تشخیص دهند. پژوهشگران این وضعیت را «مه اطلاعاتی» می‌نامند؛ شرایطی که در آن مردم به‌جای رسیدن به حقیقت، در میان حجم عظیمی از داده‌ها سردرگم می‌شوند.

آیا فقط عربستان از این روش استفاده کرده است؟

اگرچه اصطلاح «ذباب الکترونیکی» بیش از همه در ارتباط با عربستان سعودی مشهور شد و در گزارش‌های متعدد رسانه‌ای و دانشگاهی به آن اشاره شده است، اما اصل پدیده محدود به یک کشور نیست. امروزه تقریباً در تمام جهان، از آمریکا و روسیه گرفته تا چین، اروپا و حتی شرکت‌های تجاری، نمونه‌هایی از عملیات هماهنگ آنلاین مشاهده شده است؛ بنابراین «ذباب الکترونیکی» بیش از آنکه نام یک گروه باشد، نام یک روش جنگی است.

چطور یک مگس الکترونیکی را بشناسیم؟

پژوهشگران حوزه شبکه‌های اجتماعی می‌گویند تشخیص قطعی یک حساب جعلی همیشه ممکن نیست، اما برخی نشانه‌ها می‌توانند رد پای این مگس‌ها باشد. فعالیت شبانه‌روزی و غیرطبیعی، انتشار مکرر پیام‌های مشابه، استفاده افراطی از یک هشتگ خاص، نداشتن اطلاعات هویتی معتبر و بازنشر هماهنگ محتوا در زمان‌های نزدیک به هم از نشانه‌های این مگس‌های الکترونیکی است.

منبع: فارس