شاعری که هزار سال پیش، غدیر را وارد شعر فارسی کرد
کمتر کسی میداند یکی از نخستین شاعرانی که درباره غدیر شعر گفت، حکیم کسایی مروزی بود.
باشگاه خبرنگاران جوان - کمتر کسی میداند یکی از قدیمیترین شعرهای فارسی درباره غدیر را شاعری از قرن چهارم هجری سروده است. حکیم کسایی مروزی از نخستین شاعرانی است که بهطور مستقیم درباره امام علی (ع) و جایگاه ایشان در شعر فارسی سخن گفته؛ تا جایی که بسیاری او را آغازگر غدیریهسرایی در زبان فارسی میدانند.
کسایی در دورهای زندگی میکرد که شعر فارسی هنوز در آغاز راه خود بود. با این حال، او از این زبان برای بیان باورهای دینی خود استفاده کرد و شعرهایی سرود که بعدها بر شاعران آیینی تأثیر گذاشت.
پیش از آنکه غدیریهسرایی به یکی از شاخههای شناختهشده شعر فارسی تبدیل شود، این کسایی بود که نام غدیر و فضائل امام علی (ع) را وارد شعر فارسی کرد؛ مسیری که بعدها شاعرانی مانند ناصرخسرو، سنایی، عطار و مولوی آن را ادامه دادند. اگر کسایی به سراغ اشعار غدیر نمیرفت، شاید غدیر در شعر فارسی دفن میشد.
او در یکی از مشهورترین قصاید خود، مردم را به ستایش کسی دعوت میکند که پیامبر (ص) او را ستوده و برگزیده است:
«مدحت کن و بستای کسی را که پیمبر
بستود و ثنا کرد و بدو داد همه کار»
و سپس میپرسد:
«آن کیست بدین حال، که بوده است و که باشد
جز شیر خداوند جهان، حیدر کرّار»
در این ابیات، کسایی به روشنی از امام علی (ع) نام میبرد و از جایگاه ویژه ایشان سخن میگوید. او در ادامه با یک تصویر شاعرانه، رابطه پیامبر (ص) و امام علی (ع) را چنین توصیف میکند:
«این دین هُدی را به مَثَل دایرهای دان
پیغمبر ما مرکز و حیدر، خط پرگار»
به باور شاعر، هدایت با پیامبر (ص) آغاز میشود و با ولایت امام علی (ع) ادامه پیدا میکند. کسایی در بیتی دیگر به علم و دانش امام علی (ع) اشاره میکند و میگوید:
«علم همه عالم به علی داد پیمبر.
چون ابر بهاری که دهد سیل به گلزار».
اما ستایش امام علی (ع) در شعر کسایی به همین چند بیت محدود نمیشود. او در قصیدهای دیگر که از مهمترین آثار ولایی قرن چهارم به شمار میرود، با صراحت بیشتری از فضائل امیرالمؤمنین (ع) سخن میگوید:
«فهم کن گر مؤمنی فضل امیرالمؤمنین
فضل حیدر، شیر یزدان، مرتضای پاکدین
فضل آن کس کز پیمبر بگذری فاضلتر اوست
فضل آن رکن مسلمانی، امام المتقین»
کسایی در ادامه برای بیان دیدگاه خود به آیات قرآن اشاره میکند و از آیه مودت و آیه مباهله یاد میکند:
«ای نواصب گر ندانی فضل سرّ ذوالجلال
آیت قربی نگه کن و آن اصحاب الیمین
قل تعالوا ندع برخوان ور ندانی گوش دار
لعنت یزدان ببین از نبتهل تا کاذبین»
این ابیات نشان میدهد که شاعر تلاش میکند جایگاه امام علی (ع) را با استناد به قرآن توضیح دهد. او همچنین در بخشهای مختلف شعر خود، امام علی (ع) را با عنوانهایی مانند «امیرالمؤمنین»، «امام المتقین»، «رکن مسلمانی»، «امام امت» و «برگزیده امت» یاد میکند. به همین دلیل، نام کسایی مروزی در تاریخ ادبیات فارسی جایگاه ویژهای دارد؛ شاعری که بیش از هزار سال پیش، غدیر را به شعر فارسی آورد و یکی از نخستین فصلهای شعر ولایی در زبان فارسی را رقم زد.
منبع: فارس
