باشگاه خبرنگاران جوان - عرفه، پیش از آنکه روز ناله و تمنا باشد، روز بیداری است؛ روزی برای پیدا کردن راهی به سوی حقیقت توحید که جز از مسیر ولایت نمی‌گذرد. در این میعادگاه بزرگ، زائران در پی گمشده‌ای می‌گردند که اگرچه نامش با غیبت گره خورده، اما حضورش از هر حاضری ملموس‌تر است. پرسش اصلی اینجاست، در روزگاری که چشمان ما از دیدار محروم مانده، چگونه می‌توانیم از برکات وجودی امام عصر(عج) بهره‌مند شویم؟ آیا غیبت به معنای نبودن است یا این ما هستیم که در حجاب غفلت مانده‌ایم؟ برای پاسخ به این پرسش‌ها و فهم بهتر نسبت میان بندگی خدا و شناخت امام، با آیت‌الله حسین گنجی اشتهاردی، استاد سطوح عالی حوزه به گفت‌وگو نشستیم تا رازهای حضور غایب حاضر را در زلال این روز بزرگ بازخوانی کنیم.

حقیقت غیبت؛ فراتر از غیاب فیزیکی

‏‏آیت‌الله گنجی با اشاره به ضرورت اصلاح برداشت‌های عامیانه از مفهوم غیبت، بحث را این‌گونه آغاز می‌کند: ما باید پیش از هر چیز، معنای غیبت حضرت ولی‌عصر(ارواحنا فداه) را به‌درستی تبیین کنیم، چرا که غیبت در لغت و عرف عام، اغلب به معنای عدم حضور فیزیکی است؛ مانند شاگردی که در کلاس نیست یا کارمندی که در محل کار حضور ندارد؛ اما این معنا در مورد وجود نازنین امام زمان(عج) ابداً صدق نمی‌کند. براساس برهان‌های قطعی عقلی و خاص، همان‌گونه که خداوند متعال غیبت‌بردار نیست و در تمام هستی حضور دارد، حجت او نیز که خلیفه او در زمین است، حضور احاطی و علمی در تمام عالم دارد. خداوند در قرآن کریم صراحتاً می‌فرماید «هُوَ مَعَکُمْ أَیْنَ مَا کُنْتُمْ» (سوره حدید، آیه ۴)، یعنی هر کجا باشید، خدا با شماست و این همراهی، شامل حال حجت خدا نیز می‌شود.

‏وی با استناد به کلام امام حسین(ع) در دعای عرفه، نگاه توحیدی را زیربنای شناخت امام می‌داند و تبیین می‌کند: سالار شهیدان(ع) در فرازی تکان‌دهنده می‌فرماید «أَیَکُونُ لِغَیْرِکَ مِنَ الظُّهُورِ مَا لَیْسَ لَکَ حَتَّی یَکُونَ هُوَ الْمُظْهِرَ لَکَ... مَتَی غِبْتَ حَتَّی تَحْتَاجَ إِلَی دَلِیلٍ یَدُلُّ عَلَیْکَ» (اقبال‌الاعمال، ج۱، ص۳۴۹). اگر کسی قدرت‌ها و اشیا را ببیند اما ظهور قدرت و نور همه‌جایی خدا را نبیند، در توحید خود دچار ضعف مفرط است و متأسفانه بسیاری از ما قدرت مدیران، رؤسا و ابزارهای مادی را می‌بینیم و درک می‌کنیم، اما از دیدن قدرت قاهره‌ الهی که منشأ تمام توانمندی‌هاست، ناتوان هستیم.

خلیفه‌الله؛ مجرای قدرت قاهره الهی

آیت‌الله گنجی با نقد نگاه‌های مادی‌گرایانه به گره‌گشایی در زندگی، بر لزوم بازگشت به مسبب‌الاسباب تأکید کرده و یادآور می‌شود: تمام قدرت‌های عالم از قدرت خدا نشأت گرفته‌اند و اگر عنایت او نباشد، تمام نظام هستی فرومی‌ریزد و انسان نباید برای خدا و اولیای او قدرتی کمتر از اسباب مادی قائل باشد. ضرب‌المثلی میان اهل معرفت رایج است که می‌گوید اگر می‌خواهی دهکده‌ای را فتح کنی، کدخدا را ببین؛ در نظام خلقت نیز معصومین(ع) کدخدایان و واسطه‌های اصلی فیض الهی هستند.

استاد سطوح عالی حوزه علمیه در ادامه به تبیین حضور همه‌جایی اولیای الهی پرداخته و اظهار می‌کند: خداوند غیبت‌بردار نیست و به تبع او، نمایندگانش نیز در متن زندگی ما حضور دارند و امام پنهان نیست، بلکه این ما هستیم که توان تماشا نداریم. گاهی خداوند، اولیای خود را در ساده‌ترین لباس‌ها و مکان‌ها پنهان می‌کند و ممکن است ولی خدا در کنار ما باشد و ما از او غافل باشیم. داستانی مشهور از یکی از مراجع بزرگ خطابه نقل است که به دعوت پیرزنی در یک آبادی دورافتاده پاسخ مثبت داد و در مسیر متوجه شد شخص همراهش به مقام شهود رسیده و قدرت خدا را در ذره‌ذره هستی می‌بیند.

‏آینه‌ جان و شرط شهود ولایت

آیت‌الله گنجی با اشاره به ضرورت تهذیب نفس برای درک محضر امام، به حکایت آن خطیب نامدار بازمی‌گردد و تشریح می‌کند: آن پیرزن روستایی که واسطه‌ دعوت بود، درواقع استاد معرفت بود و وقتی آن منبری بزرگ از او موعظه‌ای خواست، پیرزن پاسخ داد تو را دریایی می‌بینم که گل‌ولای و کدورت دارد و آبت زلال نیست، چون هنوز هوای نفس در تو باقی است. این یک درس بزرگ برای همه‌ ماست که گاهی با زیاد شدن جمعیت در مجالس خوشحال می‌شویم و با کم شدن آن ناراحت، که این نشان‌دهنده‌ آلودگی چشمه‌ درون به نفس اماره است. آن پیرزن به آن خطیب توصیه کرد مدتی برای خودش منبر برود تا زلال شود و این یعنی تا درون پاک نشود، درک حضور حجت ممکن نخواهد بود.

این استاد حوزه در بخش دیگری از سخنان خود به تبیین واژه «عین‌الله» پرداخته و تأکید می‌ورزد: وقتی می‌گوییم امام «عین‌الله» است، یعنی او دوربین و دیده‌بان خدا در تمام هستی است و چیزی از نگاه او مخفی نمی‌ماند. برخلاف چشمان ما که با کهولت سن ضعیف می‌شود یا پشت دیوار را نمی‌بیند، چشم امام بر تمام عالم احاطه دارد و این یک حقیقت قرآنی و روایی است. امام صادق(ع) به یکی از شاگردانش فرمود «آیا گمان می‌کنید ما با شما نیستیم و سخنان شما را نمی‌شنویم؟ به خدا قسم هیچ‌یک از اخبار شما بر ما پوشیده نیست» (بصائر الدرجات، ج۱، ص۱۲۶).

‏ میعادگاه عرفات؛ در محضر خورشید پنهان

آیت‌الله گنجی با اشاره به ایام حج و پیوند آن با روز عرفه، به حضور عینی امام در میان مردم پرداخته و عنوان می‌کند: جناب حسین بن روح نوبخت، نایب خاص امام، سوگند یاد می‌کرد که صاحب این امر هر سال در مراسم حج حضور می‌یابد. امام(عج) مردم را می‌بیند و آن‌ها را می‌شناسد، مردم نیز امام را می‌بینند اما او را نمی‌شناسند(کمال‌الدین، ج۲، ص۴۴۰). این یعنی امام در متن جامعه و در میان حاجیان و عزاداران حضور دارد، اما چشمان ما امام‌زمان‌بین نیست و ما تنها جسم را می‌بینیم، بدون آنکه حقیقت را تشخیص دهیم.

این ‏استاد برجسته حوزه علمیه تصریح می‌کند: اگر باور به حضور امام در زندگی ما تقویت شود، سبک زندگی انسان دگرگون خواهد شد، چرا که امام زمان(عج) در تمام ابعاد زندگی شیعه، به‌ویژه در لحظات توسل، تشریف دارند. همان‌طور که مرحوم حکیمی در کتاب خورشید مغرب تبیین کرده است، غیبت تنها مربوط به جنبه‌های شخصی است، اما فیض‌بخشی و عنایت حضرت هرگز غیبت‌بردار نیست. امام نزدیک‌تر از قلب به ماست و این دوری، ناشی از حجاب‌های معنوی ماست، نه غیبت فیزیکی او؛ لذا در روز عرفه باید این حجاب‌ها را کنار زد.

شراب طهور معرفت و تمنای ظهور

وی روز عرفه را فرصتی برای چشیدن شراب طهور معرفت دانسته و بیان می‌کند: خداوند در سوره انسان می‌فرماید «وَ سَقاهُمْ رَبُّهُمْ شَراباً طَهُوراً» (آیه ۲۱) که این میخانه الهی، پاک‌کننده قلب و ذهن است. ساقی این میخانه در هر عصری، امام معصوم است و امروز حضرت ولی‌الله الاعظم(ارواحنا فداه) صاحب این مقام بوده و عرفه روز فریاد دل‌هایی است که آرامش خود را تنها در ظهور او می‌جویند. منتظران واقعی در این روز، منتقم خون مظلومان عالم را صدا می‌زنند تا با ظهورش، عدل الهی را برقرار کند.

آیت‌الله گنجی اشتهاردی در پایان با توسل به ساحت مقدس حضرت زهرا(س) و امام حسین(ع)، بر پیوستگی میان عرفه و عاشورا تأکید می‌ورزد: همان‌گونه که زینب کبری(س) در گودال قتلگاه فریاد برآورد، ما نیز امروز باید با اضطرار، عجل لولیک الفرج را زمزمه کنیم. امام زمان(عج) بیش از هر کسی داغدار مصائب جده‌اش حضرت زهرا(س) و جدش امام حسین(ع) است و ظهور او پایان تمام این دردهای تاریخی خواهد بود. امیدواریم خدای منان، ما را از عارفان به مقام ولی‌الله الاعظم و از منتظران واقعی ظهور حضرتش قرار دهد.

منبع: روزنامه قدس