باشگاه خبرنگاران جوان - حواشی سفر رئیس‌جمهور آمریکا به پکن و امحای هدایای دیپلماتیک چین توسط مأموران کاخ سفید، بار دیگر پرده از پروتکل‌های فوق‌امنیتی واشنگتن برداشت؛ سازوکار پیچیده‌ای که سفرهای ریاست‌جمهوری آمریکا را به یک عملیات نظامی متحرک تبدیل می‌کند و بررسی آن نشان می‌دهد که یک بی‌اعتمادی استراتژیک در پس تشریفات دیپلماتیک مدرن قرار دارد.

در ویترین دیپلماسی جهانی، سفرهای بین‌المللی رهبران جهان همواره مزین به شوکت و شکوه فراوان، فرش‌های قرمز، لبخندهای دیپلماتیک، صف طولانی خودروهای دیپلماتیک و ضیافت‌های مجلل شام شناخته می‌شوند؛ تصاویری استاندارد که هدف از تولید آن‌ها، ارسال پیامی از صلح، همکاری یا اقتدار سیاسی را به افکار عمومی منتقل می‌کند. اما در پس این لایه‌های ظاهری و پروتکل‌های مدون تشریفاتی، حقیقت دیگری در جریان است.

سفر یک رئیس‌جمهور در دنیای امروز، به‌ویژه در شرایط بحرانی و پر از سوءظن سیاسی و بین‌المللی، فراتر از یک رایزنی سیاسی معمولی، به یک عملیات پدافندی، سایبری و نظامی چندلایه تبدیل می‌شود که در آن «بی‌اعتمادی متقابل اطلاعاتی»، حرف اول و آخر را می‌زند؛ سازوکاری پیچیده که در آن هر حرکت، هر سیگنال و حتی هر هدیه دیپلماتیک، از فیلترهای سخت‌گیرانه دستگاه‌های امنیتی عبور می‌کند.

نمود عینی و خبرساز این نبرد پنهان در بستر دیپلماسی، در جریان سفر اخیر «دونالد ترامپ»، رئیس‌جمهور آمریکا به پکن بار دیگر خود را نشان داد. این سفر تنها به دیدارهای رسمی و مذاکرات پشت درهای بسته محدود نشد و تصاویر و روایت‌های منتشرشده از حواشی آن، توجه رسانه‌ها را به خود جلب کرد. در روزهای گذشته، گزارش برخی خبرنگاران همراه هیات آمریکایی درباره دور انداختن هدایا، بج‌ها، نشان‌ها و برخی اقلام اهدایی چینی توسط اعضای کاروان واشنگتن، در کانون توجه رسانه‌ها و کاربران شبکه‌های اجتماعی قرار گرفت.

در همین راستا، روزنامه «نیویورک پست» و برخی دیگر از رسانه‌های غربی گزارش دادند که بخشی از این اقلام اهدایی پیش از سوار شدن اعضای هیات آمریکایی به هواپیمای ریاست‌جمهوری ایالات متحده موسوم به «ایر فورس وان» (Air Force One) کنار گذاشته یا معدوم شده‌اند؛ اقدامی که بسیاری از تحلیلگران آن را نه یک رفتار شخصی یا توهین‌آمیز، بلکه بخشی از پروتکل‌های سخت‌گیرانه و سنتی امنیتی آمریکا در سفر به کشورهای رقیب ارزیابی کردند.

این اتفاق بار دیگر توجه افکار عمومی را به یکی از کمتر دیده‌شده‌ترین ابعاد قدرت سیاسی در جهان جلب کرد؛ سازوکار پیچیده‌ای که سفر رئیس‌جمهور ایالات متحده را عملا به یک عملیات متحرک امنیتی، اطلاعاتی و نظامی تبدیل می‌کند و در عین حال، بهانه‌ای شد تا «تشریفات» و پروتکل‌های حفاظتی قدرت‌های جهان مورد کالبدشکافی قرار گیرد.

پروتکل‌های دیپلماتیک یا عملیات پدافندی

در ادبیات سیاسی و دیپلماتیک، میان دو واژه «تشریفات ظاهری» و «پروتکل» تمایز ساختاری عمیقی وجود دارد. پروتکل صرفا به معنای احترام‌های متقابل، فرش قرمز یا نحوه استقبال رسمی در برابر دوربین‌ها نیست، بلکه مجموعه‌ای از قواعد امنیتی, رفتاری، لجستیکی و ارتباطی الزام‌آور است که از هفته‌ها پیش از سفر تا لحظه بازگشت رئیس‌جمهور اجرا می‌شود. طبق تعریف «انجمن تاریخی کاخ سفید» (WHHA)، هنگامی که نوبت به سفر رئیس‌جمهور آمریکا می‌رسد، این قواعد از حوزه دیپلماسی محض خارج شده و به یک عملیات مشترک پدافندی میان «سرویس مخفی» (Secret Service)، پنتاگون و آژانس‌های امنیت ملی تبدیل می‌شود.

طبق گزارش‌های منتشرشده توسط نهادهای امنیتی آمریکا و رسانه‌هایی همچون «سی‌ان‌ان» و «پالتیکو»، هر سفر خارجی با اعزام تیم‌های موسوم به «تیم‌های پیشرو» (Advance Teams) آغاز می‌شود. این گروه‌ها متشکل از نیروهای امنیتی، اطلاعاتی، ارتباطاتی و لجستیکی هستند که روزها یا حتی هفته‌ها پیش از سفر وارد کشور مقصد می‌شوند. وظیفه این تیم‌ها تنها هماهنگی تشریفات نیست؛ بلکه بررسی دقیق فرودگاه‌ها، مسیرهای حرکت، ساختمان‌های محل اقامت، بیمارستان‌های نزدیک، سیستم‌های تهویه، آشپزخانه‌ها، آسانسورها، شبکه‌های مخابراتی و حتی مسیرهای احتمالی فرار اضطراری، بخشی از ماموریت این گروه‌هاست.

به نوشته روزنامه آمریکایی «واشنگتن پست»، سرویس مخفی معمولا کل طبقات بالا و پایین محل استقرار رئیس‌جمهور در هتل را اجاره و پنجره‌ها را با لایه‌های موقت ضدگلوله تجهیز می‌کند. در بسیاری از این سفرهای خارجی، تک‌تیراندازهای سرویس مخفی بر پشت‌بام ساختمان‌های اطراف مستقر می‌شوند و نیروهای امنیتی آمریکا در هماهنگی با کشور میزبان، محدوده‌های پرواز ممنوع و مسیرهای حفاظتی ویژه ایجاد می‌کنند تا یک «حباب امنیتی مستقل» در خاک کشور میزبان شکل گیرد.

تسلیحات و تجهیزات استراتژیک؛ از کاخ سفید پرنده تا لیموزین زره‌پوش

مرکز اصلی این سازوکار امنیتی، هواپیمای ریاست‌جمهوری آمریکا موسوم به «ایر فورس وان» است؛ هواپیمایی که به نوشته شرکت بوئینگ، تنها یک وسیله حمل‌ونقل نیست، بلکه مرکز فرماندهی متحرک رئیس‌جمهور ایالات متحده در آسمان محسوب می‌شود. این بوئینگ ارتقاء یافته دارای سامانه‌های پیشرفته ارتباطی رمزگذاری‌شده، تجهیزات ضدجنگ الکترونیک و قابلیت مقاومت در برابر پالس الکترومغناطیسی (EMP) ناشی از انفجارهای هسته‌ای است. رسانه آمریکایی «دیفنس وان» گزارش داده است که رئیس‌جمهور آمریکا حتی در میانه بحران‌های نظامی یا حملات احتمالی نیز باید بتواند کنترل زنجیره فرماندهی نظامی و هسته‌ای کشورش را حفظ کند؛ به همین دلیل، این هواپیما با امکان سوخت‌گیری هوایی طراحی شده تا بتواند ساعت‌ها بدون نیاز به فرود در آسمان باقی بماند.

همگام با این پرنده، حضور مداوم یک افسر نظامی با «چمدان هسته‌ای» (Nuclear Football) الزامی است. خبرگزاری آمریکایی «آسوشیتدپرس» و «اسمیتسونین» یادآور می‌شوند که این کیف ویژه حاوی کدهای تایید هویت و دستورالعمل‌های لازم برای صدور فرمان استفاده از تسلیحات هسته‌ای است و حتی در سفرهای خارجی نیز فاصله چندانی با رئیس‌جمهور ندارد تا زنجیره بازدارندگی راهبردی آمریکا در هیچ ثانیه‌ای قطع نشود.

در حوزه زمینی نیز، خودروی اختصاصی رئیس‌جمهور آمریکا موسوم به «هیولا» (The Beast) وظیفه حفاظت از او را بر عهده دارد. طبق گزارش نشریه «موتور ترند»، این لیموزین هشت تنی بیشتر به یک پناهگاه متحرک شباهت دارد. بدنه فوق‌سنگین ضدگلوله، سامانه مستقل اکسیژن، تجهیزات دفاع شیمیایی و بیولوژیکی و حتی ذخیره خون هم‌گروه رئیس‌جمهور در صندوق عقب، بخشی از لایه‌های پدافندی این خودرو است تا در صورت وقوع حملات تروریستی یا بیولوژیکی، امکان بقا و انتقال فوری خون فراهم باشد.

قرنطینه سیگنال‌ها؛ قوانین سخت‌گیرانه مخابراتی و سایبری

یکی از حساس‌ترین و محرمانه‌ترین بخش‌های سفرهای ریاست‌جمهوری آمریکا، امنیت سایبری و ارتباطات است. خبرگزاری «آسوشیتدپرس» و شبکه «ان‌بی‌سی نیوز» پیش‌تر گزارش داده بودند که در دنیای مدرن، بزرگترین تهدیدات در بستر سیگنال‌ها و کدهای دیجیتال رخ می‌دهند. به همین دلیل، مقام‌های ارشد آمریکایی در بسیاری از سفرهای خارجی از تلفن‌های موقت یا یک‌بار مصرف (Burner Phones) استفاده می‌کنند؛ دستگاه‌هایی که فاقد اطلاعات شخصی بوده و پس از پایان سفر به طور کامل معدوم یا از چرخه استفاده خارج می‌شوند.

استفاده از شبکه‌های ارتباطی رمزگذاری‌شده که مستقل از زیرساخت‌های کشور میزبان و از طریق ماهواره‌های نظامی پنتاگون هدایت می‌شوند، ممنوعیت اتصال به اینترنت‌های عمومی و محدودیت شدید استفاده از تجهیزات الکترونیکی کشور میزبان نیز بخشی از این پروتکل‌هاست. کارشناسان امنیت سایبری آمریکا بارها هشدار داده‌اند که در بستر رقابت‌های نوین، حتی یک فلش مموری, شارژر یا هدیه الکترونیکی ساده می‌تواند به ابزاری برای جاسوسی، نفوذ یا تزریق بدافزارهای سایبری تبدیل شود.

هدایایی با ابعاد امنیتی؛ اسب تروآی برای نفوذ به قلب شبکه ارتباطی کاخ سفید

بر اساس قوانین فدرال آمریکا و مقررات «اداره ثبت فدرال» و قوانین مصوب کنگره، رئیس‌جمهور و همراهانش مجاز به نگاه داشتن هدایای خارجی به عنوان دارایی شخصی نیستند و تمامی هدایای رسمی پس از دریافت باید در «آرشیو ملی آمریکا» (NARA) ثبت و بایگانی شوند. اما ابعاد امنیتی این هدایا، به‌ویژه در مواجهه با قدرت‌های رقیب همچون چین یا روسیه، بسیار پیچیده‌تر از قوانین مالی است.

رسانه‌های آمریکایی از جمله «اکونومیک تایمز» در گزارش‌های خود پیرامون حواشی اخیر سفر ترامپ به چین نوشتند که مأموران بخش K-9 (تیم‌های کشف مواد و سیگنال) و متخصصان سایبری سرویس مخفی، تمامی اقلام اهدایی، کارت‌های دسترسی، بج‌ها و تجهیزات الکترونیکی ظریف را بلافاصله جمع‌آوری و قرنطینه کردند. برخی از این اقلام به دلیل نداشتن استانداردهای امنیتی، حتی اجازه ورود به بخش محفظه بار ایر فورس وان را نیز نداشتند و همان‌جا کنار گذاشته یا امحا شدند. تحلیلگران امنیتی توضیح داده‌اند که نگرانی از وجود ابزارهای شنود مینیاتوری، تراشه‌های ردیابی موقعیت مکانی، یا بدافزارهای پنهان، دلیل اصلی این برخورد سخت‌گیرانه است؛ چرا که یک هدیه ظاهرا ساده دیپلماتیک می‌تواند به یک اسب تروآ برای نفوذ به قلب شبکه ارتباطی کاخ سفید تبدیل شود.

پکن؛ حساس‌ترین مقصد امنیتی واشنگتن و تجلی بی‌اعتمادی استراتژیک

بنابراین، استانداردها و پروتکل‌های ضدجاسوسی واشنگتن زمانی که مقصد سفر، پایتخت یک قدرت رقیب و هم‌تراز باشد، به سخت‌گیرانه‌ترین و بالاترین سطح ممکن ارتقا می‌یابد. در این میان، پکن برای دستگاه‌های امنیتی ایالات متحده، حساس‌ترین نقطه جغرافیایی روی نقشه جهان به شمار می‌رود. به باور بسیاری از نهادهای اطلاعاتی آمریکا، چین اکنون مهم‌ترین، پیچیده‌ترین و پیشرفته‌ترین رقیب فناورانه و سایبری واشنگتن در جهان محسوب می‌شود. پرونده‌های سال‌های اخیر، از جمله مناقشه جهانی بر سر توسعه زیرساخت‌های شرکت فناوری «هوآوی»، محدودیت‌های قانونی اعمال‌شده علیه پلتفرم «تیک‌تاک»، اتهام‌های متقابل مربوط به حملات پیشرفته سایبری و البته ماجرای تنش‌زای بالن تجسسی چین که وارد حریم هوایی ایالات متحده شد، باعث شده تا حساسیت‌های امنیتی واشنگتن درباره سفر مقامات آمریکایی به خاک چین به‌طور چشمگیری افزایش یابد.

در چنین فضای غبارآلودی، حتی تشریفات مرسوم دیپلماتیک نیز از نگاه نهادهای امنیتی آمریکا خالی از تهدید تلقی نمی‌شود. طبق گزارش رسانه‌های معتبری چون «نیویورک تایمز» و «سی‌ان‌ان»، وقتی تیم امنیتی کاخ سفید اصرار دارد که مأموران پیشرو حتی آب آشامیدنی، مواد غذایی اولیه، بالگردهای پشتیبانی و تمامی تجهیزات ارتباطی را با چندین فروند هواپیمای باربری نظامی پیش از رئیس‌جمهور به پکن بیاورند، یک پیام غیرمستقیم اما کاملاً واضح را به کشور میزبان مخابره می‌کند؛ ساختار قدرت در واشنگتن، امنیت و بقای زنجیره فرماندهی خود را به تعهدات دیپلماتیک یا حسن نیت میزبانی هیچ قدرتی گره نمی‌زند و همین رویکرد نیز جزو پروتکل‌های سیاسی و دیپلماتیک است که قبل از هر سفری مورد توافق کشور میزبان قرار می‌گیرد.

حاشیه‌های سفر اخیر دونالد ترامپ به چین نیز برای بسیاری از تحلیلگران روابط بین‌الملل یادآور این واقعیت بود که رقابت و نبرد پنهان قدرت‌های بزرگ، امروز دیگر تنها به حوزه‌های کلان مانند تعرفه‌های تجاری، جنگ تراشه‌ها یا رویارویی نظامی در آب‌های دریای چین جنوبی محدود نیست، بلکه حتی به جزئی‌ترین و ظریف‌ترین بخش‌های تشریفات دیپلماتیک نیز سرایت کرده است. تصاویر سطل‌های زباله مخصوص در کنار پلکان هواپیمای ایر فورس وان برای دور انداختن هدایا، بج‌ها و اقلام یادبود چینی شاید در نگاه اول برای افکار عمومی عجیب، غیرمعمول یا حتی غیرمحترمانه به نظر برسد، اما برای دستگاه امنیتی آمریکا، حتی یک هدیه ظاهراً ساده می‌تواند تهدیدی بالفعل علیه امنیت ملی تلقی شود؛ واقعیتی مستند که نشان می‌دهد در عصر جنگ اطلاعات و الکترونیک، لبخندهای دیپلماتیک سران هرگز لایه‌های ضخیم بی‌اعتمادی استراتژیک را ذوب نخواهند کرد.

منبع: ایسنا