تردید در شناخت دشمن هزینه دارد، مقاومت باید بهموقع باشد
قرآن میفرماید که «بل مکر اللیل و النهار…» اعترافی که نشان میدهد فریب مداوم دشمن، اگر بهموقع شناخته نشود، تنها حسرتی بیثمر بهجا میگذارد.
باشگاه خبرنگاران جوان - آیات ۳۲ تا ۳۹ سوره سبأ، پردهای از گفتوگوی تلخ و افشاگرانه میان پیروان و سران کفر را در قیامت به تصویر میکشد؛ صحنهای که در آن، حقیقت پنهانشده در هیاهوی دنیا، آشکار میشود. از منظر المیزان، این آیات نشان میدهد که چگونه ساختار سلطه در جبهه باطل، بر پایه «فریب»، «تحمیل» و «ترس» شکل میگیرد، نه بر مبنای حقانیت.
سران کفر، همانهایی که در دنیا خود را هدایتگر مینمایاندند، در آن روز از سوی پیروانشان به چالش کشیده میشوند؛ اما پاسخشان چیزی جز انکار مسئولیت نیست. آنها میگویند که آیا ما شما را از هدایت بازداشتیم؟ این پاسخ، نوعی فرار از حقیقت است، چرا که آنان با ابزارهای نرم و سخت، مسیر هدایت را تیره کرده بودند.در این میان، قرآن به مخاطب امروز هشدار میدهد که جبهه باطل، همواره تلاش میکند مسئولیت انحراف را از دوش خود بردارد و آن را به گردن مردم بیندازد. این همان نقطهای است که مقاومت آگاهانه معنا پیدا میکند.
دشمن ذهنها را شکل میدهد و ارزشها را جابهجا میکند
یکی از نکات برجسته در تفسیر این آیات، اشاره به مکر شبانهروزی سران کفر است. قرآن از زبان مستضعفان میگوید که «بل مکر اللیل و النهار» یعنی فریب و برنامهریزی دائمی شما ما را به این مسیر کشاند.این مکر، صرفاً یک فریب ساده نیست، بلکه یک «نظام پیچیده» از تبلیغ، تحمیل، تطمیع و تهدید است. دشمن، ذهنها را شکل میدهد، ارزشها را جابهجا میکند و حتی باطل را در لباس حق عرضه میکند.
این تصویر، شباهت عجیبی با وضعیت جوامعی دارد که تحت فشار رسانهای، اقتصادی و سیاسی دشمن قرار دارند. در چنین فضایی، مقاومت صرفاً ایستادن فیزیکی نیست بلکه نوعی «بصیرت» است. شناخت مکر دشمن، نخستین گام در برابر آن است.
اعتراف وقتی عذاب نازل شد فایده ندارد
در ادامه آیات، لحظهای ترسناک ترسیم میشود یعنی زمانی که عذاب الهی فرا میرسد و همه، چه رهبران و چه پیروان کفر، پشیمانی خود را آشکار میکنند. اما این پشیمانی، دیگر راهی به رهایی ندارد.این «اسرار ندامت» نشان میدهد که حقیقت همیشه قابل درک است، اما زمان درک آن اهمیت دارد. کسانی که در دنیا با وجود نشانهها، راه باطل را برگزیدند، در آخرت با واقعیتی مواجه میشوند که دیگر امکان جبران در آن نیست.این بخش از آیات، پیام روشنی برای امروز دارد، اینکه تأخیر در شناخت دشمن و تردید در برابر او، میتواند هزینهای جبرانناپذیر داشته باشد. مقاومت، باید بهموقع و آگاهانه باشد.
زنجیرهای عذاب، سرنوشت محتوم مستکبران
قرآن در توصیف سرنوشت کافران، از قرار دادن «اغلال» بر گردنهای آنان سخن میگوید. این تصویر، نماد همان وابستگیها و زنجیرهایی است که آنان در دنیا برای دیگران ساخته بودند.این مجازات، تجسم اعمال خود آنهاست. آنان در دنیا، دیگران را به بند کشیدند، آزادی را محدود کردند و مسیر حق را بستند، اکنون خود در بند همان اعمال گرفتار شدهاند.این سنت الهی، امیدبخش است یعنی هیچ ظلمی بیپاسخ نمیماند. حتی اگر در ظاهر، دشمن دست بالا را داشته باشد، پایان ماجرا چیز دیگری است.
سنت الهی در برابر رفاهزدگی و غرور
در آیات ۳۴ تا ۳۷، یک الگوی تکرارشونده تاریخی بیان میشود، اینکه هرگاه پیامبری به سوی قومی آمد، ثروتمندان و مرفهان نخستین کسانی بودند که در برابر او ایستادند. آنان به داراییهای خود تکیه کردند و آن را نشانه برتری و مصونیت از عذاب دانستند.این طرز فکر، ریشه در «غرور مادی» دارد، تصوری که گمان میکند ثروت، نشانه رضایت الهی است. اما قرآن این معادله را برهم میزند، نه مال و نه فرزند، هیچکدام انسان را به خدا نزدیک نمیکند، مگر آنکه با ایمان و عمل صالح همراه باشد.این بخش، برای جوامع تحت فشار نیز پیام دارد، کمبود امکانات یا فشار اقتصادی، نشانه ضعف جبهه حق نیست. معیار، چیز دیگری است.
امید در دل تنگنا، خدا رزق را گسترش میدهد
آیات پایانی این بخش، نگاهی متفاوت به مسئله رزق دارد. خداوند میفرماید که رزق را برای هر که بخواهد گسترده یا تنگ میکند. این، یک «سنت تربیتی» است، نه نشانه کرامت یا خواری مطلق.در شرایطی که دشمن با ابزار اقتصادی به میدان میآید، این آیه یک نقطه اتکا است، گشایش و تنگی، هر دو در اختیار خداست، نه در دست دشمن. آنچه اهمیت دارد، «ایمان»، «انفاق» و «اعتماد به وعده الهی» است.
خداوند در ادامه وعده میدهد که هر چه در راه او انفاق شود، جایگزین خواهد شد. این وعده، روح امید را در دل جامعه زنده نگه میدارد، امیدی که میتواند در سختترین شرایط، موتور حرکت و مقاومت باشد.
مقاومت، انتخابی آگاهانه در میدان عمل است
آیات ۳۲ تا ۳۹ سوره سبأ، یک نقشه راه روشن ارائه میدهد، اینکه دشمن، با فریب و سلطهگری عمل میکند، پیروان ناآگاه، در دام او میافتند، اما حقیقت، سرانجام آشکار میشود و مجازات، گریبانگیر ظالمان خواهد شد.در این میان، آنچه سرنوشت را تغییر میدهد، «آگاهی» و «ایستادگی» است. انسان در برابر جریانهای باطل، مسئول است؛ نه میتواند به بهانه پیروی از دیگران خود را تبرئه کند و نه میتواند از سنتهای الهی فرار کند.پیام این آیات برای امروز روشن است:در برابر هجمه دشمن، باید هوشیار بود، فریب را شناخت، به وعده الهی اعتماد کرد و ایستاد. پایان این مسیر، نه شکست، بلکه روشنشدن حقیقت و تحقق عدالت است.
منبع: فارس
