باشگاه خبرنگاران جوان - نوید، تدبیر، ظفر؛ سه نامی که در تاریخ پرفراز و نشیب صنعت فضایی ایران، فصل مهمی را رقم زدند. این ماهواره‌ها، حاصل سال‌ها تلاش، تحقیق و پشتکار دانشجویان و مهندسان دانشگاه علم و صنعت ایران بودند که نماد «ما می‌توانیم» را با موفقیت در مدار زمین به نمایش گذاشتند.

در شامگاه هشتم فروردین ماه ۱۴۰۵، تاریکی حاکم بر دانشگاه علم و صنعت ایران با هجوم کور دشمن صهیونیستی-آمریکایی در هم شکست. این حمله که یکی از مهم‌ترین مراکز تحقیقاتی و پژوهشی این دانشگاه را هدف قرار داد، با تخریب کامل مواجه شد و به نمادی از سبعیت دشمن و پرونده سیاه اقدامات آنان در هدف قرار دادن علم و اندیشه تبدیل گشت. 

این اقدام، نشان‌دهنده ناتوانی دشمن در تحمل دستاوردهای علمی و پژوهشی دانشگاهیان کشور است.

دانشگاه علم و صنعت ایران، به عنوان یکی از قطب‌های علمی و فناوری کشور، نقشی کلیدی در توسعه دانش و توانمندی‌های حوزه هوافضا ایفا می‌کند. این دانشگاه، به‌ویژه در زمینه طراحی و ساخت ماهواره‌های بومی، با اتکا بر تخصص نخبگان داخلی و روحیه جهادی دانشجویان و اساتید، گام‌های مؤثری برداشته و توانمندی‌های ملی را در این عرصه راهبردی به اثبات رسانده است.

مسیر سازمان‌یافته دانشگاه علم و صنعت در حوزه فضا، با تأسیس مرکز تحقیقات ماهواره در سال ۱۳۸۶ آغاز شد. هدف اصلی این مرکز، فراهم آوردن بستری مناسب برای بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی دانشگاهیان و ایجاد هم‌افزایی با صنایع مرتبط کشور بود. این مرکز با تمرکز بر طراحی، ساخت و تست ماهواره‌های مخابراتی و تصویربرداری، رویکردی استراتژیک را در پیش گرفت: بومی‌سازی کامل دانش فنی و پرورش نسلی از متخصصان که بتوانند ستون‌های استوار صنعت فضایی کشور را بنا نهند.

نخستین میوه شیرین این تلاش‌های علمی، ماهواره «نوید علم و صنعت» بود. این دستاورد که به عنوان نخستین ماهواره کاملاً بومی و دانشجویی کشور، برگ زرینی بر تاریخ فناوری فضایی ایران افزود، حاصل همت و غیرت دانشجویان و پژوهشگران جوان دانشگاه علم و صنعت بود که با نظارت دقیق اساتید برجسته به ثمر نشست. 

نوید، نمادی از خودباوری ملی و تجسم عینی شعار «ما می‌توانیم» در شرایطی بود که بسیاری از کشورها، ایران را در ارائه مشاوره یا فروش تجهیزات فضایی تنها گذاشته بودند. با این وجود، تمامی زیرسیستم‌های این ماهواره، از جمله سلول‌های خورشیدی، با اتکا به توان داخلی طراحی و ساخته شد.

این ماهواره ۵۰ کیلوگرمی، با ماموریت تصویربرداری از زمین با وضوح ۷۵۰ متر و به روش جاروبی (Push broom)، در بامداد ۱۴ بهمن ماه ۱۳۹۰ توسط ماهواره‌بر سفیر با موفقیت در مدار قرار گرفت. نوید به مدت ۵۳ روز در مدار زمین فعال بود و با ارسال تصاویر متعدد، از جمله تصویری خیره‌کننده از تنگه هرمز، مهر تاییدی بر موفقیت ماموریت خود زد. 

این دستاورد نه تنها دانش فنی و تجربه علمی ارزشمندی را در حوزه طراحی، ساخت و تست زیرسیستم‌های ماهواره برای کشور به ارمغان آورد، بلکه جرقه‌ای برای الهام‌بخشی به نسل جدید متخصصان و علاقه‌مندان به حوزه فضا شد و مسیر را برای پروژه‌های عظیم‌تر هموار ساخت.

موفقیت غرورآفرین نوید، دانشگاه علم و صنعت را مصمم‌تر ساخت تا گام‌های بلندتری در مسیر توسعه فناوری‌های فضایی بردارد. ماهواره تدبیر پروژه بعدی این دانشگاه بود که با ارتقاء مشخصات عملیاتی نسبت به نوید، نشان از بلوغ فنی و علمی متخصصان این مرکز داشت. این ماهواره که در سال ۱۳۹۲ رونمایی شد، پس از گذراندن مراحل دقیق طراحی و ساخت، برای پرتاب در نوبت قرار گرفت و تجربیات ارزشمند آن، چراغ راه پروژه‌های آتی شد.

اوج این تکامل و پرواز به سوی قله‌های فناوری، در پروژه ماهواره ظفر نمایان شد. طراحی و ساخت ظفر، که پس از موفقیت نوید به دانشگاه علم و صنعت از سوی سازمان فضایی ایران واگذار شد، جهشی فناورانه در برنامه فضایی دانشگاه محسوب می‌شد. ظفر، ماهواره‌ای ۹۰ کیلوگرمی و عملیاتی بود که برای استقرار در مدار دایروی ۵۰۰ کیلومتری طراحی شده بود. این ماهواره به دوربین‌های رنگی با قابلیت تصویربرداری با وضوح کمتر از ۸۰ متر مجهز بود که جهشی ۵ برابری نسبت به نوید محسوب می‌شد.

فراتر از بهبود فناوری دوربین‌ها، دقت کنترل در ماهواره ظفر دو برابر و نرخ ارسال داده‌های تصویری بیش از ۱۵ برابر افزایش یافته بود. این پیشرفت‌های چشمگیر، گواهی بر تسلط متخصصان دانشگاه علم و صنعت بر فناوری‌های پیچیده‌ای چون حسگرهای خورشیدی و مغناطیسی، عملگرهای مغناطیسی و زیرسیستم‌های انرژی بود.

ظفر: پروازی که درس آموخت

هرچند پرتاب ماهواره ظفر در بهمن ماه ۱۳۹۸ به دلیل عدم دستیابی به سرعت مداری مورد نیاز (مشکلی که به پرتابگر سیمرغ نسبت داده شد) با موفقیت کامل همراه نبود، اما عبور این ماهواره تا ارتفاع ۵۴۰ کیلومتری و عملکرد بخش‌های مختلف آن، خود دستاوردی بزرگ و آزمونی موفق برای بسیاری از فناوری‌های به کار رفته در آن تلقی شد. داده‌های ارزشمندی که از این پرتاب حاصل شد، چراغ راهی برای اصلاح و بهبود در پروژه‌های آینده، از جمله ظفر ۲ گردید و فصل نوینی را در مسیر پیشرفت صنعت فضایی کشور گشود.

دانشگاه علم و صنعت، نقشی حیاتی در پیشبرد پروژه ملی منظومه ماهواره‌ای شهید سلیمانی ایفا می‌نماید. این طرح که با هدف ارائه خدمات اینترنت اشیاء (IoT) و سایر کاربردهای فضامحور طراحی و اجرا شده است، ورود جمهوری اسلامی ایران به عصری نوین در فعالیت‌های فضایی را نوید می‌دهد. حضور پررنگ دانشگاه علم و صنعت در این پروژه، جایگاه رفیع آن را در اکوسیستم فضایی کشور مستحکم‌تر می‌سازد.

پیشینه این دانشگاه در عرصه صنعت فضایی، روایتی است از پشتکار و موفقیت در مرزهای دانش. با پرورش بیش از ۶۰ پژوهشگر متخصص و کسب دانش فنی بومی در تمامی زیرمجموعه‌های این صنعت، دانشگاه علم و صنعت از یک مرکز تحقیقاتی صرف، به بازویی قدرتمند برای سازمان فضایی و نیروی محرکه توسعه این حوزه استراتژیک بدل شده است.

منبع: فارس