باشگاه خبرنگاران جوان - قرآن در سوره زخرف، با یادآوری سرنوشت تکذیب‌کنندگان و تأکید بر اینکه زرق و برق دنیا معیار حقانیت نیست، هشدار می‌دهد که قدرت و ثروت هرچند دشمنان حق را مغرور سازد، اما آنان را از سقوط و عذاب الهی نجات نخواهد داد، خدا می‌فرماید که «فَانْظُرْ کَیْفَ کَانَ عَاقِبَةُ الْمُکَذِّبِینَ».

قرآن کریم در آیات ۲۳ تا ۳۳ سوره زخرف، بخشی از مهم‌ترین ویژگی‌های جبهه باطل و شیوه رویارویی آنان با پیامبران الهی را بیان می‌کند. علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، این آیات را تبیینی روشن از ریشه‌های کفر، تقلید کورکورانه، تکذیب آیات الهی و در مقابل، استواری جبهه توحید می‌داند. این آیات نشان می‌دهد که نزاع میان حق و باطل، تنها یک رخداد تاریخی نیست، بلکه سنتی همیشگی در زندگی بشر است و شناخت دشمن و شیوه‌های او، لازمه حرکت در مسیر ایمان و توحید است.

تقلید کورکورانه، سلاح همیشگی دشمنان

خداوند در آغاز این بخش از سوره زخرف می‌فرماید که «وَکَذَلِکَ مَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِکَ فِی قَرْیَةٍ مِنْ نَذِیرٍ إِلَّا قَالَ مُتْرَفُوهَا إِنَّا وَجَدْنَا آبَاءَنَا عَلَى أُمَّةٍ وَإِنَّا عَلَى آثَارِهِمْ مُقْتَدُونَ» هیچ پیامبری به میان قومی فرستاده نشد مگر آنکه ثروتمندان و اشراف آن جامعه گفتند ما پدران خود را بر آیینی یافته‌ایم و همان راه را ادامه می‌دهیم.

«مترفین» و صاحبان قدرت و ثروت، بیش از دیگران در برابر دعوت انبیا مقاومت می‌کردند، زیرا پذیرش حق، منافع و موقعیت آنان را به خطر می‌انداخت. از این رو، به جای استدلال، به سنت‌های نیاکان پناه می‌بردند و مردم را نیز به پیروی کورکورانه دعوت می‌کردند. قرآن تأکید می‌کند که این رفتار، سنت مشترک دشمنان حق در طول تاریخ بوده است و جبهه باطل همواره تلاش می‌کند با تکیه بر عادت‌ها و باور‌های موروثی، راه هدایت را مسدود سازد.

هنگامی که حقیقت قربانی تعصب می‌شود

پیامبران الهی در برابر این منطق سست، مردم را به تفکر و پذیرش حقیقت دعوت می‌کردند. آنجا که می‌فرماید «أَوَلَوْ جِئْتُکُمْ بِأَهْدَى مِمَّا وَجَدْتُمْ عَلَیْهِ آبَاءَکُمْ»، انبیا از مردم می‌پرسند اگر راهی روشن‌تر و هدایت‌بخش‌تر آورده باشیم، باز هم باید از گذشتگان پیروی کرد؟ اما پاسخ دشمنان روشن بود «إِنَّا بِمَا أُرْسِلْتُمْ بِهِ کَافِرُونَ»؛ ما به آنچه شما آورده‌اید ایمان نمی‌آوریم.

مشکل اصلی دشمنان، ناآگاهی نبود بلکه تعصب و لجاجت بود. آنان حقیقت را می‌شناختند، اما به سبب وابستگی‌های دنیوی و روحیه استکبار، حاضر به پذیرش آن نبودند. بنابراین، کفر آنان ناشی از انکار آگاهانه بود، نه فقدان دلیل و برهان.

سرنوشت دشمنان، عبرتی برای آیندگان

قرآن پس از بیان موضع‌گیری منکران، می‌فرماید که «فَانْتَقَمْنَا مِنْهُمْ فَانْظُرْ کَیْفَ کَانَ عَاقِبَةُ الْمُکَذِّبِینَ» ما از آنان انتقام گرفتیم، پس بنگر که سرانجام تکذیب‌کنندگان چگونه بود. علامه طباطبایی این آیه را بیانگر یکی از سنت‌های الهی می‌داند اینکه تکذیب مستمر حق و ایستادگی در برابر هدایت، سرانجام به سقوط و نابودی می‌انجامد. تاریخ اقوام گذشته، شاهدی بر این حقیقت است و قرآن با یادآوری آن، مسلمانان را به دشمن‌شناسی و عبرت گرفتن از گذشته فرا می‌خواند.

در واقع، قدرت‌های ظاهری و ثروت‌های مادی نمی‌توانند مانع تحقق وعده الهی شوند و هر جبهه‌ای که بر پایه کفر و ستیز با حق بنا شود، دیر یا زود گرفتار شکست خواهد شد.

ابراهیم (ع)، پرچمدار توحید و برائت از شرک

در ادامه آیات، خداوند به موضع قاطع حضرت ابراهیم (ع) اشاره می‌کند. آن حضرت فرمود که «إِنَّنِی بَرَاءٌ مِمَّا تَعْبُدُونَ إِلَّا الَّذِی فَطَرَنِی فَإِنَّهُ سَیَهْدِینِ». این سخن نمونه‌ای کامل از ایمان و توحید است. ابراهیم (ع) ابتدا مرزبندی خود را با شرک و بت‌پرستی آشکار کرد و سپس بندگی خدای یکتا را اعلام کرد. این روش، الگویی برای جبهه حق در همه دوران‌هاست، زیرا ایمان حقیقی، بدون بیزاری از باطل و شرک معنا نمی‌یابد.

قرآن همچنین می‌فرماید که «وَجَعَلَهَا کَلِمَةً بَاقِیَةً فِی عَقِبِهِ» خداوند کلمه توحید را در نسل ابراهیم باقی قرار داد تا مردم به سوی حق بازگردند. مقصود از «کلمه باقیه»، همان اصل توحید است که در میان پیامبران و پیروان راستین آنان استمرار یافته و محور وحدت جبهه حق به شمار می‌رود.

رفاه و ثروت، دلیل حقانیت نیست

آیات پایانی این بخش به نکته مهم دیگری اشاره دارد. خداوند می‌فرماید اگر بیم آن نبود که همه مردم به سوی کفر گرایش پیدا کنند، برای منکران خانه‌هایی از نقره و زینت‌های فراوان قرار می‌دادیم؛ «وَلَوْلَا أَنْ یَکُونَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً لَجَعَلْنَا لِمَنْ یَکْفُرُ بِالرَّحْمَنِ ...». نعمت‌های مادی، معیار ارزش انسان‌ها نیست. خداوند گاهی به کافران نیز امکانات فراوان می‌بخشد و این امر نشانه رضایت الهی از آنان نیست. همه این زرق و برق‌ها متاع ناچیز دنیا است و ارزش حقیقی، در ایمان و تقوا نهفته است.

جبهه حق بر محور توحید استوار است

مجموع آیات ۲۳ تا ۳۳ سوره زخرف، تصویری روشن از دو جبهه متقابل ارائه می‌دهد. در یک سو، دشمنانی قرار دارند که با تکیه بر تعصب، تقلید کورکورانه و تکذیب آیات الهی، در برابر حقیقت می‌ایستند و سرانجامی جز شکست ندارند. در سوی دیگر، جبهه حق قرار دارد که بر پایه ایمان، توحید و پیروی از راه انبیا شکل گرفته است. مهم‌ترین درس این آیات آن است که مؤمنان باید ضمن شناخت شیوه‌های دشمن، فریب قدرت‌ها و جلوه‌های ظاهری دنیا را نخورند و همانند حضرت ابراهیم (ع)، مرز خود را با شرک و باطل روشن سازند، زیرا ماندگارترین حقیقت تاریخ، توحید و ایمان به خدای یگانه است و آینده از آنِ جبهه‌ای است که بر محور حق حرکت می‌کند.

منبع: فارس