باشگاه خبرنگاران جوان - آیات ۳۹ تا ۴۶ سوره فصلت با یادآوری قدرت خداوند بر زنده کردن مردگان و اشاره به سرگذشت قوم موسی(ع)، هشدار می‌دهد که نادیده گرفتن آیات الهی و تکذیب حق، سرانجامی جز شکست و خواری در پی ندارد، سنتی که پیش از این در تاریخ بنی‌اسرائیل و دیگر مخالفان پیامبران به روشنی آشکار شده است.

آیات ۳۹ تا ۴۶ سوره فصلت، مجموعه‌ای از نشانه‌های قدرت الهی، هشدار نسبت به انکار آیات خدا و یادآوری سرنوشت امت‌هایی است که با وجود روشن بودن حق، راه مخالفت و لجاجت را برگزیدند. علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، محور اصلی این بخش را اثبات قدرت مطلق خداوند بر احیای مردگان و بیان عاقبت کسانی می‌داند که با وجود وضوح دلایل، حقیقت را انکار می‌کنند.

زنده شدن زمین مرده، گواهی بر وقوع رستاخیز

خداوند در آغاز این فراز می‌فرماید که «وَمِنْ آیَاتِهِ أَنَّکَ تَرَى الْأَرْضَ خَاشِعَةً فَإِذَا أَنْزَلْنَا عَلَیْهَا الْمَاءَ اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ». این آیه از روشن‌ترین دلایل بر امکان معاد است. همان خدایی که زمین خشک و بی‌روح را با نزول باران زنده می‌کند، توانایی زنده کردن انسان‌ها پس از مرگ را نیز دارد. در ادامه آیه تأکید می‌کند که «إِنَّ الَّذِی أَحْیَاهَا لَمُحْیِی الْمَوْتَى» کسی که زمین را حیات بخشید، مردگان را نیز زنده خواهد کرد. این استدلال برای همه انسان‌ها قابل فهم است و نیازی به مباحث پیچیده فلسفی ندارد، زیرا هر انسانی بار‌ها این صحنه را در طبیعت مشاهده کرده است.

هیچ انحرافی از نگاه خدا پنهان نیست

پس از بیان نشانه‌های قدرت الهی، قرآن به سراغ کسانی می‌رود که با وجود مشاهده این دلایل، راه انکار را پیش می‌گیرند. خداوند می‌فرماید که «إِنَّ الَّذِینَ یُلْحِدُونَ فِی آیَاتِنَا لَا یَخْفَوْنَ عَلَیْنَا». به تعبیر علامه طباطبایی، «الحاد در آیات» تنها انکار لفظی نیست، بلکه هرگونه تحریف، کتمان و بی‌اعتنایی نسبت به نشانه‌های الهی را در بر می‌گیرد. سپس با یک مقایسه تکان‌دهنده می‌پرسد که آیا کسی که روز قیامت در آتش افکنده می‌شود بهتر است یا آن که با امنیت وارد عرصه محشر می‌شود؟ این پرسش در حقیقت هشداری به تکذیب‌کنندگان است که گمان نکنند مخالفتشان از علم و قدرت الهی پوشیده می‌ماند.

کتابی شکست‌ناپذیر در برابر باطل

در آیات بعد، قرآن کریم با تعبیر «وَإِنَّهُ لَکِتَابٌ عَزِیزٌ» عظمت و استواری خود را بیان می‌کند. خداوند می‌فرماید که «لَا یَأْتِیهِ الْبَاطِلُ مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَلَا مِنْ خَلْفِهِ». علامه طباطبایی معتقد است که منظور، مصونیت قرآن از هرگونه تحریف، تناقض و بطلان است، کتابی که از سوی خداوند حکیم و ستوده نازل شده و هیچ عامل بیرونی یا درونی نمی‌تواند حقیقت آن را از میان ببرد. این آیات در واقع پاسخی به دشمنانی است که می‌کوشیدند وحی الهی را بی‌اعتبار جلوه دهند. قرآن با قاطعیت اعلام می‌کند که این کتاب، حقیقتی استوار و شکست‌ناپذیر است و دشمنان هرگز قادر به خاموش کردن نور آن نخواهند بود.

راهی که مخالفان پیامبران پیش از این پیموده‌اند

خداوند در آیه ۴۳ به پیامبر اکرم (ص) می‌فرماید که «مَا یُقَالُ لَکَ إِلَّا مَا قَدْ قِیلَ لِلرُّسُلِ مِنْ قَبْلِکَ» آنچه مخالفان به تو می‌گویند، سخنان تازه‌ای نیست و پیامبران پیشین نیز با همین تکذیب‌ها و آزار‌ها روبه‌رو بوده‌اند. به گفته علامه طباطبایی این آیه تسلی‌بخش رسول خدا (ص) است و نشان می‌دهد دشمنی با حق، سابقه‌ای طولانی دارد. در عین حال، خداوند یادآوری می‌کند که او هم صاحب مغفرت است و هم دارای عذابی دردناک بنابراین راه بازگشت برای انسان‌ها باز است، اما اصرار بر دشمنی و لجاجت، سرانجامی جز مجازات نخواهد داشت.

بنی‌اسرائیل نمونه‌ای از نادیده گرفتن حقایق روشن

آیات پایانی این بخش به قوم موسی اشاره می‌کند «وَلَقَدْ آتَیْنَا مُوسَى الْکِتَابَ فَاخْتُلِفَ فِیهِ». قرآن با یادآوری سرگذشت بنی‌اسرائیل نشان می‌دهد که اختلاف، انکار و لجاجت در برابر آیات الهی، سابقه‌ای دیرینه دارد. آنان با وجود مشاهده معجزات و دریافت کتاب آسمانی دچار تفرقه شدند و حقایق آشکار را نادیده گرفتند. خداوند می‌فرماید که اگر سنت الهی بر تأخیر در داوری نبود، میان آنان حکم قطعی صادر می‌شد. این تأخیر، نشانه بی‌تفاوتی خدا نیست، بلکه فرصتی برای بازگشت و اتمام حجت است.

سرنوشت انسان در گرو انتخاب خود اوست

آخرین آیه این فراز، مسئولیت انسان را یادآوری می‌کند «مَنْ عَمِلَ صَالِحًا فَلِنَفْسِهِ وَمَنْ أَسَاءَ فَعَلَیْهَا» سود و زیان اعمال، پیش از هر کس به خود انسان بازمی‌گردد و خداوند هرگز به بندگانش ستم نمی‌کند «وَمَا رَبُّکَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِیدِ». برآیند این آیات آن است که نشانه‌های خدا برای همگان آشکار است از زنده شدن زمین مرده گرفته تا تاریخ امت‌های پیشین و حقانیت قرآن کریم. اما آنچه سرنوشت انسان را رقم می‌زند، نحوه مواجهه او با این نشانه‌هاست.

ایمان و پذیرش حق، راه امنیت و رستگاری است و لجاجت و تکذیب، همان مسیری است که پیش‌تر اقوامی همچون بنی‌اسرائیل پیمودند و پیامد‌های آن را نیز چشیدند. قرآن با یادآوری این سنت‌های الهی، مؤمنان را به اعتماد به قدرت خدا و عبرت گرفتن از سرنوشت تکذیب‌کنندگان فرا می‌خواند.

منبع: فارس