باشگاه خبرنگاران جوان - قلعه تاریخی فین که بر فراز تپه‌ای مرتفع در جنوب شهر فین هرمزگان واقع شده، به عنوان یکی از مهم‌ترین یادگارهای معماری دوره اسلامی در این استان، با ثبت در فهرست آثار ملی، حکایتگر بخشی از تاریخ دفاعی و زیستی این منطقه است. 

قلعه فین بر فراز تپه‌ای با ارتفاع ۲۰ متر بنا شده، با وجود آسیب‌های ناشی از گذر زمان، همچنان شکوه معماری دوران میانه اسلامی را به تصویر می‌کشد و موقعیت راهبردی این قلعه در مجاورت جاده‌های دسترسی و نخلستان‌های سرسبز، جلوه‌ای خاص به این اثر تاریخی بخشیده است.

کاوش‌های انجام شده در محوطه قلعه فین و قبرستان قدیمی مجاور آن، منجر به کشف قطعات سفالی متعددی شده که کلیدی‌ترین سند برای تاریخ‌گذاری بنا به شمار می‌آید و کارشناسان با بررسی سفال‌های لعاب‌دار (با رنگ غالب آبی) و سفال‌های بدون لعاب (قرمز و نخودی)، قدمت این اثر را به قرون میانه اسلامی و دوران ایلخانی و تیموری نسبت می‌دهند.

معماری و ساختار دفاعی قلعه فین

اگرچه فرسایش و تخریب، امکان ترسیم نقشه دقیق قلعه را سلب کرده، اما شواهد موجود از برج‌های گوشه‌ای، نشانگر آن است که این بنا در گذشته به صورت یک چندضلعی نامنظم بوده که با برج‌های مدور محافظت می‌شده است.

برای ساخت این دژ مستحکم، از سنگ‌های نامنظم و ملات ساروج در بخش‌های زیرین و خشت‌های مربع‌شکل در بخش‌های بالایی استفاده شده که نشان‌دهنده هوشمندی سازندگان آن در بهره‌گیری از مصالح بومی است.

تغییر کاربری در گذر زمان

شواهد کالبدی در بدنه قلعه، از جمله الحاقات مدرن نظیر اسکلت فلزی، سیمان و آجر، نشان می‌دهد که این قلعه در دهه‌های اخیر مورد سکونت خان‌های منطقه قرار گرفته در حالیکه کاربری اصلی آن در گذشته، نظامی و امنیتی بوده و برای محافظت از ساکنان در برابر خطرات احتمالی استفاده شده است.

بخش‌های باقی‌مانده از برج‌های قلعه فین دارای جزییات معماری قابل توجهی بوده و در ضلع شرقی، دیواری به طول بیش از هشت متر از یک برج مدور باقی مانده که دارای تیرکش‌های عمودی و پنجره‌هایی با طاق جناقی است.

همچنین در ضلع غربی، برج مدوری با قطر ۳۸۰ سانتی‌متر قرار دارد، که فضای درونی آن در ۲ طبقه با ارتفاع هفت متر ساخته شده و دارای طاقچه‌ها و تیرکش‌های متعددی است که علاوه بر جنبه عملکردی، زیبایی بصری خاصی به بنا بخشیده است.

ثبت در فهرست آثار ملی

قلعه فین اکنون به عنوان بخشی از هویت تاریخی هرمزگان، پس از سال‌ها بی‌توجهی، در سال ۱۳۸۱ با شماره ۷۲۷۰ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

هرچند امروزه بخش‌های وسیعی از این قلعه زیر خاک مدفون یا تخریب شده است، اما کارشناسان معتقدند با تداوم برنامه‌های حفاظتی و باستان‌شناسی، می‌توان زوایای پنهان بیشتری از این دژ تاریخی را آشکار کرد و آن را به یکی از قطب‌های گردشگری تاریخی در هرمزگان تبدیل کرد.

شهر فین با دارا بودن فضای وسیعی نخلستان متراکم و خیابان‌های عاری از بدنه ساختمانی به عنوان یکی از نمونه‌های نادر و واقعی باغ شهر در سطح کشور است.

قلعه تاریخی فین یکی از نقاط دیدنی شهرستان بندرعباس از توابع استان هرمزگان است، که در فاصله ۹۵ کیلومتری بندرعباس واقع شده است.

منبع: ایرنا