باشگاه خبرنگاران جوان - شبکه خبری الجزیره در تحلیلی جامع، به نقل از روزنامه‌های معتبر انگلیسی از جمله تایمز، گاردین و فایننشال تایمز و نیز انجمن نفت‌کش‌های بین‌المللی (اینترتانکو)، به بررسی ابعاد پنهان توافق اخیر برای گشایش تنگه هرمز و چالش‌های پیش روی بازگشت تردد در این آبراه حیاتی پرداخته است. گزارش‌ها حاکی از آن است که با وجود تفاهم سیاسی میان واشنگتن و تهران، واقعیت‌های میدانی و حقوقی، تصویری بسیار پیچیده‌تر را ترسیم می‌کنند و به باور کارشناسان، صنعت کشتیرانی جهان وارد «سرزمینی ناشناخته» شده است.

بر اساس گزارش روزنامه تایمز، نخستین شناور‌هایی که پس از اعلام توافق، جرات عبور از هرمز را یافتند، دو نفت‌کش عظیم ایرانی بودند که محموله‌های خود را برای عرضه در بازار‌های آزاد جهانی آماده می‌کردند و این حرکت، نشان‌دهنده عزم جدی تهران برای بازگشت به جایگاه اصلی خود در معادلات انرژی جهان است. با این حال، اکثریت ناوگان بین‌المللی رویکردی کاملاً محتاطانه در پیش گرفته‌اند.

تایمز به نقل از وینسنت کلرک، مدیرعامل شرکت کشتیرانی مرسک، آورده است که او تا پیش از شفاف شدن کامل مسیر‌های امن و دریافت تضمین‌های کافی از ایران، اجازه عبور به هیچ‌یک از شناور‌های این شرکت را نخواهد داد که این خود نشان‌دهنده وزن بالای تصمیمات تهران است.

لزوم ارائه بیمه‌نامه عبور از هرمز توسط کشتیرانی‌های جهان

یکی از محور‌های اصلی گزارش، به ماهیت موقت و چالش‌برانگیز تفاهم بازمی‌گردد. بر اساس این تفاهم، تنگه به مدت ۶۰ روز و بدون دریافت عوارض گشوده می‌شود و ایران موظف است تا ظرف ۳۰ روز، شرایط بازگشت کامل تردد را فراهم آورد. اما تایمز این بند را «زمینه اختلافات بعدی» می‌داند و معتقد است که رایگان بودن فعلی، تضمینی برای آینده نیست. در همین راستا، الجزیره به اظهارات صریح محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، اشاره می‌کند که تأکید کرده «تنگه هرمز به شرایط پیش از جنگ باز نخواهد گشت» و بر حق ایران در اعمال حاکمیت و دریافت عوارض در قبال ارائه خدمات، مصرانه تأکید کرده است. تحلیلگران تایمز استفاده از واژه «خدمات» را ابتکاری حقوقی از سوی ایران برای قانونی‌سازی دریافت عوارض می‌دانند.

در این راستا، فایننشال تایمز با اشاره به جزئیات بیشتر از سازمان‌دهی ایران در تنگه هرمز آورده است، «هیئت تنگه خلیج فارس» که به عنوان نهادی ایرانی برای مدیریت ترافیک دریایی ایجاد شده، طی سندی رسمی اعلام کرده که هر شناور عبوری موظف به ارائه بیمه‌نامه تأیید شده توسط این هیئت است.

به نوشته این رسانه، هرچند در حال حاضر بیمه رایگان است، اما این نهاد حق خود را برای دریافت «کارمزد بیمه» در آینده محفوظ نگه داشته است. این اقدام، هراس جدی را در میان شرکت‌های بین‌المللی ایجاد کرده، چرا که نگرانند این رویه به سایر تنگه‌های استراتژیک جهان مانند مالاکا و تایوان نیز تسری یابد.

۶۰۰ شناور در خلیج فارس سرگردانند

الجزیره در بخش دیگری از گزارش خود، به نقل از گاردین، به موانع فیزیکی عظیم پیش روی تردد عادی اشاره می‌کند. بر اساس هشدار انجمن نفت‌کش‌های بین‌المللی (اینترتانکو)، هنوز حدود ۸۰ مین فعال در بخش میانی و عمیق تنگه کارگذاری شده که پاکسازی آن، فرآیندی زمان‌بر و دشوار است.

فیل بلچر، مدیر بخش دریایی این انجمن، وضعیت کنونی را به «بزرگراهی تشبیه کرده که خط میانی آن مسدود است و خودرو‌ها ناچار به حرکت در شانه خاکی خطرناک آن هستند»؛ «شانه خاکی» در هرمز، همان مسیر نزدیک به سواحل عمان است که به دلیل کم‌عمقی و باریک بودن، خطرات زمین‌گیر شدن و برخورد را افزایش می‌دهد. پیش از جنگ، روزانه ۱۳۰ کشتی از تنگه عبور می‌کردند و یک‌پنجم نفت جهان از این مسیر منتقل می‌شد، اما هم‌اکنون نزدیک به ۶۰۰ شناور در خلیج فارس سرگردان و هزاران ملوان گرفتار هستند.

ریچارد مید، سردبیر نشریه «لویدز لیست»، در گفت‌و‌گو با الجزیره، اعلام کرده است که صنعت کشتیرانی جهان وارد «سرزمینی ناشناخته و اسرار آمیز» شده و به سختی می‌توان انتظار داشت تردد در هرمز تا پایان سال جاری به شرایط عادی بازگردد. وی به خطرات ناشی از تراکم بی‌سابقه کشتی‌ها در مسیر‌های باریک و اختلالات سیستم‌های ناوبری به دلیل جنگ الکترونیک اشاره کرده که شرایطی شبیه به «کورسواری» را برای ناخدایان به وجود آورده است.

در نهایت، الجزیره به نقل از فایننشال تایمز به یک لایه مهم دیگر از پیچیدگی‌ها اشاره می‌کند. هم‌زمان با امضای تفاهم، نیرو‌های ایرانی با شلیک گلوله‌های هشداردهنده، عبور ایمن را مشروط به رفع کامل حصر دریایی، خروج نیرو‌های آمریکایی و توقف تنش‌آفرینی در لبنان دانسته‌اند.

تحلیلگران بر این باورند که تفاهم میان تهران و واشنگتن، یک توافق دوجانبه است و رژیم صهیونیستی در حاشیه آن قرار دارد و هرگونه اقدام نظامی جدید از سوی این رژیم در لبنان، می‌تواند کل معادله را بر هم زند.

منبع: فارس