باشگاه خبرنگاران جوان - میانه‌های تابستان گذشته نخستین‌بار روزنامه گاردین در تحقیقاتی که به‌صورت مشترک با دو رسانه اسرائیلی یعنی «۹۷۲» و «لوکال کال» صورت گرفته بود پرده از استفاده نظامی ارتش اسرائیل از سامانه رایانش ابری یکی از غول‌های فناوری جهان، مایکروسافت برداشت. تحقیقات نشان می‌داد یگان ۸۲۰۰ رژیم صهیونیستی با اتکا به ظرفیت تقریباً نامحدود ذخیره‌سازی مایکروسافت آژور (Microsoft Azure) ابزار جدید و قدرتمندی برای نظارت انبوه را ساخته تا مکالمات میلیون‌ها تماس تلفن همراه فلسطینیان در غزه و کرانه باختری را که هر روز برقرار می‌شوند، جمع‌آوری و ذخیره کند.

اگرچه رهگیری تماس‌ها با توجه به کنترلی که صهیونیست‌ها بر زیرساخت‌های مخابراتی فلسطینیان اعمال می‌کنند، اتفاق جدید محسوب نمی‌شود، این سامانه جدید و فراگیر، بدون تفکیک مشخص میان اهداف، به افسران اطلاعاتی امکان می‌دهد محتوای تماس‌های تلفن همراه فلسطینیان را بازشنوی کنند و بدین‌ترتیب مکالمات طیف بسیار گسترده‌تری از شهروندان عادی را نیز دربر بگیرد؛ شعاری هم بر همین اساس در یگان ۸۲۰۰ شکل گرفته بود که ابعاد و جاه‌طلبی این پروژه را به‌خوبی بازتاب می‌داد: «یک میلیون تماس در ساعت.» این همکاری پس از آن صورت گرفت که فرماندهان یگان ۸۲۰۰ پس از آنکه به این نتیجه رسیدند که سرور‌های نظامی اسرائیل از فضای ذخیره‌سازی و توان پردازشی کافی برای نگه‌داری تماس‌های تلفنی یک جمعیت کامل برخوردار نیستند، سراغ مایکروسافت رفتند.

از اظهار بی‌اطلاعی تا قطع دسترسی صهیونیست‌ها

البته مایکروسافت مدعی بود مدیرعاملش از نوع داده‌هایی که یگان ۸۲۰۰ قصد ذخیره‌سازی آنها را در سامانه آژور داشته، آگاه نبوده است. بااین‌حال مجموعه‌ای از اسناد محرمانه فاش‌شده مایکروسافت و مصاحبه با ۱۱ منبع از داخل این شرکت و نهاد اطلاعاتی نظامی اسرائیل نشان داد آژور توسط یگان ۸۲۰۰ برای ذخیره این آرشیو گسترده از ارتباطات روزمره فلسطینیان مورداستفاده قرار گرفته است. سه منبع وابسته به یگان ۸۲۰۰ تأیید کردند این سکوی ذخیره‌سازی ابری در آماده‌سازی حملات هوایی مرگبار نقش داشته و بر نحوه اجرای عملیات نظامی در غزه و کرانه باختری تأثیرگذار بوده است.

اسناد محرمانه فاش‌شده نشان داد بخش قابل‌توجهی از داده‌های حساس این یگان احتمالاً در مراکز داده مایکروسافت در هلند و ایرلند ذخیره می‌شدند. پس از شکل‌گیری اعتراضات گسترده و متعدد، این غول فناوری اعلام کرد درخصوص افشاگری‌های صورت گرفته تحقیق خواهد کرد. اندکی پس از آغاز این تحقیقات هم دسترسی ارتش اسرائیل به خدمات رایانش ابری و هوش مصنوعی مورداستفاده در این پروژه نظارتی قطع شد؛ زیرا یافته‌های اولیه نشان می‌داد که «یگان ۸۲۰۰» شرایط و ضوابط استفاده از خدمات این شرکت را نقض کرده است.

در همکاری با نهاد‌های امنیتی محتاطانه عمل می‌کنیم

نتایج تحقیقات انجام‌شده توسط شرکت مایکروسافت پنج‌شنبه گذشته در قالب یک اعلامیه منتشر شد و این شرکت اجرای مجموعه‌ای از اقدامات جدید خبر داد. این اقدامات شامل تغییراتی در نحوه نظارت مایکروسافت بر کارکنانی است که دارای مجوز‌های امنیتی صادرشده از سوی دولت‌های خارجی هستند. مایکروسافت تأکید کرده پس از تحقیق درباره استفاده اسرائیل از فناوری‌هایش، تدابیر حقوق بشری را تشدید و در همکاری با نهاد‌های امنیتی، سازوکار‌های نظارتی و ملاحظات حقوق بشری خود را تقویت خواهد کرد. در خلاصه‌ای از نتایج این تحقیق، مایکروسافت اعلام کرد که «یافته‌های واقعی و مستند ما تغییری نکرده‌اند» و این شرکت مجموعه‌ای از توصیه‌ها را برای ارتقای «کارآمدی سازوکار‌های حاکمیت حقوق بشری» خود به اجرا خواهد گذاشت. این بیانیه که از آن به‌عنوان «آخرین به‌روزرسانی» درباره این موضوع یاد شده، تلاشی برای پایان‌دادن به یکی از دشوارترین مقاطع اخیر مایکروسافت به شمار می‌رود؛ دوره‌ای که توجه افکار عمومی را به نقش فناوری‌های این شرکت در عملیات نظامی اسرائیل در نوار غزه و فعالیت‌های آن در کرانه باختری اشغالی جلب کرد.

رئیس شعبه اسرائیل از شرکت جدا شد

افشاگری‌های سال گذشته موجب نگرانی‌هایی در سطوح عالی مدیریتی مایکروسافت شد؛ نگرانی‌هایی مبنی بر اینکه برخی کارکنان شعبه اسرائیلی این شرکت، اطلاعات کامل و شفافی درباره نحوه استفاده یگان ۸۲۰۰ از فناوری‌های مایکروسافت در اختیار دفتر مرکزی قرار نداده‌اند. به گفته منابع آگاه از روند این تحقیق، بخشی از بررسی‌ها بر این موضوع متمرکز بوده که چگونه برخی کارکنان مایکروسافت در تل‌آویو با تعارض میان تعهدات حرفه‌ای خود نسبت به شرکت و حمایتشان از ارتش اسرائیل پس از هفتم اکتبر مواجه شده بودند. ماه گذشته، مایکروسافت اعلام کرد رئیس شعبه این شرکت در اسرائیل از سمت خود کناره‌گیری خواهد کرد. بر اساس گزارش رسانه‌های محلی، این جدایی در پی جنجال‌هایی در شعبه اسرائیلی شرکت درباره نقض آیین‌نامه اخلاق حرفه‌ای مایکروسافت رخ‌داده، همچنین گزارش شده چند مدیر دیگر شرکت را ترک کرده‌اند.

بازبینی درخصوص نحوه مدیریت مجوز‌های امنیتی

گاردین گزارش داده در خلاصه منتشرشده از نتایج تحقیق، هیچ‌اشاره‌ای به خروج این کارکنان نشده و این سند پنج‌صفحه‌ای صرفاً مجموعه اقداماتی را تشریح می‌کند که مایکروسافت قصد اجرای آنها را دارد؛ از جمله اصلاح روند ارزیابی و بررسی فعالیت‌های مرتبط با «امنیت ملی» پیش از امضای قراردادها. این شرکت همچنین اعلام کرد نحوه مدیریت مجوز‌های امنیتی در «برخی کشورها» را مورد بازبینی قرار خواهد داد و «تغییراتی اعمال خواهد کرد تا اطمینان حاصل شود کارکنان ما به‌درستی می‌دانند چگونه الزامات مربوط به مجوز‌های امنیتی را در چهارچوب فعالیت‌های خود برای مایکروسافت رعایت کنند.»

از دیگر اقدامات اعلام‌شده می‌توان به بازبینی‌های دوره‌ای برای اطمینان از رعایت سیاست‌های استفاده مجاز مایکروسافت توسط مشتریان در شرایطی اشاره کرد که «تحولات سیاسی جدید یا تغییراتی در پروژه‌های حساس» رخ می‌دهد، همچنین این شرکت اعلام کرده فرایند‌های ارزیابی و راستی‌آزمایی حقوق بشری خود را در «مناطق درگیر منازعه و مناطق پرخطر» تقویت خواهد کرد. مایکروسافت پیش‌تر تأکید کرده بود که «فناوری را برای تسهیل نظارت گسترده بر غیرنظامیان ارائه نمی‌دهد.» بااین‌حال افشاگری‌ها شکل‌گیری اعتراضاتی در دفتر مرکزی مایکروسافت در آمریکا و یکی از مراکز داده این شرکت در اروپا را موجب شد.

این موضوع خواسته‌های سهام‌داران، سازمان‌های غیردولتی و گروه کارزاری کارکنان با عنوان «نه به آژور برای آپارتاید» را برای شفاف‌سازی روابط تجاری مایکروسافت با نهاد‌های نظامی اسرائیل تقویت کرد. این گروه در هفته جاری موج تازه‌ای از اعتراضات را در جریان کنفرانس سالانه مایکروسافت در سان‌فرانسیسکو برگزار کرد؛ جایی که این شرکت از محصولات جدید خود رونمایی کرد. معترضان در خارج از محل برگزاری کنفرانس پلاکارد‌هایی در دست داشتند که روی آنها نوشته شده بود: «مایکروسافت به نسل‌کشی قدرت می‌بخشد» و «همین حالا روابط خود را با اسرائیل قطع کنید.»

چه زمانی نوبت گوگل و آمازون می‌رسد؟

با انتشار اعلامیه مایکروسافت مطالبه‌ها از دیگر شرکت‌های بزرگ فناوری نیز شدت گرفته است. بنیاد مرز‌های الکترونیکی (EFF) در گزارشی به بررسی این اعلامیه پرداخته و تأکید می‌کند: «شرکت‌های فناوری ناظران بی‌اختیار و منفعل نیستند. ارائه‌دهندگان خدمات ابری و شرکت‌های فعال در حوزه هوش مصنوعی هر روز درباره این موضوع تصمیم می‌گیرند که چه کسانی به زیرساخت‌های آنها دسترسی داشته باشند، این دسترسی تحت چه شرایطی اعطا شود و چه میزان نظارت بر آن اعمال شود. هنگامی که شرکت‌ها مدعی پایبندی به اصول حقوق بشری هستند، این تعهدات باید در عملکرد عملی آنها نیز بازتاب پیدا کند.» این بنیاد در گزارش با اشاره به این استدلال برخی شرکت‌ها که اعلام می‌کنند صرفاً خدماتی را ارائه داده‌اند و مشتریان می‌توانند هرگونه که مایل باشند از آنها استفاده کنند، این رویکرد را از منظر اخلاقی، نوعی قصور معرفی کرده که با تعهدات اعلام‌شده عمومی بسیاری از این شرکت‌ها فاصله دارد.

EFF معتقد است اقدامات اخیر مایکروسافت نشان داده فشار مستمر افکار عمومی، سازماندهی و مطالبه‌گری کارکنان، روزنامه‌نگاری تحقیقی و فعالیت نهاد‌های مدنی می‌تواند حتی بزرگ‌ترین شرکت‌های فناوری جهان را نیز وادار به پاسخگویی کند. کارشناسان این بنیاد می‌گویند گوگل و آمازون باید این رویکرد را نمونه‌ای روشن برای پیروی تلقی کنند؛ چراکه هر دو شرکت خدماتی را به وزارت جنگ اسرائیل ارائه می‌دهند، اما هیچ‌یک از آنها تاکنون سطحی از پاسخگویی یا مسئولیت‌پذیری را بروز نداده‌اند که مایکروسافت از خود نشان داده است. آنها معتقدند فعالان حوزه فناوری سال‌هاست بر اهمیت اخلاق و حقوق بشر تأکید می‌کنند، اما آزمون واقعی همواره این بوده که آیا این اصول زمانی که سود اقتصادی، قرارداد‌های دولتی و فشار‌های ژئوپلیتیکی در میان باشند نیز پابرجا می‌مانند یا خیر. اگرچه اقدامات اخیر مایکروسافت پایان این ماجرا نیست، اما شاید آغاز مسیری باشد که نشان می‌دهد پاسخگویی واقعی در عمل چگونه می‌تواند شکل بگیرد.

منبع: فرهیختگان