باشگاه خبرنگاران جوان؛ رضوان پاک منش - در خوزستان به دلیل شرایط اقلیمیِ گرم و خشک، فشار بر منابع آب‌های سطحی و زیرزمینی و همچنین رشد جمعیت و تغییرات الگوی مصرف، آب همواره به عنوان یک کالای حیاتی و استراتژیک شناخته می‌شود. با این حال، در کنار چالش‌های ساختاریِ مدیریت آب، یک مسئله مهم نیز وجود دارد که می‌تواند همه تلاش‌ها برای سامان‌دهی را تضعیف کند: انشعابات غیرمجاز آب. 

انشعابات غیرمجاز یعنی هر نوع برداشت یا اتصال به شبکه آب بدون مجوز قانونی، بدون پرداخت هزینه‌های رسمی و بدون نظارت بر بهره‌برداری صحیح. این پدیده در بسیاری از نقاط کشور از جمله خوزستان به شکل‌های مختلف دیده می‌شود: از ایجاد انشعاب مستقیم به خطوط اصلی یا فرعی، تا انشعاب در مسیر‌های غیرمجاز و همچنین استفاده‌های خودسرانه برای مصارف خانگی، کشاورزی یا صنعتی. 

چرا انشعابات غیرمجاز شکل می‌گیرد؟ 

ریشه‌های این پدیده را نمی‌توان تنها در «نقض قانون» خلاصه کرد. چند عامل اصلی معمولاً در شکل‌گیری انشعابات غیرمجاز نقش دارند.   

 در برخی مناطق، آب ممکن است با فشار کافی یا به شکل منظم به دست مردم نرسد. در چنین شرایطی، بخشی از افراد برای جبران نیاز روزمره یا حفظ فعالیت معیشتی، به راه‌های غیررسمی متوسل می‌شوند.   

برخی خانواده‌ها یا کسب‌وکار‌های کوچک ممکن است توان مالی برای دریافت انشعاب رسمی یا پرداخت هزینه‌های مربوطه را نداشته باشند. این مسئله، فاصله میان «نیاز فوری به آب» و «امکان پرداخت» را زیاد می‌کند.

  اگر شبکه آب مجهز به کنترل هوشمند، کنتور‌های سالم و پایش مستمر نباشد یا رسیدگی به تخلفات به اندازه کافی سریع و مؤثر انجام نشود، زمینه برای رشد انشعابات غیرمجاز بیشتر می‌شود. 

  افزایش قیمت‌ها و کاهش قدرت خرید، گاهی باعث می‌شود افراد به جای پرداخت هزینه‌های رسمی، مسیر‌های غیرقانونی را انتخاب کنند. این مسئله در زمان‌هایی که فشار اقتصادی تشدید می‌شود، شدت بیشتری می‌گیرد.

   گاهی فرایند دریافت مجوز یا تعیین تکلیف برای انشعابات رسمی زمان‌بر است و مردم در انتظار می‌مانند؛ در نتیجه، برخی افراد به اتصال غیرمجاز روی می‌آورند تا مشکل خود را سریع‌تر حل کنند. 

شناسایی و کشف بیش از ۵۰ هزار فقره انشعاب غیرمجاز آب در اهواز 

مدیرعامل آبفا اهواز پیش از شناسایی و کشف بیش از ۵۰ هزار فقره انشعاب غیرمجاز آب در سال گذشته خبر داد و گفت: بخش قابل توجهی از این انشعابات پس از طی مراحل قانونی به انشعاب مجاز تبدیل شده‌اند و سایر پرونده‌ها نیز در دست بررسی و اقدام قانونی قرار دارند. 

حسین عبیداوی با اشاره به اجرای مستمر طرح مقابله با استفاده‌های غیرقانونی از شبکه توزیع آب اظهار کرد: برخورد با انشعابات غیرمجاز با هدف صیانت از منابع آبی، حفظ حقوق مشترکان و ارتقا پایداری شبکه توزیع آب در دستور کار این شرکت قرار دارد.

آسیب به شبکه توزیع و کاهش کیفیت خدمت‌رسانی 

انشعابات غیرمجاز، فقط یک تخلف اداری نیست؛ بلکه می‌تواند زنجیره‌ای از پیامد‌های محیطی، اجتماعی، اقتصادی و حتی بهداشتی ایجاد کند. اثرات آن را می‌توان در چند محور اصلی توضیح داد.

وقتی برداشت غیرمجاز انجام می‌شود، معمولاً کنترل مصرف و اندازه‌گیری دقیق وجود ندارد. همچنین در بسیاری موارد برای دسترسی سریع، مسیر‌های غیر اصولی یا با کیفیت نامناسب ایجاد می‌شود که به نشت آب منجر می‌گردد. نتیجه این وضعیت، کم شدن حجم آب قابل تخصیص برای سایر مشترکان و بالا رفتن فشار بحران کم‌آبی است. 

خوزستان با چالش‌های جدی کم‌آبی و کاهش منابع روبه‌روست، بنابراین هر مقدار برداشت غیرقانونی می‌تواند اثر تجمعی بزرگ‌تری نسبت به چیزی داشته باشد که در نگاه اول دیده می‌شود. 

انشعابات غیرمجاز معمولاً به شبکه اصلی یا فرعی فشار اضافی وارد می‌کنند یا با ایجاد شکستگی‌ها و اتصالات غیر استاندارد، به لوله‌ها آسیب می‌زنند. 

انشعابات غیرمجاز آب در خوزستان پدیده‌ای چندعلتی و دارای پیامد‌های عمیق است. این مسئله تنها یک تخلف قانونی نیست، بلکه می‌تواند بحران کم‌آبی را تشدید کند، به شبکه آسیب بزند، کیفیت آب را کاهش دهد، درآمد‌های مدیریت آب را کم کند و حتی به سلامت و آرامش اجتماعی ضربه بزند.