باشگاه خبرنگاران جوان؛ ساسان ناصری زاده _ امید رحیمی، رئیس حفاظت محیط زیست پارک ملی کرخه، اعلام کرد که طرح احیای این گونه از سال ۱۳۸۶ در جنگل‌های کرخه آغاز شد.

به گفته او، در همان سال ۲۰ رأس گوزن زرد از «دشت ناز ساری» به خوزستان منتقل شدند و عملیات تکثیر در سایت‌های ویژه ادامه یافت؛ اقدامی که در مراحل اولیه موفقیت‌آمیز بود و جمعیت این گونه در منطقه رو به افزایش رفت.

آقای رحیمی افزود: این روند در سال‌های بعد با موانع جدی روبه‌رو شد و در جریان یکی از مراحل رهاسازی در سال ۱۳۹۲، بخش قابل توجهی از جمعیت گوزن زرد از بین رفت و این حادثه باعث کاهش شدید تعداد آنها و دشوارتر شدن ادامه طرح شد.

 او تاکید کرد که «گروه‌های محیط زیستی و دامپزشکی طی سال‌های بعد برای حفظ جمعیت باقی‌مانده تحت فشار قرار داشتند.»

با وجود این چالش‌ها، مقام‌های محلی می‌گویند نشانه‌های مثبتی در حال ظهور است. رحیمی خبر داد که امسال چند گوساله جدید متولد شده‌اند و پیش‌بینی می‌شود دو تا سه رأس دیگر نیز به زودی به جمعیت افزوده شوند.

رئیس حفاظت محیط زیست پارک ملی کرخه این تولدها را «امیدبخش» توصیف کرد و گفت افزایش زادآوری می‌تواند مسیر احیای پایدار این گونه را تقویت کند.

به گفته این مقام مسئول، اداره‌کل حفاظت محیط زیست خوزستان در همکاری با انجمن‌های محیط زیستی و گروه‌های مردم‌نهاد، برنامه‌ای چندساله برای تثبیت جمعیت گوزن زرد ایرانی تدوین کرده است.

او این برنامه را شامل «آموزش محیط‌زیستی در مدارس ابتدایی، افزایش آگاهی جوامع محلی و استفاده از شبکه‌های اجتماعی برای کاهش تهدیدهایی» دانست که زیستگاه این گونه را در معرض خطر قرار می‌دهد.

پارک ملی کرخه، صحنه آزمون توان ایران برای نجات میراث طبیعی

گوزن زرد ایرانی از گونه‌هایی است که اهمیت آن فراتر از تنوع زیستی محلی ارزیابی می‌شود.

این گونه، که در دهه‌های گذشته با کاهش شدید جمعیت و محدود شدن قلمرو زیستی روبه‌رو بوده، در فهرست گونه‌های با ارزش حفاظتی بالا قرار دارد و احیای آن بخشی از تلاش گسترده‌تر برای جلوگیری از فرسایش سرمایه طبیعی ایران به شمار می‌رود.

کارشناسان محیط زیست می‌گویند تکثیر موفق در یک زیستگاه حفاظت‌شده تنها زمانی می‌تواند به احیای پایدار منجر شود که با مدیریت بلندمدت زیستگاه، کاهش تهدیدات انسانی و حفظ تنوع ژنتیکی همراه باشد.

پارک ملی کرخه از این منظر اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا یکی از زیستگاه‌های جنگلی مهم در خوزستان محسوب می‌شود و ظرفیت آن را دارد که در صورت مدیریت مؤثر، به پناهگاهی برای گونه‌های نادر تبدیل شود.

با این حال، حفظ چنین گونه‌ای در منطقه‌ای که در معرض فشارهای محیطی و انسانی قرار دارد، نیازمند فراتر رفتن از تکثیر صرف است. 

تولد گوساله‌های گوزن زرد در کرخه

تحلیلگران حوزه محیط زیست می‌گویند تجربه کرخه بازتابی از چالش‌های گسترده‌تر حفاظت از گونه‌های در معرض خطر در ایران است؛ جایی که موفقیت یک برنامه احیا معمولاً به مجموعه‌ای از عوامل وابسته است: تأمین منابع مالی، تداوم نظارت علمی، کنترل تهدیدها، آموزش عمومی و هماهنگی میان نهادهای رسمی و گروه‌های مردمی. در چنین شرایطی، تولد گوساله‌های جدید اگرچه خبری امیدوارکننده است، اما هنوز به معنای عبور کامل از مرحله شکننده احیا نیست.

برای مقام‌های محیط زیست، موفقیت نهایی زمانی حاصل خواهد شد که جمعیت گوزن زرد ایرانی در کرخه نه‌تنها افزایش یابد، بلکه بتواند در چارچوب یک زیستگاه امن و پایدار، بدون تکیه کامل بر مداخلات مستمر انسانی دوام بیاورد.

تا آن زمان، پارک ملی کرخه یکی از مهم‌ترین صحنه‌های تلاش ایران برای نجات گونه‌ای باقی خواهد ماند که بقای آن به نمادی از توان یا ناتوانی در حفاظت از میراث طبیعی کشور تبدیل شده است.