باشگاه خبرنگاران جوان - پرواز نخستین هواپیمای ایرانی به فرودگاه صنعا پس از ۱۱ سال، تنها یک رویداد بشردوستانه نبود؛ این اقدام محاصره هوایی یمن را به چالش کشید، مذاکرات شکننده میان ریاض و صنعا را در معرض آزمون تازه‌ای قرار داد و همزمان نشانه‌هایی از تغییر موازنه قدرت در غرب آسیا را آشکار کرد.

پروازی فراتر از یک مأموریت بشردوستانه

فرود هواپیمای ماهان در فرودگاه صنعا در سوم ژوئیه، در نگاه نخست انتقال بیش از ۲۰۰ مسافر یمنی، شامل بیماران، مجروحان و شهروندان گرفتار در خارج از کشور بود، اما اهمیت این پرواز به بعد انسانی آن محدود نمی‌شود. این نخستین پرواز مستقیم ایران به صنعا از زمان آغاز جنگ یمن در سال ۲۰۱۵ است؛ جنگی که طی آن عربستان و ائتلاف تحت رهبری این کشور، کنترل سختگیرانه‌ای بر حریم هوایی یمن اعمال کردند.

اهمیت این رویداد زمانی بیشتر شد که هواپیما پس از انتقال مسافران، هیئتی رسمی از دولت صنعا را برای حضور در مراسم تشییع رهبر عالی ایران به تهران منتقل کرد. همین موضوع باعث شد این پرواز از یک اقدام بشردوستانه به رخدادی با ابعاد سیاسی و دیپلماتیک تبدیل شود.

منابع نزدیک به دولت صنعا به The Cradle گفته‌اند این پرواز بخشی از برنامه‌ای برای شکستن «محاصره سعودی ـ آمریکایی» بوده و در صورت تداوم این مسیر، پروازهای بیشتری نیز انجام خواهد شد. اگر چنین سناریویی تحقق یابد، یکی از مهم‌ترین ابزارهای فشار ریاض بر انصارالله با چالش جدی روبه‌رو خواهد شد.

آتش‌بس شکننده در آستانه آزمون

واکنش‌ها به این پرواز نشان داد که توافق نانوشته میان ریاض و صنعا همچنان بسیار شکننده است. نیروهای مسلح یمن اعلام کردند جنگنده‌های سعودی تلاش کرده‌اند مانع فرود هواپیما شوند اما با واکنش سامانه‌های پدافندی عقب‌نشینی کرده‌اند. این نیروها هشدار دادند هرگونه اقدام مشابه با حمله به فرودگاه‌ها و مراکز حیاتی عربستان پاسخ داده خواهد شد.

در مقابل، عربستان و شورای ریاستی مورد حمایت این کشور، این اقدام را نقض حاکمیت و قوانین بین‌المللی دانستند. با این حال، دولت صنعا تأکید کرد بازگشایی فرودگاه یک «حق حاکمیتی» است و بدون نیاز به کسب اجازه ادامه خواهد یافت.

همزمان عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در دیدار با مقام‌های یمنی از آمادگی تهران برای استفاده از ظرفیت دیپلماتیک خود در حمایت از یمن خبر داد؛ موضوعی که در رسانه‌های ایرانی به‌عنوان آغاز مرحله جدیدی از ارتباط مستقیم تهران و صنعا تفسیر شد.

با وجود این، برخی تحلیلگران معتقدند نباید این تحول را نشانه پایان گفت‌وگوهای تهران و ریاض دانست، زیرا روابط دو کشور در ماه‌های اخیر نسبت به گذشته آرام‌تر شده و کانال‌های ارتباطی همچنان فعال هستند.

بن‌بست مذاکرات و بازگشت گزینه نظامی

مذاکرات میان صنعا و ریاض از سال ۲۰۱۵ تاکنون بارها با میانجیگری عمان و سازمان ملل دنبال شده، اما مهم‌ترین اختلاف‌ها همچنان پابرجاست. صنعا خواهان رفع کامل محاصره، پرداخت حقوق کارکنان و بازگشایی بنادر و فرودگاه‌هاست؛ در حالی که عربستان این اقدامات را به توافق‌های امنیتی و سیاسی گسترده‌تر گره زده است.

عبدالعزیز ابوطالب، تحلیلگر یمنی، می‌گوید نقشه راه سه‌مرحله‌ای مذاکرات شامل آتش‌بس، پرداخت حقوق، خروج نیروهای خارجی، تشکیل دولت انتقالی و بازسازی کشور بود، اما اجرای همان مرحله نخست نیز بر سر موضوعاتی مانند پرداخت حقوق، تبادل اسرا و رفع کامل محدودیت‌ها متوقف شد.

محمد الفرح، عضو دفتر سیاسی انصارالله، نیز در گفت‌وگو با The Cradle تأکید می‌کند: «پرونده مذاکرات وارد مرحله‌ای از بن‌بست سیاسی شده، زیرا عربستان از تعهدات خود درباره پرداخت حقوق و بازگشایی کامل بنادر و فرودگاه‌ها عقب‌نشینی کرده است.»

او همچنین آمریکا و بریتانیا را متهم می‌کند که با تلاش برای مشروط کردن آتش‌بس به توقف حمایت یمن از غزه، روند صلح را با مانع روبه‌رو کرده‌اند؛ اقدامی که به گفته او «باج‌خواهی سیاسی» محسوب می‌شود.

از آسمان صنعا تا دریای سرخ

همزمان با تشدید تنش‌های سیاسی، میدان نبرد نیز دوباره فعال شده است. در استان الحدیده، درگیری‌های تازه میان نیروهای انصارالله و نیروهای مورد حمایت عربستان دست‌کم ۱۴ کشته بر جای گذاشته است. گزارش‌ها از افزایش آمادگی رزمی نیروهای مورد حمایت عربستان و امارات و همچنین بسیج قبایل همسو با صنعا حکایت دارد.

در سوی دیگر، مقام‌های انصارالله تأکید می‌کنند در صورت ادامه محاصره یا هرگونه تجاوز، گزینه‌های نظامی گسترده‌ای در اختیار دارند؛ از حمله به زیرساخت‌های انرژی و فرودگاه‌های عربستان گرفته تا اعمال فشار بر خطوط کشتیرانی در دریای سرخ، دریای عرب و اقیانوس هند.

در همین چارچوب، عبدالله علی صبری، از مقام‌های وزارت خارجه یمن، معتقد است یمن دیگر یک بازیگر حاشیه‌ای نیست و پس از تحولات دریای سرخ و باب‌المندب به یکی از مؤلفه‌های اصلی امنیت منطقه تبدیل شده است؛ بنابراین هرگونه طراحی امنیتی در غرب آسیا بدون در نظر گرفتن صنعا، با واقعیت‌های جدید منطقه همخوانی نخواهد داشت.

در مجموع، نخستین پرواز ایرانی به صنعا بیش از آنکه صرفاً یک مسیر هوایی را باز کند، آزمونی برای آینده آتش‌بس یمن بود. این پرواز نشان داد محاصره هوایی دیگر مانند گذشته نفوذناپذیر نیست و همزمان شکاف‌های عمیق در روند مذاکرات همچنان پابرجاست. اکنون دو مسیر پیش روی طرف‌ها قرار دارد؛ احیای مذاکرات و اجرای تعهدات معطل‌مانده یا بازگشت تدریجی به چرخه‌ای از تقابل که نه تنها یمن، بلکه امنیت دریای سرخ و معادلات منطقه‌ای را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.

منبع: قدس آنلاین