کتابخوانی؛ موضوعی که برای همه ایرانیها واجب است!
یکی از راههای فرهنگسازی برای ترویج کتابخوانی در جامعه، ورود کتاب به عنوان یک کالای اساسی در سبد اقتصادی خانوادههاست.
باشگاه خبرنگاران جوان - رهبر شهید انقلاب: «کتاب ماندگارترین اثر هنری است؛ یعنی بقیّهی چیزها گذرا است، [امّا]کتاب میماند و صد سال، دویست سال از کتاب میشود استفاده کرد... کتاب است که فرهنگ را منتقل میکند از یک نسل به نسل دیگر» ۱۴۰۳/۰۵/۲۹
کتاب، بزرگترین ثروت بشر
از «بینوایان» ویکتور هوگو و «جنگ و صلح» تولستوی تا رمانهای قدیمی، چون «امیر ارسلان»، از «هزار و یک شب» تا «حوض خون» و تا آثار متنوع سیاسی، اقتصادی و فرهنگی. تسلط رهبر شهید انقلاب به کتب و آثار معروف در سطح جهان تا کتب علمی، سیاسی و حتی کتب دفاع مقدس، امری شگفتآور بود و کمتر کسی باور میکند که در سبک زندگی توحیدی رهبر یک امت با آن گسترهی شغلی مهم، چنین دایرهی گستردهای در مطالعات و چنین تنوع و تسلطی در حوزهی آثار مطالعاتی وجود داشته باشد، چه اینکه سابقهی این اهتمام به کتاب و کتابخوانی به دوران کودکی و نوجوانی ایشان نیز بر میگردد و این نشانه از فهم گنج عمر و اهمیت چگونه گذراندن آن توسط رهبر شهید داشت، چراکه ایشان کتاب را عصاره و مادر تمدنها میدانستند: «کتاب، مادر تمدنها و نیز عصارهی آنها است.» ۱۳۷۴/۰۶/۲۱
و امام شهید همچنین کتاب را گنجینهی بزرگترین ثروتهای بشری میدانستند: «کتاب یکی از ارزشمندترین فرآوردههای بشری و گنجینهی بزرگترین ثروتهای بشر یعنی دانش و تحقیق است.» ۱۳۷۴/۰۶/۲۱ و کتاب را ماندگارترین اثر هنری برای انتقال فرهنگ بین نسلها توصیف میکردند: «کتاب ماندگارترین اثر هنری است؛ یعنی بقیّهی چیزها گذرا است، [امّا]کتاب میماند و صد سال، دویست سال از کتاب میشود استفاده کرد... کتاب است که فرهنگ را منتقل میکند از یک نسل به نسل دیگر» ۱۴۰۳/۰۵/۲۹.
با این وصف دلیل اهمیت مسأله کتاب و کتابخوانی به عنوان یکی از مهمترین دغدغههای رهبر شهید انقلاب در حوزه فرهنگ و تاکیدات بسیار ایشان بر انس با کتاب در میان همه اقشار بخصوص جوانان و لزوم ایجاد فضای کتابخوانی در جامعه به عنوان فریضهای که ضامن طراوت فکری و روحی احاد جامعه است، برهمگان روشن خواهد شد.
ضرورت رواج فرهنگ کتابخوانی در جامعه
علت اهتمام به کتاب و کتابخوانی در منظر رهبر شهید انقلاب به دلیل اهمیت ذاتی این پدیده است: «کتاب یک پدیده و یک موجود ذیقیمت است؛ همیشه اینجور بوده است، در آینده هم همین جور خواهد بود. لذاست که به کتاب بایستی اهتمام ورزید.» ۱۳۹۰/۰۴/۲۹
بر این اساس ایشان نه تنها معتقد به رواج سنت کتابخوانی در جامعه بودند و تنبلی در آن را امری خسارتبار میدانستند: «در جامعه باید سنت کتابخوانی رواج پیدا کند... به گمانم از بدترین و پرخسارتترین تنبلیها، تنبلی در خواندن کتاب است. هرچه هم انسان به این تنبلی میدان بدهد، بیشتر میشود.» ۱۳۹۰/۰۴/۲۹
بلکه تبلیغ در مورد اهمیت کتاب و کتابخوانی را وظیفهی قطعی و ملی میدانستند: «کتابخوانی چیزی است که برای یک ملت، فریضه است؛ واجب و لازم است. مردمی که اهل کتاب خواندن باشند، از لحاظ معلومات و ذکاوت و هوشیاری، تفاوت میکنند با مردمی که با کتاب و مطبوعات اُنس نداشته باشند.» ۱۳۷۱/۰۲/۱۷ چراکه بواسطهی همهگیر شدن آن، اصلاح فرهنگ عمومی حاکم بر کشور نیز میسر میشود: «مسئلهی کتاب مسئلهی مهمّی است. فرهنگ کشور، فرهنگسازی کشور، همواره احتیاج به کتاب دارد.» ۱۴۰۲/۰۲/۲۴ پس لازم است «کاری کنیم که کتابخوانی یک امر رائج بشود و کتاب از دست جوان ما نیفتد.» ۱۳۹۰/۰۴/۲۹
لزوم ورود کتاب در سبد اقتصادی خانوار
یکی از راههای فرهنگسازی برای ترویج کتابخوانی در جامعه، ورود کتاب به عنوان یک کالای اساسی در سبد اقتصادی خانوادههاست: «باید جوری بشود که در سبد کالای مصرفی خانوادهها، کتاب یک سهم قابل قبولی پیدا کند و برای خواندن کتاب را بخرند، نه برای تزئین اتاق کتابخانه و نشان دادن به این و آن» ۱۳۹۰/۰۴/۲۹ البته به شرطی که ضرورت تهیه کتاب به عنوان غذای روح همچون غذای جسم احساس شود. در این صورت قطعا خرید کتاب را بر تهیه تجملات و زوائد زندگی ترجیح خواهند داد: «مردم باید بیش از خریدن بعضی از وسایل تزییناتی و تجمّلاتی، به کتاب اهمیّت بدهند. اوّل کتاب را مثل نان و خوراکی و وسایل معیشتی لازم بخرند؛ بعد که این تأمین شد به زواید بپردازند.» ۱۳۷۴/۰۲/۲۶
چه بخوانیم و چگونه بخوانیم؟
در منظومهی فکری رهبر شهید انقلاب علت ارزشمندی کتاب این است که هر کتاب، محصول فکر و اندیشه و ذوق و یافتههای نویسنده است: «کتاب مجموعهاى است از محصولات یک فکر، یک اندیشه، یک ذوق، یک هنر؛ مجموعهاى است از یافتههاى یک یا چند انسان. ما خیلى باید مغتنم بشمریم که از محصول فکر آحاد گوناگون بشر استفاده کنیم.» ۱۳۹۰/۰۴/۲۹
بر این اساس لازم است ذهنِ انسانِ کتابخوان در مواجهه با کتاب، به نظم در مطالعه وادار شود: «یکی از کارهای مهم این است که ما ذهن را عادت بدهیم به نظم در مطالعه. گاهی مراجعهی به یک کتاب اگر در جای خود قرار بگیرد؛ یعنی قبل از این کتاب، کتابهای دیگری که متناسب با این موضوع است، خوانده شده باشد، بعد این کتاب مطالعه شود، تأثیر بمراتب بیشتر و عمیقتری خواهد داشت از این که این کتاب بدون ملاحظهی آنچه که مرتبط با آن است، دیده شده باشد.» ۱۳۹۰/۰۴/۲۹ و هم افراد کتابخوان اهل تامل و تدقیق شودند نه اینکه محتوای هر کتابی را بپذیرند: «ذهن را عادت بدهیم به این که اهل تأمل و تدقیق باشد؛ ذهن در مواجههی با کتاب کار و فعالیت کند.» ۱۳۹۰/۰۴/۲۹ که اگر چنین شد، قطعا ذهن انسان کتابخوان، کتاب خوب را از کتاب غیرمضر تشخیص میدهد: «لزوماً هر کتابی مفید نیست و هر کتابی غیرمضر نیست.» ۱۳۹۰/۰۴/۲۹
همچنین توصیه مؤکد ایشان بر شناسایی اوقات ضایعشونده به عنوان دقایق طلایی برای مطالعه در طول شبانهروز است: «توقع من از همه مردم این است که کتاب و کتابخوانی را جدی بگیرند و از همه اوقات ضایع شونده خود مثلا در تاکسی، اتوبوس و یا موارد دیگر استفاده کنند و به مطالعه و کتابخوانی بپردازند. چرا که اگر مردم عادت کنند تا از اینگونه اوقات خود بخوبی برای مطالعه استفاده کنند، جامعه به پیش رفته و ترقی خواهد کرد.» ۱۳۷۵/۲/۲۲ که قطعا باعث پیشرفت و ترقی در فرهنگ کشور خواهدشد: «اگر مردم ما عادت کنند که از این وقتهای ضایعشونده برای مطالعهی کتاب استفاده کنند، جامعه خیلی پیش خواهد رفت و فرهنگ کشور، خیلی ترقّی خواهد کرد.» ۱۳۷۵/۰۲/۲۲
ز گهواره تا گور دانش بجوی
«هیچ وقت انسان از کتاب مستغنی نیست. از دوران نوجوانی، از اول سوادآموزی تا آخر عمر، انسان به کتاب، به درک مسائل و جذب مواد تغذیهی معنوی و روحی و فکری احتیاج دارد.» ۱۳۹۰/۰۴/۲۹ بر این اساس یکی از مهمترین مسئولیتهای پدر و مادر در خانواده، تشویق و ترغیب اهالی خانه به خصوص کودکان و نوجوانان به انس با کتاب خوب است: «باید پدرها و مادرها، بچهها را از اوّل با کتاب محشور و مأنوس کنند. حتّی بچههای کوچک باید با کتاب اُنس پیدا کنند.» ۱۳۷۴/۰۲/۲۶ پس لازم است فرزندان از کودکی با کتاب انس بگیرند: «بچهها را به کتابخوانی عادت دهید و کتابهای مفید مناسب سن آنها تهیه کنید.» ۱۳۷۷/۰۶/۰۷
تا در دوران نوجوانی بتوانند ثمرهی این عادت را بچینند، زیرا نوجوانی دورهی طلایی عمر هر انسان است که شاکله هویتی و شخصیتی او شکل میگیرد و چه بهتر اینکه نوجوانان این دوران سرنوشت ساز، عمر را با کتاب بسازند: «هرچه امروز مطالعه میکنید، برایتان میماند و هرگز از ذهنتان زدوده نمیشود. دوره نوجوانی برای مطالعه و یاد گرفتن، دوره خیلی خوبی است؛ واقعاً یک دوره طلایی است و با هیچ دوران دیگری قابل مقایسه نیست.» ۱۳۷۶/۱۱/۱۴
رهبر شهید انقلاب نیز لازمهی وقوع این مهم را ورود عادت کتابخوانی به سبک زندگی خانوادهها میدانستند: «کتابخوانی را باید جزو عادات خودمان قرار دهیم. به فرزندانمان هم از کودکی عادت بدهیم کتاب بخوانند. مثلاً وقتی میخواهند بخوابند، کتاب بخوانند. یا وقتی ایام فراغتی هست؛ روز جمعهای هست که تفریح میکنند، حتماً بخشی از آن روز را به کتاب خواندن اختصاص دهند. در تابستانها که نوجوانان و جوانان محصّل، تعطیلند حتماً کتاب بخوانند. یعنی کتابهایی را معیّن کنند، بخوانند و تمام کنند. افرادی که کار روزانه دارند مثلاً کارمند اداری، کارگر، کاسب و یا کشاورز هستند وقتی به خانه میآیند، بخشی از زمان را ولو نیم ساعت برای کتاب خواندن بگذارند.» ۱۳۷۲/۰۲/۲۱
براین اساس توصیه مؤکد امام شهید تهیهی کتابهایی مناسب با فرهنگ، جهتگیری و اهداف ملی برای نوجوانان است نه هر کتاب بیگانهی فرهنگی: «تأکید میکنم که برای کودکان، برای نوجوانان، هر چه میتوانند کتاب تهیّه کنند و ما را از کتابهای بیگانه بینیاز کنند که بتوانیم با فرهنگ خودمان، با جهتگیریهای خودمان و اهداف خودمان انشاءالله کتاب در اختیار نوجوانانمان بگذاریم.» ۱۴۰۲/۰۲/۲۴
یکی از مهمترین مسائل جمهوری اسلامی ایران
ایران اسلامی بعد از انقلاب، پرچمدار تفکر اسلامی شد. اسلامی که در اولین خطاب به پیامبر خاتم، ایشان را به خواندن کتاب آسمانی امر فرمود: «اوّلین خطاب خداوند متعال به پیامبر گرامی اسلام (صلّیاللَّهعلیهواله) این است که: بخوان! و در اولین سورهیی که بر آن فرستادهی عظیمالشأن خداوند فرود آمده، نام قلم به تجلیل یاد شده است: «اقرأ و ربّک الأکرم، الذی علّم بالقلم»» ۱۳۷۲/۱۰/۱۴
و درست به همین دلیل است که رهبر شهید رواج کتابخوانی و تولید و نقد کتاب در ایران اسلامی را امری ضروری برمیشمردند: «اسلام به کتاب و خواندن و نوشتن اهمیت زیادی میدهد و ایران به عنوان کشوری که پرچمدار تفکر اسلامی است و اسلام در آن حاکمیت دارد باید در زمینه کتابخوانی و نیز تولید و نقد کتاب، سر آمد کشورهای جهان باشد و برای رسیدن به این هدف، کتاب و کتابخوانی در ایران اسلامی باید ده برابر آنچه که امروز مورد توجه قرار دارد؛ رواج و توسعه پیدا کند.» ۱۳۷۵/۸/۱ از همان سالهای ابتدایی رهبری، امام شهید تلاش کردند تا مسألهی کتاب و کتابخوانی در متن جامعه، یک مسألهی اصلی باقی بماند: «باید مسألهی کتاب همواره یک مسألهی اصلی در جمهوری اسلامی باقی بماند.» ۱۳۷۴/۰۶/۲۱ تا از خسارت بزرگ کتاب نخواندن جلوگیری بشود: «برای یک ملت، خسارتی بزرگ است که افراد آن، با کتاب سر و کاری نداشته باشند.» ۱۳۷۲/۱۰/۰۴
این تأکید بر کارآمدی کتاب در جهت پیشرفت ملت و تقویت آن در عصر تمدنها، مؤید اهمیت رواج فرهنگ کتابخوانی به عنوان امری واجب برای ملت ایران است: «کتابخوانی چیزی است که برای یک ملت، فریضه است؛ واجب و لازم است.» ۱۳۷۱/۰۲/۱۷ که هم دین و دنیای بشر را تأمین میکند: «دین و دنیای بشر و جسم و جان انسان، به برکت کتاب تأمین و تغذیه میشود و فرایند کمال بشری بوسیلهی کتاب تحقق مییابد.» ۱۳۷۴/۰۶/۲۱
و هم باعث میشود که به استفاده از شبکههای اجتماعی به جای کتاب اکتفا نکنیم: «هرچه ما پیش برویم، احتیاج ما به کتاب بیشتر خواهد شد. این که کسی تصور کند با پدید آمدن وسائل ارتباط جمعىِ جدید و نوظهور، کتاب منزوی خواهد شد، خطاست. کتاب روزبهروز در جامعهی بشری اهمیت بیشتری پیدا میکند. ابزارهای نوظهور مهمترین هنرشان این است که مضمون کتابها و محتوای کتابها و خود کتابها را راحت و آسان منتقل کنند. جای کتاب را هیچ چیزی نمیگیرد.» ۱۳۹۰/۰۴/۲۹
منبع: فارس
