معجون ضدسرطان مادر و کودک
براساس آمارهای رسمی، در سالهای اخیر آمار ابتلا به سرطان در بانوان رو به افزایش است، در حالی که خانمها میتوانند با شیردهی خودشان و فرزندشان را از سرطان محفوظ کنند.
باشگاه خبرنگاران جوان - بیماریهای تنفسی و گوارشی و عفونتها از جمله مشکلات شایع دوران کودکی هستند که سلامت نوزادان را تهدید میکند، اما مادران میتوانند با شیردهی مناسب فرزندشان را از این بیماریها دور کنند.
خبرنگار ما در گفتوگو با محمود راوری، متخصص اطفال و عضو هیئتمدیره انجمن ترویج تغذیه با شیر مادر، اهمیت شیردهی، فواید آن برای مادر و کودک و ضرورت حمایت از مادران برای تداوم شیردهی را بررسی کرده است.
در ادامه مشروح این گفتوگو را میخوانید:
شیردهی چه فوایدی برای سلامت کودک دارد؟
راوری: شیر مادر یکی از مهمترین عوامل مؤثر در حفظ سلامت و رشد مطلوب کودک است. کودکانی که با شیر مادر تغذیه میشوند، در مقایسه با کودکانی که از شیرخشک استفاده میکنند، در برابر بسیاری از بیماریها مقاومت بیشتری دارند و معمولاً کمتر در معرض برخی عوارض و بیماریهای دوران کودکی قرار میگیرند.
یکی از نکات مهم این است که شیر مادر علاوه بر تأمین مواد مغذی مورد نیاز کودک، از نظر ترکیبات ایمنی و حفاظتی نیز ویژگیهای منحصربهفردی دارد. به همین دلیل، تغذیه با شیر مادر میتواند نقش مهمی در تقویت سیستم ایمنی کودک و کاهش ابتلا به برخی بیماریها داشته باشد.
در تجربهای که از مراجعه و گفتوگو با مادران داریم، گاهی مادرانی را مشاهده میکنیم که به دلیل بیماریهای مکرر کودک و مشکلاتی که در روند تغذیه با شیرخشک با آن مواجه شدهاند، تصمیم میگیرند شیردهی با شیر خودشان را آغاز یا از سر بگیرند.
نکته مهم دیگر این است که فواید شیردهی تنها به سلامت کودک محدود نمیشود و مادر نیز از ادامه شیردهی بهرهمند خواهد شد. بنابراین، اگر مادری پس از زایمان امکان شیردهی داشته باشد، ادامه این فرآیند میتواند برای سلامت خودش نیز اهمیت زیادی داشته باشد.
برخی از مادران تصور میکنند که شیردهی برای آنها مضر است و باعث خرابی دندانها و کاهش کلسیم میشوند؛ شیردهی برای مادران مفید است؟
برخی از مادران به اشتباه تصور میکنند که شیردهی مضر است درحالی که برای بدن مادر بسیار مفید است.
از جمله فوایدی که برای شیردهی مادر مطرح شده، میتوان به کاهش خطر ابتلا به برخی بیماریها، از جمله سرطان پستان و سرطان تخمدان، اشاره کرد. همچنین شیردهی میتواند در کاهش خطر برخی مشکلات متابولیک و بیماریهای مزمن در سالهای بعدی زندگی مادر مؤثر باشد.
همچنین مادرانی که در دوران بارداری به دیابت بارداری مبتلا شدهاند، ادامه شیردهی اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا شیردهی میتواند در کاهش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ در سالهای بعدی زندگی مادر نقش داشته باشد.
در مادرانی که سابقه دیابت بارداری داشتهاند، شیردهی میتواند نقش مهمی در کاهش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ در سالهای بعد داشته باشد. برخی مطالعات نشان دادهاند که شیردهی منظم و برای مدت کافی میتواند خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را به میزان قابلتوجهی کاهش دهد و این کاهش در برخی مطالعات تا حدود ۷۸ تا ۸۰ درصد نیز گزارش شده است. البته میزان این تأثیر به عواملی مانند مدت و میزان شیردهی، شرایط جسمی مادر، سبک زندگی و سایر عوامل خطر بستگی دارد.
مادرانی که در دوران بارداری دچار فشار خون بالا یا عوارض مرتبط با فشار خون شدهاند، باید پس از زایمان نیز تحت مراقبت و پیگیری پزشکی قرار داشته باشند. شیردهی میتواند در چارچوب مراقبتهای پس از زایمان، بخشی از عوامل مؤثر بر سلامت بلندمدت مادر باشد.
بنابراین، شیردهی را نباید صرفاً یک اقدام برای تغذیه کودک دانست، بلکه این فرآیند میتواند بخشی از مراقبتهای سلامت مادر نیز محسوب شود.
این ادعا که شیردهی به کاهش وزن اضافه مادر پس از زایمان کمک میکند، صحت دارد؟
شیردهی به دلیل مصرف انرژی قابلتوجه، میتواند به بازگشت تدریجی وزن مادر پس از زایمان نیز کمک کند. مادرانی که بهطور منظم به فرزند خود شیر میدهند، به دلیل انرژی مصرفشده در فرآیند تولید شیر، معمولاً میتوانند راحتتر به وزن پیش از بارداری نزدیک شوند.
البته میزان کاهش وزن در افراد مختلف متفاوت است و به عوامل متعددی از جمله تغذیه و فعالیت بدنی مادر بستگی دارد.
بنابراین، مادران باید بدانند که شیردهی تنها برای سلامت فرزند نیست، بلکه فواید مهمی برای سلامت خودشان نیز دارد و میتواند در کاهش خطر برخی بیماریها نقش داشته باشد.
شیرمادر در برابر چه بیماریهایی از کودک حفاظت میکند؟
تغذیه با شیر مادر علاوه بر تأمین نیازهای تغذیهای نوزاد، میتواند در کاهش خطر ابتلا به برخی بیماریها و مشکلات سلامتی در دوران کودکی و حتی سالهای بعد زندگی نقش داشته باشد. از جمله، تغذیه با شیر مادر با کاهش خطر برخی بیماریهای آلرژیک و تنفسی، از جمله آسم، ارتباط دارد.
یکی از موضوعات بسیار مهم، کاهش خطر مرگومیر نوزادان است. بهویژه آغاز شیردهی در نخستین ساعات پس از تولد و قرار دادن نوزاد در کنار مادر برای شروع تغذیه با شیر مادر، اهمیت زیادی دارد و میتواند در کاهش مرگومیر نوزادان مؤثر باشد.
همچنین شواهد علمی نشان میدهد که تغذیه با شیر مادر میتواند با برخی پیامدهای مطلوب متابولیک در سالهای بعد زندگی کودک، از جمله وضعیت بهتر چربیهای خون، ارتباط داشته باشد. کاهش خطر برخی بیماریها از جمله بعضی سرطانهای دوران کودکی نیز از دیگر فوایدی است که درباره تغذیه با شیر مادر مطرح شده است.
از سوی دیگر، ترکیبات موجود در شیر مادر، از جمله برخی فاکتورهای رشد و مواد مؤثر در تکامل عصبی، میتوانند در رشد مغز و تکامل کودک نقش داشته باشند. برخی مطالعات نیز ارتباط میان تغذیه با شیر مادر و پیامدهای بهتر در زمینه رشد شناختی و تکامل عصبی را گزارش کردهاند.
در واقع، شیر مادر دارای فواید کوتاهمدت و بلندمدت برای سلامت کودک است و تأثیر آن تنها به دوران نوزادی محدود نمیشود. از این منظر، ترویج و حمایت از تغذیه با شیر مادر نهتنها یک موضوع فردی، بلکه موضوعی مرتبط با سلامت عمومی جامعه است.
متأسفانه در سالهای اخیر، فرهنگ استفاده از شیرخشک در برخی خانوادهها گسترش پیدا کرده است؛ در حالی که باید توجه داشت که تغذیه با شیر مادر از اهمیت ویژهای برخوردار است و حمایت از آن باید در اولویت نظام سلامت و جامعه قرار گیرد.
در ایران چه اقداماتی برای فرهنگسازی تغذیه با شیرمادر انجام شده است و از این موضوع در نظام سلامت چه حمایتهایی میشود؟
در کشور ما نیز برای حمایت از تغذیه با شیر مادر، اقدامات قانونی انجام شده است. از جمله، قانون مربوط به ترویج تغذیه با شیر مادر در سال ۱۳۷۴ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید که بر ضرورت حمایت و ترویج تغذیه با شیر مادر تأکید دارد.
همکاری خانواده، جامعه و نظام سلامت برای حمایت از مادران و تداوم شیردهی ضروری است تا مادر و کودک از مزایای آن بهرهمند شوند.
اگر در موارد محدودی مادر به هر دلیل امکان شیردهی نداشته باشد، مجاز است که برای کودک از شیرخشک استفاده کند؟
راوری: اگر مادر به دلایل پزشکی یا شرایط خاص امکان شیردهی نداشته باشد، لازم است علت این مسئله بهطور دقیق بررسی و تا حد امکان برطرف شود. نباید صرفاً به دلیل وجود یک مشکل موقت یا قابل اصلاح، شیردهی با شیر مادر کنار گذاشته شود و بدون بررسی کافی، استفاده از شیرخشک بهعنوان نخستین راهکار انتخاب شود.
درصد محدودی از مادران ممکن است واقعاً با شرایطی مواجه باشند که شیردهی برای آنها امکانپذیر نباشد. در چنین مواردی، تصمیمگیری باید بر اساس شرایط مادر و نوزاد و با نظر کادر درمان انجام شود. نکته مهم این است که این موارد نباید موجب شکلگیری یک فرهنگ عمومی در جهت جایگزین کردن شیرخشک به جای شیر مادر شود.
برخی از دندانپزشکان مدعی هستند که شیرمادر دندانهای کودک را خراب میکند؛ آیا شیرمادر در سلامت دندانهای کودک نیز تأثیر دارد؟
شیردهی طبیعی میتواند در رشد و تکامل مناسب ساختارهای دهان و فک کودک مؤثر باشد. خوردن شیر مادر نیازمند حرکات هماهنگ و متفاوت عضلات دهان و فک است و این فرآیند میتواند به رشد طبیعی این ساختارها کمک کند.
در زمینه سلامت دهان و دندان نیز باید به یک باور نادرست توجه کرد. برخلاف برخی تصورات، شیر مادر به خودی خود عامل ایجاد پوسیدگی دندان نیست و تغذیه با شیر مادر، بهویژه در سال نخست زندگی، با فواید متعددی برای سلامت کودک همراه است.
البته پس از رویش دندانها، رعایت بهداشت دهان و دندان اهمیت بسیار زیادی دارد. آنچه میتواند خطر پوسیدگی دندان را افزایش دهد، مصرف مکرر مواد غذایی و نوشیدنیهای شیرین، آبمیوههای شیرین، تنقلات قندی و سایر مواد حاوی قند است.
بنابراین، والدین باید از عادت دادن کودک به این مواد جلوگیری کنند و مراقبتهای بهداشت دهان و دندان را از زمان مناسب آغاز کنند.
در مواردی که کودک با وجود تغذیه با شیر مادر دچار پوسیدگی دندان میشود، نباید بهصورت خودکار علت را شیر مادر دانست. عوامل متعددی از جمله بهداشت دهان، دفعات مصرف مواد قندی، عادات غذایی و نحوه مراقبت از دندانها میتوانند در ایجاد پوسیدگی نقش داشته باشند و لازم است علت توسط دندانپزشک بررسی شود.
با توجه به تأکید آموزههای دینی و همچنین توصیههای علمی و پزشکی بر تغذیه با شیر مادر، الگوی مناسب شیردهی برای نوزاد و کودک چگونه است؟
راوری: تغذیه با شیر مادر هم در آموزههای دینی و هم در توصیههای علمی و پزشکی مورد تأکید قرار گرفته است. سازمان جهانی بهداشت و بسیاری از مراجع علمی و تخصصی حوزه سلامت کودک توصیه میکنند که نوزاد در شش ماه نخست زندگی، بهصورت انحصاری با شیر مادر تغذیه شود؛ یعنی در این مدت، شیر مادر تنها منبع تغذیه نوزاد باشد، مگر در مواردی که شرایط پزشکی خاصی وجود داشته باشد.
پس از شش ماهگی، غذای کمکی متناسب با سن کودک باید در کنار شیر مادر آغاز شود. از یکسالگی نیز کودک میتواند در کنار ادامه تغذیه با شیر مادر، از غذای مناسب و متنوع خانواده استفاده کند. توصیههای علمی بر ادامه شیردهی تا دو سالگی یا حتی بیشتر، در صورت تمایل مادر و کودک، تأکید دارند.
بنابراین، لازم است در جامعه برای ترویج و حمایت از این الگوی تغذیهای فرهنگسازی بیشتری انجام شود. در بسیاری از کشورهای جهان، حمایت از تغذیه با شیر مادر بهعنوان یکی از سیاستهای مهم سلامت کودکان دنبال میشود و توجه ویژهای به آموزش مادران و فراهم کردن شرایط مناسب برای تداوم شیردهی وجود دارد.
در کشور ما نیز با توجه به اهمیت سلامت مادر و کودک و همچنین تأکید آموزههای دینی بر شیردهی، باید بیش از گذشته برای تقویت فرهنگ تغذیه با شیر مادر تلاش شود. همه بخشهای مرتبط با سلامت کودک، بهویژه نظام سلامت، باید در زمینه آموزش مادران، حمایت از خانوادهها و ترویج تغذیه با شیر مادر نقش فعالتری ایفا کنند.
مادران نیز باید آموزشهای لازم را از دوران بارداری دریافت کنند تا با آگاهی کافی، شیردهی را آغاز و در صورت امکان، آن را برای مدت توصیهشده ادامه دهند. حمایت خانواده و جامعه از مادر نیز در این مسیر بسیار اهمیت دارد.
منبع : فارس
