باشگاه خبرنگاران جوان- دکتر مهشید تجربه کار، عضو هیئت‌علمی بخش روان‌شناسی دانشگاه شهید باهنر کرمان و رئیس مرکز مشاوره سلامت و سبک زندگی این دانشگاه، درباره پدیده فرسودگی تحصیلی در دانش‌آموزان هشدار داد و گفت: وقتی دانش‌آموز مدام خسته، بی‌حوصله و فراری از درس است، همیشه تنبلی نیست؛ ممکن است دچار فرسودگی تحصیلی شده باشد.

او توضیح داد: فرسودگی تحصیلی نتیجه فشار مداوم، حجم بالای تکالیف، اضطراب‌های ناشی از مدرسه و حتی تغییرات محیطی و خانوادگی است. کودک در این حالت احساس می‌کند توان ادامه‌دادن ندارد و ذهنش به طور ناخودآگاه در برابر تکلیف مقاومت می‌کند.

دکتر تجربه کار افزود: فرسودگی تحصیلی در ظاهر ممکن است شبیه بی‌میلی یا تنبلی دیده شود، اما در حقیقت یک نشانه هشداردهنده است که با چهار گروه علامت شناخته می‌شود.

علائم هشداردهنده‌ای که والدین نادیده می‌گیرند

نخستین تغییر، علائم عاطفی است. دکتر تجربه کارگفت: بی‌حوصلگی، اضطراب پیش از شروع کلاس، دل‌زدگی از درس، گریه‌های پراکنده، تحریک‌پذیری و واکنش‌های احساسی شدید نسبت به تکالیف معمولاً ناگهانی نیستند. وقتی کودک چند هفته پشت‌سرهم تحت‌فشار باشد، سیستم عاطفی‌اش خسته می‌شود و این خستگی خود را با بی‌علاقگی شدید به درس نشان می‌دهد.

رفتار‌هایی که زنگ خطر فرسودگی هستند

به گفته تجربه کار، تغییرات رفتار دانش‌آموزان دچار فرسودگی کاملاً قابل‌مشاهده است: فرار از کلاس، دیر واردشدن به جلسه، پنهان‌کاری درباره تکالیف، تلاش برای انجام چند کار هم‌زمان مثل نگاه‌کردن به گوشی و خواب‌آلودگی هنگام درس از نشانه‌های آشکار رفتاری‌اند.

بدنی که از درس خسته می‌شود

او بیان کرد: فرسودگی فقط ذهنی نیست، بدن هم واکنش نشان می‌دهد. شکایت از سردرد، دل‌درد، خستگی مکرر، احساس سنگینی و کاهش انرژی از علائم مهم هستند. بسیاری از والدین برای این نشانه‌ها دنبال علت پزشکی می‌گردند، در حالی‌که ریشه مشکل در فشار تحصیلی است.

وقتی ذهن دیگر توان درس را ندارد

دکتر تجربه‌کار گفت: دانش‌آموز دچار کاهش تمرکز، حواس‌پرتی، فراموش کردن مطالب، کند شدن در انجام تکالیف و ناتوانی در شروع کار می‌شود. این همان جایی است که خانواده به اشتباه برچسب بی‌دقتی یا بی‌مسئولیتی می‌زنند.

چرا ناگهان دانش‌آموز از درس می‌بُرد؟

وقتی روتین روزانه به هم بریزد، محیط پرتنش باشد، حجم تکالیف از توان او بیشتر باشد یا والدین انتظاراتی فراتر از ظرفیتش داشته باشند، ذهن کودک وارد حالت فرسودگی می‌شود. در این وضعیت حتی تلاش برای درس‌خواندن هم انرژی زیادی از او می‌گیرد.

او افزود: اضطراب‌های جمعی، تغییرات محیطی، مشکلات خانوادگی، بی‌نظمی خواب و نداشتن زمان کافی برای استراحت احتمال این فرسودگی را چندبرابر می‌کند.

هفت توصیه فوری برای والدین؛ قبل از اینکه دیر شود

این روان‌شناس تأکید کرد: تنبیه، تهدید، سرزنش یا مقایسه اوضاع را بدتر می‌کند. او چند راهکار عملی ارائه داد:
۱. کاهش فشار تحصیلی؛ والدین باید چند روز حجم تکالیف و انتظارات را کمتر کنند تا ذهن فرصت بازیابی داشته باشد. 
۲. استراحت واقعی؛ بین هر دو فعالیت درسی، زمان استراحت بدون صفحه‌نمایش قرار گیرد. 
۳. فعالیت بدنی روزانه؛ حتی حرکت‌های ساده کوتاه می‌تواند انرژی ذهن را بازیابی کند. 
۴. گفت‌وگوی آرام و بدون قضاوت؛ دکتر تجربه‌کار می‌گوید کودک باید احساس کند شنیده می‌شود، نه محاکمه. 
۵. تنظیم روتین روزانه؛ خواب منظم، ساعات مشخص مطالعه و زمان آزاد برای بازی ضروری است. 
۶. حمایت عاطفی؛ نوازش، تماس چشمی و توجه کیفی کوتاه می‌تواند اضطراب تحصیلی را کاهش دهد. 
۷. مشاوره تخصصی؛ اگر علائم بیش از دو تا سه هفته ادامه داشت، به گفته دکتر تجربه‌کار مشاوره با روان‌شناس کودک ضروری است.

اگر این علائم را می‌بینید؛ منتظر افت تحصیلی نمانید

او هشدار داد: وقتی دانش‌آموزی که قبلاً درس می‌خوانده ناگهان خسته، بی‌حوصله و ناتوان در تمرکز می‌شود، والدین باید این نشانه‌ها را جدی بگیرند. فرسودگی تحصیلی یک هشدار است و اگر در همان مرحله نخست مدیریت شود، از افت تحصیلی و مشکلات عاطفی بعدی جلوگیری خواهد شد.

منبع: فارس