خوزستان در آستانه جهش بزرگ؛ راهبردهای نوین برای کشاورزی هوشمند و پایدار
خوزستان بهعنوان یکی از مهمترین قطبهای کشاورزی ایران ظرفیت آن را دارد که علاوه بر حفظ جایگاه نخست خود در بسیاری از محصولات کشاورزی، به الگوی ملی کشاورزی هوشمند و پایدار تبدیل شود.
باشگاه خبرنگاران جوان؛ رضوان پاک منش - خوزستان بهعنوان یکی از مهمترین قطبهای کشاورزی ایران، سالهاست که نقش تعیینکنندهای در تأمین امنیت غذایی کشور ایفا میکند. برخورداری از اراضی حاصلخیز، رودخانههای بزرگ، تنوع اقلیمی و سهم قابل توجه در تولید محصولات زراعی، ظرفیتهایی است که این استان را به یکی از موتورهای اصلی اقتصاد کشاورزی کشور تبدیل کرده است. با این حال، تغییرات اقلیمی، کاهش منابع آب، افزایش هزینههای تولید، فرسایش خاک و رقابت فزاینده در بازارهای داخلی و خارجی، ضرورت بازنگری در شیوههای مدیریت و تولید را بیش از هر زمان دیگری آشکار کرده است.
امروزه دیگر توسعه کشاورزی صرفاً با افزایش سطح زیر کشت یا اجرای پروژههای عمرانی محقق نمیشود. آنچه میتواند آینده این بخش را تضمین کند، حرکت به سمت بهرهوری، مدیریت دانشمحور و استفاده از فناوریهای نوین است. بهرهوری به معنای تولید بیشتر با مصرف کمتر منابع است؛ مفهومی که در شرایط محدودیت آب و افزایش هزینههای تولید، به یک ضرورت اجتنابناپذیر تبدیل شده است.
یکی از مهمترین راهبردهای نوین، تقویت نظام ترویج و آموزش کشاورزی است. تجربه کشورهای موفق نشان میدهد هر اندازه ارتباط میان مراکز تحقیقاتی، کارشناسان و کشاورزان نزدیکتر باشد، سرعت انتقال فناوری و افزایش بهرهوری نیز بیشتر خواهد شد. آموزش روشهای نوین آبیاری، مدیریت تغذیه گیاه، کنترل هوشمند آفات و استفاده از ارقام مقاوم، میتواند نقش تعیینکنندهای در افزایش عملکرد مزارع داشته باشد.
از سوی دیگر، کشاورزی هوشمند و دیجیتال دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی برای آینده این بخش است. استفاده از سامانههای پایش ماهوارهای، پهپادهای کشاورزی، حسگرهای رطوبت خاک، سامانههای پیشبینی اقلیم و نرمافزارهای مدیریت مزرعه، این امکان را فراهم میکند که تصمیمگیریها بر پایه دادههای دقیق انجام شود. چنین رویکردی علاوه بر کاهش هزینهها، موجب صرفهجویی در مصرف آب و نهادهها و افزایش کیفیت محصولات خواهد شد.
یکی دیگر از الزامات تحول، تغییر رویکرد مدیریتی از پشت میز به مدیریت میدانی است. مدیرانی که در کنار کشاورزان حضور داشته باشند، مشکلات را از نزدیک لمس کنند و راهکارهای اجرایی ارائه دهند، میتوانند اعتماد جامعه تولیدکننده را جلب کرده و سیاستهای توسعهای را با موفقیت بیشتری اجرا کنند. ارتباط مستقیم با بهرهبرداران، مهمترین سرمایه هر سازمان توسعهمحور است.
همچنین عدالت در شناسایی و حمایت از تولیدکنندگان برتر، میتواند انگیزهای مضاعف برای نوآوری و افزایش کیفیت تولید ایجاد کند. هنگامی که معیار انتخاب برگزیدگان بر اساس عملکرد واقعی، خلاقیت و بهرهوری باشد، رقابت سالم در میان کشاورزان شکل گرفته و زمینه برای توسعه پایدار فراهم میشود.
در کنار این اقدامات، توجه به مدیریت منابع آب، اصلاح الگوی کشت، توسعه صنایع تبدیلی، تکمیل زنجیره ارزش محصولات کشاورزی و حمایت از شرکتهای دانشبنیان باید در اولویت برنامههای توسعه استان قرار گیرد. کشاورزی آینده، کشاورزی مبتنی بر دانش، فناوری و مشارکت فعال بهرهبرداران است؛ نه صرفاً افزایش تولید به هر قیمت.
جواد سلطانی کاظمی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی خوزستان، افزایش بهرهوری و تغییر فرهنگ تولید را اولویتهای راهبردی استان دانست وگفت: توسعه زیرساختها تنها زمانی به ثمر میرسد که با توانمندسازی نیروی انسانی و ارتقای دانش کشاورزان همراه شود. در این راستا، تقویت شبکه ترویج و آموزش به عنوان رکن اصلی سازمان تعریف شد تا با انتقال یافتههای علمی، پایداری تولید و حفظ منابع خاک و آب در استان تضمین شود.
سلطانی کاظمی در تحلیل جایگاه کشاورز در عصر دیجیتال و با اشاره به سطح بالای آگاهی تولیدکنندگان به رسانههای نوین، بر لزوم ارتقای تخصص کادرهای مدیریتی برای پاسخگویی به نیازهای جامعه هدف تأکید کرد: در عصر حاضر، تخصص مدیریتی باید همسو با واقعیتهای دیجیتال باشد تا تحول در الگوی تولید با پذیرش و همراهی کامل کشاورزان پیش برود و سازمان بتواند در قامت یک نهاد راهنما و اثرگذار ظاهر شود.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خوزستان در حوزه تحلیل شاخصهای توسعه، با اشاره به سهم ۲۰ درصد این استان در تولیدات زراعی کشور، دستیابی به رتبههای برتر را حق مسلم این استان دانست و اظهار داشت: تعداد نمونهها در بخش کشاورزی باید متناسب با تولید و نشان دهنده آن در سطح کلان باشد.
وی با معرفی مدل مثلث اجرایی شامل همافزایی میان معاونتهای ستادی، مدیریت شهرستانها و واحدهای ترویج، بر ضرورت حضور مستقیم مدیران در کنار تولیدکنندگان در میدان عمل تأکید کرد؛ که معیار ارزیابی عملکرد مدیران، میزان اثرگذاری واقعی در کنار کشاورزان است و مدیریت موفق، مدیریتی است که با حضور در مزرعه، چالشهای تولید را شناسایی و مرتفع کند.
رئیس سازمان در خصوص برگزاری جشنواره تولیدکنندگان برتر، بر شفافیت کامل و عدالت در انتخاب برگزیدگان خاطر نشان کرد: تقدیر از برترینها باید صرفاً بر اساس معیارهای تخصصی و میزان تلاش تولیدکنندگان باشد، مدیریت سازمان باید چنان با جامعه تولیدکننده در ارتباط باشد که حق هر تولیدکننده زحمتکش، بدون نیاز به واسطهها، شناسایی و پاسداشت شود.
خوزستان ظرفیت آن را دارد که علاوه بر حفظ جایگاه نخست خود در بسیاری از محصولات کشاورزی، به الگوی ملی کشاورزی هوشمند و پایدار تبدیل شود. تحقق این هدف مستلزم همافزایی میان مدیران، مراکز علمی، کارشناسان و خود کشاورزان است. هر اندازه این تعامل عمیقتر باشد، مسیر رسیدن به امنیت غذایی، توسعه پایدار و افزایش رفاه تولیدکنندگان نیز هموارتر خواهد شد.
راهبردهای نوین زمانی به نتیجه میرسند که از مرحله شعار عبور کرده و به برنامههای عملیاتی، قابل ارزیابی و مبتنی بر مشارکت تبدیل شوند. آینده کشاورزی خوزستان نه در گسترش سطح زیر کشت، بلکه در افزایش بهرهوری، نوآوری، مدیریت علمی و استفاده هوشمندانه از منابع نهفته است؛ مسیری که میتواند این استان را به پیشگام کشاورزی پایدار در ایران تبدیل کند.
