آتش در دل میراث هزارساله لرستان؛ زاگرس چشمانتظار نجات
لرستان به واسطه موقعیت جغرافیایی، گستردگی جنگلهای زاگرسی و وسعت مراتع، از جمله استانهایی است که هر ساله بخش قابل توجهی از آتشسوزیهای منابع طبیعی کشور را تجربه میکند.
باشگاه خبرنگاران جوان؛ رضوان پاک منش - بارشهای مطلوب و بهار طولانی امسال، چهرهای متفاوت به طبیعت لرستان بخشیده است. کوهها، دشتها و مراتع استان پس از سالها خشکسالی و کمآبی، بار دیگر جامهای سبز بر تن کردهاند و مناظر کمنظیری را در دل زاگرس به نمایش گذاشتهاند. این سرسبزی اگرچه نویدبخش احیای بخشی از توان اکولوژیک منطقه است، اما روی دیگری نیز دارد؛ رویی که کارشناسان محیط زیست نسبت به آن هشدار میدهند و آن افزایش خطر آتشسوزی در عرصههای طبیعی است.
در نگاه نخست شاید این پرسش مطرح شود که چگونه وفور پوشش گیاهی و طبیعت سرسبز میتواند به یک تهدید تبدیل شود؟ پاسخ در چرخه طبیعی اکوسیستم نهفته است. هرچه پوشش گیاهی بیشتر باشد، در فصل گرما حجم بیشتری از علوفه و گیاهان خشکشده در طبیعت باقی میماند و همین مسئله سوختی گسترده برای گسترش آتش فراهم میکند. به همین دلیل است که بسیاری از مناطق دارای پوشش گیاهی متراکم، در فصل تابستان با خطر جدی حریق مواجه میشوند.
لرستان به واسطه موقعیت جغرافیایی، گستردگی جنگلهای زاگرسی و وسعت مراتع، از جمله استانهایی است که هر ساله بخش قابل توجهی از آتشسوزیهای منابع طبیعی کشور را تجربه میکند. خسارتهای ناشی از این حریقها تنها به از بین رفتن درختان و پوشش گیاهی محدود نمیشود. نابودی زیستگاههای جانوری، کاهش تنوع زیستی، فرسایش خاک، تشدید سیلابها و آسیب به منابع آب زیرزمینی از جمله پیامدهای بلندمدت آتشسوزیهایی است که گاه در چند ساعت، دستاورد دهها سال طبیعت را از بین میبرند.
تجربه سالهای گذشته نشان داده است که بخش عمده آتشسوزیهای جنگلها و مراتع منشأ انسانی دارند. روشن کردن آتش برای تفریح، سوزاندن بقایای کشاورزی، بیاحتیاطی گردشگران، پرتاب تهسیگار و حتی برخی اقدامات عمدی از جمله دلایل اصلی وقوع حریق در عرصههای طبیعی هستند. این موضوع نشان میدهد که پیشگیری از آتشسوزی بیش از آنکه به تجهیزات وابسته باشد، به فرهنگ عمومی و مسئولیتپذیری اجتماعی نیاز دارد.
خطر آتشسوزی در مراتع و جنگلهای استان افزایش یافته است
مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان در گفتگو با خبرنگار ما با اشاره به شرایط مطلوب پوشش گیاهی در استان طی سال جاری، نسبت به افزایش خطر آتشسوزی در عرصههای طبیعی هشدار داد و خواستار مشارکت جدی مردم و تشکلهای زیستمحیطی در حفاظت از طبیعت شد.
فرمانپور، مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان، اظهار کرد: بارندگیهای مناسب امسال موجب شده است طبیعت استان از طراوت و سرسبزی کمنظیری برخوردار باشد و پوشش گیاهی رشد چشمگیری را تجربه کند. این شرایط علاوه بر زیباییهای طبیعی، زمینه افزایش مواد قابل اشتعال در مراتع و جنگلها را نیز فراهم کرده است.
وی افزود: متأسفانه لرستان در سالهای گذشته همواره از استانهای مستعد آتشسوزی بوده و امسال نیز با توجه به حجم بالای پوشش گیاهی خشکشونده، احتمال وقوع حریق افزایش یافته است.
مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان با تأکید بر اینکه حفاظت از طبیعت تنها بر عهده دو دستگاه محیط زیست و منابع طبیعی نیست، گفت: این دو مجموعه با وجود تلاش شبانهروزی و حضور مستمر در مناطق مختلف، به تنهایی قادر به مدیریت کامل حوادث نیستند و نیازمند همراهی جوامع محلی، ساکنان مناطق روستایی و تشکلهای مردمی هستند.
فرمانپور تصریح کرد: از فعالان محیط زیست، مردم بومی و دوستداران طبیعت درخواست میکنیم در صورت مشاهده هرگونه حریق یا عوامل خطرساز، مراتب را به سرعت اطلاع دهند تا بتوانیم با کمترین خسارت از گسترش آتش جلوگیری کنیم.
وی همچنین نقش رسانهها را در فرهنگسازی و آموزش عمومی بسیار مهم دانست و افزود: آگاهیبخشی و آموزش شهروندان میتواند به کاهش حوادث و حفاظت بهتر از سرمایههای طبیعی استان کمک کند.
مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان درباره امکانات مقابله با آتشسوزی نیز گفت: بخشی از تجهیزات مورد نیاز در اختیار دستگاههای مسئول قرار دارد، اما برای تکمیل امکانات و نوسازی تجهیزات به اعتبارات بیشتری نیاز داریم. خوشبختانه استانداری و ستاد مدیریت بحران استان حمایتهای لازم را در دستور کار قرار دادهاند و امیدواریم با تأمین اعتبارات مورد نیاز، تجهیزات جدید برای مقابله مؤثرتر با حریق تهیه شود.
فرمانپور در پایان با تأکید بر اهمیت پیشگیری از وقوع آتشسوزی خاطرنشان کرد: نخستین افرادی که در زمان بروز حریق به کمک طبیعت میآیند، مردم محلی هستند؛ بنابراین از همه شهروندان درخواست میکنیم از روشن کردن آتش در طبیعت خودداری کرده و در صورت ضرورت، نکات ایمنی را به طور کامل رعایت کنند تا شاهد کمترین خسارت به منابع طبیعی و محیط زیست استان باشیم.
در این میان، نقش مردم محلی و جوامع بومی اهمیت ویژهای پیدا میکند. ساکنان روستاها و مناطق همجوار جنگلها نخستین افرادی هستند که آتش را مشاهده میکنند و در بسیاری از موارد قبل از رسیدن نیروهای امدادی و محیطبانان در محل حضور دارند. تجربه ثابت کرده است هرجا مشارکت مردمی وجود داشته، دامنه خسارتها به شکل محسوسی کاهش یافته است. به همین دلیل حفاظت از محیط زیست دیگر یک وظیفه صرفاً دولتی نیست؛ بلکه مسئولیتی اجتماعی است که همه شهروندان در آن سهم دارند.
البته نمیتوان از ضرورت تجهیز دستگاههای متولی نیز غافل شد. گستردگی عرصههای طبیعی لرستان و صعبالعبور بودن بسیاری از مناطق، مقابله با آتش را به عملیاتی دشوار تبدیل میکند. نیروهای محیط زیست و منابع طبیعی در بسیاری از مواقع با کمبود تجهیزات تخصصی، خودروهای مناسب، امکانات اطفای حریق و حتی تجهیزات انفرادی مواجه هستند. تأمین اعتبارات لازم برای نوسازی تجهیزات و افزایش توان عملیاتی این دستگاهها میتواند نقش مهمی در کاهش خسارتهای ناشی از حریق داشته باشد.
در کنار همه این موارد، رسانهها نیز مسئولیتی مهم بر عهده دارند. اطلاعرسانی مستمر، آموزش عمومی، ترویج فرهنگ حفاظت از طبیعت و هشدار درباره پیامدهای آتشسوزی میتواند حساسیت جامعه را نسبت به این موضوع افزایش دهد. هر شهروندی که خطر آتشسوزی را درک کند، خود به یک محیطبان تبدیل خواهد شد.
امروز طبیعت لرستان بیش از هر زمان دیگری به مراقبت نیاز دارد. سرسبزی کمنظیر امسال، سرمایهای ارزشمند برای نسل حاضر و آینده است؛ سرمایهای که حفظ آن تنها با همکاری مردم، مسئولان، رسانهها و تشکلهای زیستمحیطی امکانپذیر خواهد بود. اگرچه مقابله با آتشسوزی پس از وقوع آن اهمیت دارد، اما واقعیت این است که بهترین راه حفاظت از جنگلها و مراتع، جلوگیری از شعلهور شدن نخستین جرقه است. طبیعت زاگرس بیش از هر چیز به همین نگاه پیشگیرانه نیاز دارد.
نادانی است اگر بی تفاوت نسبت به این میراثهای با ارزش ملی و جهانی زاگرس و لرستان شوییم