دنیا چگونه مصرف پلاستیک را کاهش میدهد
بسیاری از کشورها در سالهای اخیر سیاستهای مختلفی را برای محدود کردن مصرف پلاستیک و ظروف یکبارمصرف اجرا کردهاند.
باشگاه خبرنگاران جوان - بسیاری از کشورهای جهان در سالهای اخیر با وضع قوانین سختگیرانه، ممنوعیت ظروف یکبارمصرف و تشویق مردم به استفاده از جایگزینهای سالمتر، تلاش کردهاند مصرف پلاستیک را کاهش دهند. ایران هم برای موفقیت در این مسیر، بیش از هر چیز به فرهنگسازی و معرفی جایگزینهای مناسب نیاز دارد.
خطرات پلاستیکها برای سلامت انسان و محیطزیست، حالا دیگر به یکی از دغدغههای مهم جهانی تبدیل شده است. به همین دلیل، بسیاری از کشورها در سالهای اخیر سیاستهای مختلفی را برای محدود کردن مصرف پلاستیک و ظروف یکبارمصرف اجرا کردهاند؛ از ممنوعیت مستقیم برخی محصولات تا افزایش هزینهٔ تولید و توسعهٔ سیستمهای بازیافت.
دکتر «علی کرمی» دکترای بیوتکنولوژی پزشکی و فوقتخصص مهندسی ژنتیک، دربارهٔ تجربه کشورهای مختلف در کاهش مصرف پلاستیک توضیح میدهد.
اتحادیهٔ اروپا؛ پیشگام حذف پلاستیکهای یکبارمصرف
به گفتهٔ کرمی، اتحادیه اروپا یکی از جدیترین و پیشروترین مناطق جهان در زمینهٔ کاهش مصرف پلاستیک است. او میگوید «در اتحادیهٔ اروپا دستورالعمل پلاستیکهای یکبارمصرف یا SUPD اجرا شده و فروش اقلامی مانند نی، کارد و چنگال، بشقابها و ظروف ساختهشده از پلیاستایرن منبسطشده یا یونولیت، تقریباً ممنوع شده است.
اتحادیه اروپا از آگوست ۲۰۲۶ قانون جدیدی با عنوان PPWR را اجرایی میکند؛ قانونی که اهداف بلندپروازانهای برای کاهش مصرف پلاستیک در نظر گرفته است. به گفتهٔ او «طبق این قانون، بطریهای پلاستیکی باید تا سال ۲۰۳۰ حداقل ۳۰ درصد و تا سال ۲۰۴۰ حدود ۶۵ درصد مواد بازیافتی داشته باشند. استفاده از بستهبندیهای قابل استفاده مجدد در صنایع غذایی نیز باید افزایش پیدا کند و بخشی از بستهبندیهای پلاستیکی یکبارمصرف، مانند بستهبندی میوه و سبزیجات، تا سال ۲۰۳۰ حذف خواهند شد.»
سیستم بازگشت بطریها؛ تجربه موفق اروپا
کرمی با اشاره به تجربه برخی کشورهای اروپایی میگوید «کشورهایی مثل آلمان، دانمارک و بلژیک توانستهاند نرخ جمعآوری بطریهای پلاستیکی را به حدود ۷۷ درصد برسانند. در این کشورها مردم بطریهای پلاستیکی را به فروشگاهها بازمیگردانند و دستگاههای مخصوص، بطریها را جمعآوری کرده و در مقابل، یک فیش به خریدار میدهند. به گفتهٔ او در این روش، پلاستیکها برای استفاده در صنعت بازیافت میشوند؛ نه مواد غذایی.»
اجرای قوانین بدون جایگزین، دشوار است
با این حال، کرمی تأکید میکند که اجرای این سیاستها همیشه آسان نیست. او میگوید «فرانسه مجبور شد ممنوعیت لیوانهای پلاستیکی یکبارمصرف را به دلیل پیدا نکردن جایگزین مناسب، تا چند سال به تعویق بیندازد. ایران هم باید در این زمینه با دقت عمل کند و ابتدا جایگزینهای مناسب را به مردم معرفی کند. او میگوید «نباید فقط مصرف پلاستیک را ممنوع کنیم، بلکه باید همزمان راهحل و جایگزین هم ارائه دهیم؛ مثلاً استفاده از کیسههای پارچهای بهجای کیسههای پلاستیکی.»
کره جنوبی؛ افزایش هزینه برای کاهش مصرف
کرمی دربارهٔ تجربه کره جنوبی نیز توضیح میدهد که این کشور بیشتر از ابزارهای اقتصادی استفاده کرده است. به گفتهٔ او «کره جنوبی قصد دارد تا سال ۲۰۳۰ مصرف پلاستیک را حدود ۳۰ درصد کاهش دهد و بهتدریج استفاده رایگان از لیوانهای پلاستیکی را حذف کرده است. در این کشور حتی استفاده از نیهای پلاستیکی و کاغذی در بسیاری از کافهها و رستورانها محدود شده و تولیدکنندگان پلاستیک نیز باید هزینه بیشتری برای مدیریت پسماند بپردازند تا انگیزه کاهش تولید ایجاد شود.»
ترکیه و حمایت مردم از محدودیت پلاستیک
به گفتهٔ این متخصص، ترکیه نیز در مسیر هماهنگی با قوانین اتحادیه اروپا حرکت میکند و برنامه حذف تدریجی پلاستیکهای یکبارمصرف را در پیش گرفته است.
کرمی میگوید: «طبق نظرسنجیها، حدود ۷۶ درصد مردم ترکیه از محدودیت مصرف پلاستیک حمایت میکنند و بیش از ۸۰ درصد تمایل دارند از جایگزینهایی مثل فلز، سرامیک و استیل استفاده کنند. کاهش مصرف پلاستیک علاوه بر فواید زیستمحیطی، میتواند مزایای اقتصادی قابل توجهی هم داشته باشد و میزان انتشار کربن را کاهش دهد.»
کشورهای آفریقایی هم وارد میدان شدهاند
کرمی با اشاره به آلودگیهای شدید زیستمحیطی در برخی کشورهای آفریقایی میگوید «کشورهایی مثل لاگوس، نیجریه و... هم از سال ۲۰۲۵ استفاده از کیسههای پلاستیکی نازک، ظروف یونولیتی، نی و کارد و چنگال پلاستیکی را ممنوع کردهاند. حتی کشورهای در حال توسعه نیز به این نتیجه رسیدهاند که کاهش مصرف پلاستیک، یک ضرورت جدی برای سلامت مردم و محیطزیست است.»
هند؛ جریمههای سنگین برای متخلفان
این فوقتخصص مهندسی ژنتیک دربارهٔ هند نیز توضیح میدهد که این کشور استفاده از بسیاری از ظروف پلاستیکی و یونولیتی را ممنوع کرده و برای متخلفان جریمههای سنگینی در نظر گرفته است.
او میگوید: «در هند سرو غذا در ظروف یونولیتی ممنوع شده. ضمناً تولیدکنندگان موظف شدهاند بخشی از بستهبندیهای پلاستیکی را از مواد بازیافتی تولید کنند و این میزان بهتدریج افزایش پیدا میکند.»
تغییر باید تدریجی باشد
کرمی در پایان با اشاره به تجربه کانادا تأکید میکند که اجرای این سیاستها نیازمند زمان و فرهنگسازی است. او میگوید «لازم نیست مردم یکشبه همه چیز را تغییر دهند؛ کافی است با چند تغییر کوچک شروع کنیم؛ مثلاً استفاده از چند ظرف شیشهای یا یک کیسه پارچهای. اگر آگاهی عمومی افزایش پیدا کند، میتوان بهتدریج مصرف پلاستیک را کاهش داد و از آسیبهای آن برای سلامت انسان و محیطزیست جلوگیری کرد.»
منبع: فارس
