باشگاه خبرنگاران جوان - امروز ۴ ربیع‌الثانی، سالروز میلاد ستاره‌ای است که قرن‌هاست آسمان معنویت ایران و شهر ری را روشن نگه داشته است؛ حضرت عبدالعظیم حسنی (ع). او که توفیق درک محضر چهار امام معصوم (ع) را داشته، نه فقط یک محدث، بلکه الگوی تمام‌عیار دین‌داری آگاهانه است. در روزگاری که هجمه شبهات فکری، ایمان زلال انسان را نشانه گرفته، سنت عرضه دین که توسط ایشان در محضر امام هادی (ع) به اوج رسید، یک راهکار راهبردی برای امنیت فکری است.

برای واکاوی این میراث گرانسنگ، با حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر احمد عابدی، استاد دروس خارج حوزه علمیه به گفت‌و‌گو نشسته‌ایم تا دریابیم چگونه می‌توان در دنیای پرآشوب امروز، بر اصالت باور‌ها ایستادگی کرد.

ترازوی ایمان در دستان عالم ری

حجت‌الاسلام عابدی در تبیین ضرورت این بحث می‌گوید: امروز در روزگاری که هر گوشه از فضای مجازی، نسخه‌ای متفاوت از دین‌داری را به مخاطب عرضه می‌کند، انسان جست‌وجوگر بیش از هر زمان دیگری نیازمند یک ترازوی دقیق برای سنجش سلامت اندیشه خود است. اما عرضه دین که حضرت عبدالعظیم حسنی (ع) در عصر خود بنا نهاد، دقیقاً چیست؟ در این ماجرا، ایشان که خود عالمی برجسته بود، تمام باور‌های اعتقادی‌اش را از توحید و صفات خدا گرفته تا نبوت و امامت، در محضر امام هادی (ع) یک‌به‌یک بر زبان آورد. هدفش این بود بگوید‌ای امام من! این اعتقادات من است؛ آیا اینها همان چیزی است که خدا خواسته است؟ اگر جایی خطا کرده‌ام، اصلاحم کنید. این یعنی او به دانش خود بسنده نکرد و اعتقاداتش را به مرجع اصیل وحی عرضه کرد تا مطمئن شود باورش دچار انحراف نشده است. این سنت، یک راهکار نجات‌بخش است؛ چرا که به ما می‌آموزد در دنیای پرشبهه امروز، نباید به برداشت‌های شخصی اکتفا کرد و خودرأیی در مبانی اعتقادی، خطرناک‌ترین آفت دین‌داری است.

وی اضافه می‌کند: این اقدام ایشان حاوی پیامی راهبردی برای همه نسل‌هاست؛ دین‌داری ژرف، نیازمند اتصال به سرچشمه لایزال وحی است. وقتی عالمی در تراز حضرت عبدالعظیم (ع) با آن جایگاه والای علمی، باور‌های خود را نزد امام معصوم (ع) می‌برد تا مهر تأیید دریافت کند، درواقع درسی بزرگ به ما می‌دهد که حتی عالمان بزرگ نیز باید مراقب انحرافات ذهنی باشند. این سنت حسنه به ما می‌آموزد دین‌داری عاطفی و بی‌بنیاد، دوام چندانی در برابر توفان شبهات ندارد و باید ساختار فکری خود را بر پایه استدلال‌های دقیق و مستند دینی بنا کنیم تا در مواجهه با چالش‌های فکری روزگار دچار لغزش و سردرگمی نشویم. در حقیقت، عرضه دین به معصوم (ع)، یک بیمه فکری برای اعتقادات ماست تا از گزند تحریفات در امان بماند.

‏امنیت فکری در سایه اصالت باور‌ها

این استاد حوزه علمیه درباره هدف این سنت حسنه تصریح می‌کند: بررسی اسناد تاریخی نشان می‌دهد هدف اصلی از عرضه دین، ایجاد مصونیت در برابر تفرقه‌ها و کج‌فهمی‌های زمانه است. قرآن کریم راه نجات را در اتحاد فکری بر محور حق می‌داند؛ آنجا که می‌فرماید: «وَاعتَصِموا بِحَبلِ اللَّهِ جَمیعًا وَلاتَفرَقوا» (سوره آل‌عمران، آیه ۱۰۳). این تمسک جمعی و هماهنگ به محوریت معصوم (ع)، تنها راهکار مصون‌سازی جامعه از بحران‌های فکری است که در سیره عملی حضرت عبدالعظیم (ع) به زیباترین شکل تجلی یافته است. متأسفانه امروزه شاهد هستیم برخی به بهانه آزادی اندیشه، هر برداشت نادرستی را به نام دین ترویج می‌کنند، اما سنت عرضه دین به ما می‌گوید عقاید باید در ترازوی معصوم (ع) سنجیده شوند تا اصالتشان تضمین شود. استاد عابدی با اشاره به دقت محدثان در حفظ این معارف می‌گوید: تحلیل متن عرضه دین حضرت عبدالعظیم (ع) نشان می‌دهد او با چه دقتی اصول اعتقادی را دسته‌بندی کرد. این روایت، مرز میان باور‌های اصیل و انحرافات فکری را به قدری شفاف ترسیم کرده که هر شیعه‌ای با مطالعه آن می‌تواند سره را از ناسره تشخیص دهد. مقایسه این روایت با سایر روایات تاریخی گویای این حقیقت است که ائمه معصوم (ع) همواره بر ارائه شفاف و دقیق عقاید تأکید داشته‌اند و این روشمندی سبب شده شیعیان در طول تاریخ بتوانند مرز میان باور‌های اصیل و انحرافات فکری را به‌راحتی تشخیص دهند. در دنیای مدرن که ابهام و تردید بر ذهن‌ها سایه افکنده، بازگشت به این چارچوب‌های دقیق، تنها راه نجات از سرگردانی در مکاتب ساختگی است.

‏مرز‌های دقیق توحید و تنزیه پروردگار

این پژوهشگر دینی در ادامه به عمق معارف توحیدی در این عرضه می‌پردازد: در این روایت، توحید ناب و شناخت صفات پروردگار به‌گونه‌ای تبیین شده که هرگونه شائبه افراط یا تفریط را می‌زداید. تأکید بر وحدت حقه خداوند و پرهیز از دام تشبیه خالق به مخلوق، از نکات کلیدی این عرضه است. تبیین صفات سلبی و ثبوتی پروردگار در این روایت، کاملاً هماهنگ با آیات محکمات است که می‌فرماید: «لَیسَ کَمِثلِهِ شَیءٌ وَهُوَ السَّمِیعُ البَصِیرُ» (سوره شوری، آیه ۱۱). این نگرش عمیق، انسان را از سرگردانی در مکاتب ساختگی نجات می‌دهد و مرز میان شناخت واقعی حق‌تعالی و توهمات ذهنی را نمایان می‌کند تا پوینده راه حقیقت دچار اشتباه نشود. تبیین دقیق صفات جمال و جلال الهی نشانگر وسعت دید عالمان شیعه در فهم درست آیات و روایات است.

وی ادامه می‌دهد: شناخت پروردگار به عنوان خالق و مالک مطلق هستی، انگیزه حرکت و بندگی را در دل انسان زنده نگه می‌دارد و به زندگی او معنایی فراتر از روزمرگی می‌بخشد. در این روایت همچنین به ارکان بنیادین دیگری همچون نبوت، معاد و حقیقت عالم پس از مرگ اشاره و اموری، چون معراج، سؤال قبر، میزان و صراط با استناد به مبانی قطعی دین تبیین شده است. هماهنگی کامل میان عقل و نقل در این روایت نشان می‌دهد اسلام دین تعقل و تفکر است و تمام این حقایق برای رشد و تعالی نهایی انسان ترسیم شده‌اند تا هیچ‌گاه از مسیر بندگی حقیقی فاصله نگیرد و با چشمانی باز، آینده ابدی خود را رقم بزند. این دقیقاً همان چیزی است که انسان مدرنِ خسته از پوچی، به‌شدت به آن نیاز دارد.

‏امامت؛ تکیه‌گاه مطمئن هدایت

حجت‌الاسلام عابدی با اشاره به جایگاه امامت در این عرضه می‌گوید: موضوع امامت و ولایت به عنوان حلقه گمشده سعادت بشری، در کنار توحید و نبوت جایگاه ویژه‌ای در این روایت دارد. اعتقاد به امامت، مظهر جریان هدایت الهی در زمین است. قرآن کریم نیز در آیه ولایت بر این حقیقت تأکید دارد: «إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلَاةَ وَیُؤْتُونَ الزَّکَاةَ وَهُمْ رَاکِعُونَ» (سوره مائده، آیه ۵۵). این پیوند ناگسستنی میان توحید و امامت، ساختار فکری مکتب اهل‌بیت (ع) است که توسط عالمان بزرگی همچون حضرت عبدالعظیم (ع) پاسداری شده و به دست ما رسیده است. در حقیقت، عرضه دین توسط ایشان، مهر تأییدی بر این نکته است که بدون امامت، هیچ توحیدی به سرانجام نمی‌رسد.

وی بیان می‌کند: بزرگداشت مقام شامخ حضرت عبدالعظیم (ع) پاسداشت فرهنگ نشر علم و حقیقت‌طلبی است و شهر ری به واسطه حضور این پناهگاه معنوی به قطبی بزرگ برای آرامش دل‌های مشتاق تبدیل شده است. ارتباط قلبی و عمیق مردم با آستان مقدس این سید بزرگوار در طول قرن‌های متمادی نشان‌دهنده میزان اثرگذاری ایشان بر حیات دینی جامعه است و این جریان پربار معنوی تا ظهور منجی عالم بشریت با قدرت به مسیر هدایتگر خود ادامه خواهد داد. پژوهشگران و نسل جوان امروز می‌توانند با الگوبرداری از این سیره درخشان، در مسیر خودسازی و بصیرت‌افزایی گام بردارند و از برکات معنوی این آستان مقدس در زندگی فردی و اجتماعی خود بهره‌مند شوند. این آستان، دانشگاهی برای آموختن دین‌داری خالصانه است.

‏میراث ماندگار؛ درسی برای امروز

این استاد دروس خارج حوزه با تأکید بر اینکه سیره حضرت عبدالعظیم (ع) باید در زندگی روزمره ما جاری شود، تصریح می‌کند: این روایت یک روش‌شناسی برای دین‌داری در تمام اعصار است. اگر امروز جامعه ما دچار تشتت فکری شده، به دلیل دوری از فرهنگ عرضه باور‌ها به متخصصان دین است. ما باید یاد بگیریم در مسائل اعتقادی، به هر صدایی اعتماد نکنیم و باورهایمان را براساس میراث اهل‌بیت (ع) پالایش کنیم. حضرت عبدالعظیم (ع) با این حرکت به ما یاد داد برای رسیدن به ایمان زلال، باید از منیت‌ها گذشت و در برابر حق، تسلیم بود. این تسلیم در برابر حق، همان چیزی است که می‌تواند جامعه ما را از بحران‌های اخلاقی و فکری نجات دهد.

حجت‌الاسلام عابدی در انتها خاطرنشان می‌کند: امیدوارم بازخوانی این سنت حسنه، زمینه‌ساز حرکتی نو در محافل علمی و دینی ما باشد. حضرت عبدالعظیم (ع) نه تنها در حیات خود، بلکه پس از قرن‌ها با مزار شریفش، ملجأ و پناهگاه فکری و روحی مردم باقی مانده است. شناخت ایشان، شناخت تاریخ باشکوه تشیع در ایران است. هر زائری که به حرم ایشان مشرف می‌شود، باید بداند در کنار مزار کسی ایستاده است که عمر خود را وقف صحت دین کرد. امیدواریم خداوند به همه ما توفیق دهد تا در مسیر بندگی آگاهانه و ولایت‌مداری، پیرو راستین این سید بزرگوار باشیم و ایمان خود را با معیار‌های اصیل اهل‌بیت (ع) بسنجیم و پاکیزه نگه داریم.

منبع: روزنامه قدس