باشگاه خبرنگاران جوان - در حال استراحت یا چک‌کردن موبایل هستید که ناگهان پیامی از طرف یکی از دوستان یا اقوام نزدیک می‌رسد: «سلام، تصادف کردم و گوشیم خاموشه، فوری ۳ میلیون بزن به این کارت تا فردا برگردانم!» در حالت دیگر، چشمتان به یک تبلیغ در فروشگاه‌های مجازی می‌افتد که گوشی موبایل یا لوازم‌خانگی را با ۷۰ درصد تخفیف گذاشته و یک تایمر معکوس هم کنار آن چشمک می‌زند که «فقط ۱۰ دقیقه تا پایان حراج باقیست!». در این لحظات، ما از سر دلسوزی برای یک رفیقِ گرفتار، یا از سر وسوسه برای ازدست‌ندادن یک فرصت طلایی، قدرت تفکر منطقی خود را از دست می‌دهیم. با دستانی لرزان رمز پویا را وارد می‌کنیم و پول را می‌فرستیم؛ غافل از اینکه اکانتِ دوست ما هک شده و آن فروشگاه نیز کاملاً جعلی است! ما این اشتباه را از سر کم‌هوشی انجام نمی‌دهیم؛ بلکه کلاهبرداران دقیقاً روی احساسات انسانی ما دست گذاشته‌اند. یک فرد باهوش می‌داند که برای محافظت از زحمات و دسترنج خانواده‌اش، باید تله‌های روانی سارقان را بشناسد. مدیریت اقتصاد خانواده ایجاب می‌کند که در برابر موجِ کلاهبرداری سایبری، مهارت کنترل تکانه و خویشتن‌داری را تمرین کنیم تا جیبمان قربانیِ یک‌لحظه غفلت نشود.

هک‌کردن احساسات؛ پیوند طمع و عجله

در علوم امنیت سایبری و روان‌شناسی، روشی به نام «مهندسی اجتماعی» وجود دارد. کلاهبرداران می‌دانند که عبور از دیوار‌های امنیتی بانک‌ها سخت است، پس تصمیم می‌گیرند مغز انسان را فریب دهند. آنها با استفاده از دو اهرمِ «ایجاد حس اضطرار (عجله)» و «تحریک طمع»، بخش منطقی مغز (کورتکس) را خاموش کرده و بخش هیجانی را فعال می‌کنند تا شما بدون فکرکردن پول واریز کنید.

جالب اینجاست که قرن‌ها پیش از پیدایش فضای مجازی، پیشوایان ما دقیقاً روی همین دو نقطه‌ضعف انسانی دست گذاشته‌اند. پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) درباره خطرِ «عجله‌کردن» می‌فرمایند: «همانا عجله و شتاب‌زدگی از کارِ شیطان است» (بحارالانوار، ج ۶۸، ص ۳۴۰). از سوی دیگر، امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) طمع را عامل اصلیِ لغزش انسان دانسته و می‌فرمایند: «طمع، لغزشگاه گام‌هاست.» (غررالحکم، ح ۶۰۰۳) وقتی ما در فضای مجازی باعجله و وسوسهٔ یک سودِ غیرمنطقی تصمیم می‌گیریم، در واقع با پا‌های خودمان وارد لغزشگاهی می‌شویم که کلاهبرداران برای ما پهن کرده‌اند.

۴ گام اورژانسی برای خنثی‌سازی تله کلاهبرداری سایبری

برای اینکه راه نفوذ مجرمان به‌حساب بانکی خود را مسدود کنید و با آرامش کامل در فضای مجازی قدم بزنید، این چهار سپر دفاعی را در سبک زندگی دیجیتال خود فعال کنید:

قانون راستی‌آزمایی (تماس صوتیِ اجباری):

اگر نزدیک‌ترین فرد زندگی‌تان در چتِ بله، ایتا یا دایرکتِ دیگر پلتفرم‌ها از شما درخواست پول کرد، حتی یک ریال هم واریز نکنید! کلاهبرداران با هک‌کردن اکانت‌ها، دقیقاً از لحن و کلماتِ دوستان شما استفاده می‌کنند. بلافاصله با شماره موبایلِ آن شخص تماس بگیرید و صدای او را بشنوید. اگر خاموش بود، به‌هیچ‌وجه پولی واریز نکنید.

فیلترِ پنج‌دقیقه‌ای در برابر وسوسه‌ها:

اگر دیدید یک فروشگاه اینترنتی کالایی را با قیمتی بسیار پایین‌تر از بازار می‌فروشد و به شما می‌گوید «فقط یک ساعت فرصت دارید»، گوشی را ۵ دقیقه کنار بگذارید و آب بنوشید! کلاهبرداران با ایجاد «حس اضطرار» می‌خواهند شما را هول کنند. در این ۵ دقیقه، نماد اعتماد الکترونیک (اینماد) سایت را چک کنید و به یاد بیاورید که هیچ ارزانیِ بی‌دلیلی، بدون تله نیست.

دیوار بتنی برای اکانت‌ها (تأیید دومرحله‌ای):

برای اینکه خودتان تبدیل به ابزاری برای کلاهبرداری از دوستانتان نشوید، همین امروز «تأیید دومرحله‌ای» (Two-Step Verification) تمام پیام‌رسان‌های خود را فعال کنید. همچنین هرگز، تحت هیچ شرایطی، روی لینک‌هایی که با عنوان‌های جذابی مثل «ابلاغیه ثنا، سهام عدالت یا هدیه رایگان» پیامک می‌شوند کلیک نکنید.

اقدام فوری و هوشمندانه پس از بحران:

اگر در یک‌لحظه غفلت پولی واریز کردید، هرگز به‌خاطر احساس شرم یا خجالت سکوت نکنید. کلاهبرداران از همین سکوتِ شما تغذیه می‌کنند. در هر ساعت از شبانه‌روز، بلافاصله با شماره‌تلفن ۰۹۶۳۸۰ (مرکز فوریت‌های سایبری پلیس فتا) تماس بگیرید. اقدام سریع شما در همان ساعات اولیه، می‌تواند منجر به مسدودشدن حساب مقصد و بازگشت پول شما شود.

آسودگی در فضای امن و هوشمندانه

لذت بزرگی در این خودآگاهی و تسلط روانی نهفته است؛ وقتی با اراده‌ای محکم، ترمزِ عجله و طمع را می‌کشیم و با راستی‌آزماییِ دقیق در فضای مجازی رفتار می‌کنیم، در واقع فرماندهی مطلق اقتصاد و امنیت خانواده‌مان را به دست گرفته‌ایم. عبور از خطایِ «اعتمادِ چشم‌بسته»، از ما انسانی باوقار، امن و نفوذناپذیر می‌سازد؛ کسی که باتکیه‌بر عقلانیت، سپر مستحکمی در برابر کلاهبرداری سایبری می‌سازد و سرمایهٔ حلالِ خانواده‌اش را بااقتدار حفظ می‌کند.

منبع: فارس