باشگاه خبرنگاران جوان - حشدالشعبی عراق به طور مداوم در حال دفاع از عراق در برابر تروریست‌های داعش است. در چنین شرایطی صحبت از خلع سلاح حشدالشعبی را صرفاً در چهارچوب ضدیت با امنیت عراق می‌توان تحلیل کرد. این ضدیت وقتی از سوی غربی‌ها و به خصوص دولت آمریکاست، نمایش همان برنامه‌های همیشگی آمریکا در منطقه غرب آسیاست؛ ناامن‌سازی کشور‌های محور مقاومت، تضعیف گروه‌های مقاومت و...، اما این ضدیت وقتی از سوی یک عراقی باشد، نامش یا خیانت به وطن است یا بلاهت در سیاست؛ و وقتی آن عراقی مسئول حکومتی است، یعنی حتی در آن جایگاه هم متوجه نفع سیاسی مردم عراق و کشورش نیست و چه خائن باشد و چه نادان، نباید در آن جایگاه باشد.

برخی حشدالشعبی را، چون با الگوگیری از بسیج ایران ساخته شده، علامت نفوذ و مداخله ایران می‌دانند، اما نفوذی هم اگر باشد، نفوذ ایدئولوژی انقلاب اسلامی و از مسیر اندیشه و دل است، نه با زور اسلحه و اشغال؛ حشدالشعبی به وجود آمد، چون امنیت عراق به وجود آن نیاز داشت، نه آنکه، چون ایران چنین خواسته‌ای داشت.

نگاهی به بخشی از اخبار فعالیت‌های حشدالشعبی صرفاً در دو هفته اخیر بیندازیم؛ با مرور این خبر‌ها راحت‌تر می‌توان قضاوت کرد که خلع سلاح نیروی نظامی در حال نبرد با تروریست‌ها به سود چه کسی خواهد بود:

اول شهریور؛ نیرو‌های حشدالشعبی عراق توانستند حمله بقایای گروه تروریستی داعش به طوزخورماتو را دفع کنند.

۲۵ مرداد؛ منابع عراقی از انهدام مخفیگاه‌ها و انبار‌های سلاح تروریست‌ها در عملیات حشدالشعبی در نزدیکی مرز سوریه خبر دادند.

۲۳ مرداد؛ نیرو‌های حشدالشعبی طی عملیاتی در مناطق صحرایی غرب عراق به پیگرد تروریست‌های فراری داعشی پرداختند.

۱۵ مرداد؛ حشدالشعبی پس از انهدام اهداف مهم متعلق به گروه تروریستی داعش در امتداد نوار مرزی با اردن، تدابیر امنیتی در آن منطقه را افزایش داد.

برای‌آنکه کمی روشن‌تر به موضوع بپردازیم، باید مرور کنیم که حشدالشعبی به‌عنوان یک گروه مسلح چرا و چگونه در داخل عراق شکل گرفت و حال آیا آن دلایل شکل‌گیری از میان رفته که بتوان از خلع سلاح گروه‌های مقاومت در عراق سخن گفت؟

چرا حشدالشعبی به وجود آمد؟

در ژوئن ۲۰۱۴، گروه تروریستی داعش با حمله برق‌آسا به شمال عراق، موصل را تصرف کرد و تا نزدیکی بغداد پیشروی کرد. ارتش عراق در آن مقطع به‌شدت دچار فروپاشی روحی و ساختاری شده بود و بسیاری از واحد‌ها بدون مقاومت عقب‌نشینی کردند. حتی خطر سقوط پایتخت جدی بود. از سویی داعش با ایدئولوژی تکفیری، تهدید مستقیمی برای اماکن مقدس شیعیان (مانند سامرا و کاظمین) محسوب می‌شد.

در همان ایام، آیت‌الله علی سیستانی، مرجع عالی شیعیان عراق فتوای «جهاد کفایی» صادر کرد. بر اساس این فتوا، هر کسی که توانایی حمل سلاح دارد، باید برای دفاع از عراق و اماکن مقدس داوطلب شود. این فتوا نقش تعیین‌کننده‌ای در بسیج عمومی مردم داشت و بلافاصله ده‌ها هزار نفر از جوانان عراقی - اغلب شیعیان، اما شامل سنی‌ها، مسیحی‌ها و ایزدی‌ها نیز می‌شد - ثبت‌نام کردند. این نیرو‌ها سازماندهی شدند و حشدالشعبی به معنای بسیج مردمی شکل گرفت.

حشدالشعبی در کنار ارتش عراق و نیرو‌های پیشمرگه کرد، نقش اصلی را در عملیات آزادسازی شهر‌های اشغالی ایفا کرد. از مهم‌ترین نبرد‌های آن می‌توان به عملیات آزادسازی جرف‌الصخر صلاح‌الدین، بیجی، تکریت، فلوجه و در نهایت نبرد موصل اشاره کرد. در نوامبر ۲۰۱۶، پارلمان عراق قانون «هیئت حشدالشعبی» را تصویب کرد که به آن وضعیت قانونی و بودجه رسمی داد و آن را به‌عنوان نهادی مستقل، اما تحت‌نظر فرمانده کل نیرو‌های مسلح تعریف کرد. امروزه حشدالشعبی عملاً به بخشی از ساختار امنیتی عراق تبدیل شده و در برخی مناطق از نفوذ سیاسی و اقتصادی قابل‌توجهی نیز برخوردار است؛ لذا انگیزه شکل‌گیری حشدالشعبی، خلأ امنیتی ناشی از ضعف ارتش عراق بود که فتوای آیت‌الله سیستانی هم بر آن مهر تأیید و تشویق زد. این خلأ امنیتی هم علیه تمامیت ارضی عراق بود (اشغال بخش‌های وسیع از عراق و بیم سقوط دولت مرکزی و تجزیه کشور)، هم علیه جان و مال مردم (جنایات داعش در شمال عراق بخشی فراموش‌ناشدنی از توحش داعش است) و هم علیه اماکن مقدس شیعیان که تجربه انفجار در حرمین سامرا در سال ۱۳۸۴ توسط وهابی‌ها و تکفیری‌ها می‌گفت که باید نگران این اماکن مقدسه بود.

حشدالشعبی محصول بحران امنیتی ۲۰۱۴ و پاسخ به تهدید وجودی داعش بود؛ نیرویی که از دل جامعه شیعی عراق برخاست و با حمایت مرجعیت، به بازیگری ماندگار و البته ضروری در صحنه سیاسی و امنیتی این کشور تبدیل شد. چه آنکه همچنان آمریکایی‌ها در عراق هستند، داعش هم به شکل پراکنده بقایای خود را دارد و البته مقاماتی در دولت عراق هم هستند که ترجیح می‌دهند طبق طراحی آمریکا پیش بروند، نه آنچه منافع ملی مردم عراق اقتضا دارد.

چرا خلع سلاح حشدالشعبی اقدام علیه امنیت عراق است؟

خلع سلاح نیرویی که در حال مبارزه با تروریسم و مقابله با اشغالگری است، به‌طور مستقیم توان دفاعی و به‌تبع امنیت ملی یک کشور را تضعیف می‌کند. به همین دلیل هم روشن است که آمریکا باید حامی خلع سلاح حشدالشعبی باشد، چون می‌داند این گروه روزبه‌روز قدرت بیشتری کسب خواهد کرد و قدرتش هم عاریه‌ای یا حاکمیتی نیست، بلکه ریشه در جامعه عراق و مردم این کشور دارد و قدرت‌گیری حشدالشعبی یعنی بسته‌شدن تدریجی راه مداخله آمریکا در عراق. تروریست‌ها و اشغالگران تنها با زبان قدرت عقب‌نشینی می‌کنند؛ خلع سلاح، میدان را برای پیشروی آنان باز می‌گذارد و کشور را در برابر تجزیه، اشغال و بحران‌های امنیتی آسیب‌پذیر می‌سازد. خلع سلاح این نیرو‌ها به معنای ازبین‌بردن بازدارندگی است. بازدارندگی تنها با توان نظامی واقعی و آمادگی رزمی حفظ می‌شود. وقتی دشمن بداند نیروی مدافع خلع‌سلاح‌شده، انگیزه بیشتری برای حمله یا تحمیل خواسته‌های خود پیدا می‌کند. خلع سلاح با فرستادن پیام ضعف به دشمنان می‌تواند به افزایش فشار‌های خارجی و حتی مداخله بیشتر بیگانگان منجر شود.

از سویی، خلع سلاح در میانه نبرد روحیه نیرو‌های خودی و مردم را نابود می‌کند. نیرویی که سلاح خود را زمین بگذارد دیگر قادر به حفاظت از غیرنظامیان، مرز‌ها و دستاورد‌های ملی نیست و این دقیقاً همان چیزی است که تروریست‌ها و اشغالگران به دنبال آن هستند.

چه کسانی از خلع سلاح حشد‌الشعبی سود می‌برند؟

حال می‌توان نتیجه گرفت که خلع سلاح حشدالشعبی منافع چه کسانی را تأمین می‌کند و به سود چه کسانی است. در درجه نخست، گروه‌های تروریستی مانند داعش و بقایای حزب بعث بیشترین نفع را از تضعیف یا خلع سلاح حشدالشعبی می‌برند، زیرا این نیرو نقش کلیدی در شکست داعش و تأمین امنیت مناطق آزادشده داشته است. تضعیف آن می‌تواند خلأ امنیتی ایجاد کند و به بازگشت فعالیت‌های تروریستی منجر شود. آمریکا و برخی متحدان غربی و منطقه‌ای آن نیز از جمله طرف‌هایی هستند که از این اقدام سود خواهند برد. حشدالشعبی به‌عنوان یک نیروی محور مقاومت، مانعی در برابر نفوذ کامل آمریکا در عراق محسوب می‌شود و با قدرت یافتن بیشتر می‌تواند آمریکا را به طور کامل از عراق بیرون کند؛ لذا خلع سلاح آن می‌تواند توازن قوا را به نفع آمریکا و هم‌پیمانانش تغییر دهد.

از سویی برخی جریان‌های سیاسی داخلی عراق که به دنبال انحصار قدرت و خلاصی از رقیب قدرتمند نظامی‌اند نیز از این طرح استقبال می‌کنند. این جریان‌ها گاه با حمایت خارجی، تضعیف حشدالشعبی را به‌عنوان ابزاری برای پیشبرد اهداف سیاسی خود می‌دانند. همچنین رژیم صهیونیستی که حشدالشعبی را تهدیدی برای منافع خود در منطقه می‌داند، از هر اقدامی که به تضعیف محور مقاومت بینجامد، سود می‌برد. در مقابل، مردم عراق، به‌ویژه جوامعی که امنیت خود را مدیون حشدالشعبی هستند، از خلع سلاح این نیرو ضرر خواهند کرد، زیرا ممکن است بار دیگر شاهد ناامنی و بازگشت تروریسم باشند.  

منبع: فرهیختگان