اتمام ساعتها جنگ با شعلههای سرکش؛ روایتی از آتش سوزی در ارتفاعات بدیل بهبهان
سرانجام آتش سوزی در ارتفاعات بدیل بهبهان مهار شد، اما این اتفاق منجر به جانباختن یک نجاتگر داوطلب شد.
باشگاه خبرنگاران جوان؛ ساسان ناصری زاده - شب جمعه، در حالی که از کمربندی بهبهان به سمت شهر در حرکت بودیم، ناگهان نوارهای نارنجی رنگ در دل کوههای تاریک، چشممان را گرفت.
در نگاه اول، گمان کردیم شاید بازتاب نور مهتاب بر صخرههاست، اما سوسو زدن مداوم و گستردگی آنها، شک را به یقین تبدیل کرد؛ آتش بود، شعلههایی که بیصدا مراتع را یکی پس از دیگری میبلعید.
برای بررسی بیشتر، خودرو را در کنار جاده متوقف کردم و پیاده شدم تا از نزدیک ببینم چه اتفاقی در آن سوی کوهها میافتد. دوستم گفت «باز هم آتش به جان کوه های زاگرس افتاده است.»
هر ساله با آغاز موج گرمای تابستان، شعلههای آتش در دامنههای زاگرس، این شریان حیاتی و خدادادی جنوبغرب ایران، زبانه میکشد و یک بار دیگر فقدان تجهیزات پیشرفته و بالگردهای آبپاش را به عنوان نقصی مهلک در مدیریت بحران مناطق کوهستانی خوزستان به تصویر میکشد.
در تازهترین حادثه از سلسله آتشسوزیهای ویرانگر فصلی که هر ساله بخشهای وسیعی از رشتهکوههای زاگرس را درخشانتر از همیشه، اما به قیمت نابودی حیاتوحش و پوشش گیاهی، میسوزاند، ارتفاعات منطقهی مرزی «بدیل» در شهرستان بهبهان روز جمعه طعمهی حریق شد.
این منطقه که به دلیل صخرهای و شیبهای تند و خطرناک، یکی از بکرترین و در عین حال غیرقابلدسترسترین نقاط استان خوزستان محسوب میشود، عملیات اطفای حریق را به یک مبارزهی طاقتفرسا و بعضاً غیرممکن برای امدادگران تبدیل کرده است.
این آتشسوزی درست در اوج گرمای طاقتفرسای تابستان و همزمان با افزایش سرعت بادهای گرم و خشک منطقه رخ داده که شعلهها را با سرعتی سرسامآور به سوی بیشهزاری از درختان بلوط کهنسال و پوشش گیاهی انبوه کشانده است.
کارشناسان هواشناسی معتقدند که دمای بالای ۴۸ درجه سانتیگراد در این منطقه، همراه با رطوبت نزدیک به صفر، هر جرقهای را به فاجعهای جبرانناپذیر بدل میکند.
منطقه صعبالعبور، کار را برای نجات گران محلی سخت کرد
زهرهالزهرا روحیپور، فرماندار بهبهان، در گفتگو با خبرنگار ما، ابعاد دشوار این حادثه را اینگونه تشریح کرد: منطقه بدیل، درست بر روی خطالمرز میان خوزستان و کهگیلویه و بویراحمد واقع شده و تقریباً تمام سطح آن را صخرههای تیز و پرتگاههای خطرناک تشکیل میدهد. خودروهای امدادی و حتی موتورسیکلتها توان عبور از این مسیر را ندارند و امدادگران مجبورند ساعت ها پیادهروی در میان دود و حرارت را تحمل کنند تا به خط آتش برسند.
او افزود: خاموشکردن این آتش به شدت سخت و طاقتفرساست. ما یک خط آتش گسترده داریم که از چندین جبهه در حال پیشروی است. تمام توان خود را به کار گرفتهایم و نیروهای مردمی، محیطزیست، منابع طبیعی و بسیج با جان و دل پای کار هستند، اما بدون تجهیزات هوایی، این کار مثل مهار طوفان با دست خالی است.
خانم روحیپور همچنین یادآور شد: در این میان، شدت سوختگی به حدی بود که یک جوان ۲۳ ساله از نیروهای داوطلب مردمی که با عشق به طبیعت به کمک ما آمده بود، جان خود را از دست داد. همچنین یک نفر دیگر با درصد بالای سوختگی به مرکز درمانی منتقل شده و کادر پزشکی در حال نجات جان او هستند.
فرماندار بهبهان با اشاره به روحیه بالای امدادگران تأکید کرد که با وجود تمام کمبودها، عملیات تا مهار کامل شعلهها ادامه خواهد داشت.
فریاد فعالان محیطزیست: «آتش با دست خالی خاموش نمیشود»
یکی از کهنهکاران و حامیان سرسخت محیطزیست در منطقه که سالهاست شاهد تکرار این فاجعه است، با عصبانیت و تأسف از نبود مدیریت یکپارچه انتقاد کرد.
این فعال محیطی، به خبرنگار ما گفت: بارها و بارها فریاد زدیم که آتش با دست خالی خاموش نمیشود. ما اینجا با اکوسیستمی سر و کار داریم که هزاران سال قدمت دارد و دارد جلوی چشم ما خاکستر میشود. اگر ستاد بحران واقعاً میخواهد کاری کند، باید کسانی را که سالها در دل همین بحرانها زیستهاند و تجربهی عملی دارند، پای کار بیاورد.
او ادامه داد: در طول چند سال اخیر، این چندمین باری است که زاگرس میسوزد و ما هر بار همان حرفها را میزنیم. بالگردها یا دیر میرسند یا اصلاً نمیرسند. مردم محلی با وسایل ابتدایی جلوی آتش میایستند، اما این روش برای آتشسوزیهای عظیم امروزی که با تغییرات اقلیمی شدیدتر شدهاند، هیچ کارایی ندارد.
استاندار خوزستان: پیشبینیها کافی نبود؛ نیازمند استقرار دائم بالگرد آبپاش هستیم
در واکنش به گسترش آتشسوزی و انتقادات گسترده از کمبود امکانات هوایی، محمدرضا موالیزاده، استاندار خوزستان، با پذیرش نسبی کاستیها، گفت: ما از ابتدای آتش سوزی پیگیر حضور بالگرد آبپاش در منطقه بودیم وح با حمایت ستاد بحران کشور، امکانات لازم برای مدیریت کامل حریق را فراهم کردیم، اما واقعیت این است که ما هر ساله در چنین فصلی، با توجه به شدت گرما و تابش مستقیم آفتاب، شاهد این اتفاقات هستیم و بایستی پیشبینیهای لازم را بسیار جدیتر از این انجام میدادیم.
موالیزاده بر دو راهکار اساسی برای جلوگیری از تکرار این بحرانها تأکید کرد و افزود: اولاً باید تدارکات و پشتیبانیهای لازم از جمله تجهیزات اطفای حریق زمینی و لباسهای ضدحریق به تعداد کافی در مناطق کوهستانی تدارک دیده شود. دوما و از همه مهمتر، ما نیازمند توانمندسازی واقعی جوامع محلی هستیم. مردم بومی این مناطق، بهترین و سریعترین واکنش را در لحظات اولیه حریق نشان میدهند، اما باید امکانات در اختیارشان قرار بگیرد.
چالشهای اقلیمی و ضرورت تغییر رویکرد
یک محیط بان نیز در این خصوص گفت: همانطور که همیاران طبیعت بارها گفتهاند، استقرار دائم بالگرد آبپاش در منطقه، دیگر یک مطالبه یا آرزو نیست، بلکه یک نیاز ضروری و حیاتی برای تمام مناطق کوهستانی خوزستان است. وقتی میدانیم هر سال آتش میافتد، چرا باید منتظر باشیم تا فاجعه رخ دهد و بعد به فکر تجهیز بیفتیم؟
کارشناسان محیطزیست و اقلیمشناسان معتقدند که آتشسوزیهای مهیب در زاگرس، دیگر یک اتفاق تصادفی نیست، بلکه حاصل همافزایی خشکسالیهای طولانیمدت، گرمایش زمین و مدیریت غافلگیرانه است. بسیاری از درختان بلوط که عمق ریشهشان به خاطر سالها کمآبی کاهش یافته، مانند آتشگیره عمل میکنند و باعث میشوند شعلهها با سرعتی باورنکردنی از قلهای به قلهی دیگر سرایت کنند.
تا لحظه نگارش این گزارش، وسعت دقیق منطقه سوخته هنوز مشخص نیست، اما برآوردهای اولیه حاکی از آن است که دستکم چندین هکتار از جنگلهای باارزش منطقه در آتش سوخته است.
محمد جواد اشرفی مدیر کل حفاظت محیط زیست خوزستان امروز اعلام کرد که این آتش سوزی با تلاش نیروهای یگان حفاظت محیط زیست، منابع طبیعی، هلال احمر، سپاه، بسیج و جوامع محلی مهار و خاموش شد.
او افزود: پایش مستمر منطقه بهمنظور جلوگیری از شعلهور شدن مجدد آتش در حال انجام است و نیروهای اداره حفاظت محیط زیست بهبهان تا دو الی سه روز آینده در منطقه حضور خواهند داشت.
آتش مهار شد، اما پرسشها درباره تجهیزات همچنان بیپاسخ ماند
آتشسوزی در ارتفاعات بدیل بهبهان، اگرچه این بار با مهار به موقع شعلهها به پایان رسید، اما یک بار دیگر زخم کهنه نبود تجهیزات پیشرفته و بالگردهای آبپاش در مناطق کوهستانی خوزستان را تازه کرد.
در حالی که مسئولان از ضرورت استقرار دائم بالگرد سخن میگویند و فعالان محیطزیست بر توانمندسازی جوامع محلی تأکید دارند، زاگرس همچنان با هر تابستان، نفسهایش را در آتش میبازد.
شاید این بار آتش خاموش شد، اما تا زمانی که پیشبینیها جای واکنشهای اضطراری را نگیرد، این سناریوی تکراری در انتظار قلههای بعدی خواهد نشست؛ قلههایی که روزی روزگاری، سایهشان مایهی آرامش این سرزمین بود.
