باشگاه خبرنگاران جوان - چهره واقعی دشمنان حق زمانی آشکار می‌شود که پرده‌های قیامت کنار برود؛ همان‌جا که گمراهان، به‌جای یاری یکدیگر، یکدیگر را عامل بدبختی خود می‌دانند. آیات ۲۱ تا ۲۹ سوره فصلت با اشاره به تأثیر همنشینان فاسد و گمراه‌کننده، هشدار می‌دهد که پیروی از اهل باطل سرانجامی جز حسرت، عذاب و پشیمانی ابدی ندارد.

آیات ۲۱ تا ۲۹ سوره فصلت، ادامه صحنه‌های تکان‌دهنده قیامت را به تصویر می‌کشد، جایی که پرده‌ها کنار می‌رود و حقیقتی که دشمنان خدا در دنیا انکار می‌کردند، آشکار می‌شود. علامه طباطبایی در تفسیر المیزان این آیات را بیانگر نتیجه طبیعی کفر، ظلم و دشمنی با حق می‌داند؛ مسیری که از جهل و سرکشی آغاز می‌شود و به عذاب، پشیمانی و زیان ابدی ختم می‌گردد.

هنگامی که اعضای بدن علیه صاحب خود شهادت می‌دهند

آیات با گفت‌وگوی شگفت‌انگیز اهل دوزخ و اعضای بدنشان آغاز می‌شود. پس از آنکه گوش‌ها، چشم‌ها و پوست‌های آنان بر ضدشان شهادت می‌دهند، مجرمان با تعجب می‌گویند: «لِمَ شَهِدتُّم عَلَینا»؛ چرا علیه ما شهادت دادید؟ اعضای بدن در پاسخ می‌گویند که «أَنطَقَنَا اللّهُ الَّذِی أَنطَقَ کُلَّ شَیءٍ»؛ همان خدایی که همه چیز را به سخن درمی‌آورد، ما را نیز به سخن آورده است.

این شهادت، صرفاً یک تمثیل یا کنایه نیست بلکه در قیامت حقیقت اعمال انسان در وجود اعضا و جوارح او آشکار می‌شود. همان اعضایی که در دنیا ابزار گناه بودند، در آخرت به شاهدانی علیه صاحب خود تبدیل می‌شوند. این صحنه نشان می‌دهد که هیچ عملی در عالم گم نمی‌شود و همه رفتار‌های انسان در نظام آفرینش ثبت و ضبط می‌گردد.

ریشه سقوط دشمن جهل به احاطه علمی خدا

یکی از مهم‌ترین محور‌های این آیات، معرفی عامل اصلی انحراف دشمنان است. قرآن می‌فرماید که «وَما کُنتُم تَستَتِرونَ أَن یَشهَدَ عَلَیکُم سَمعُکُم وَلا أَبصارُکُم وَلا جُلودُکُم» شما گناهان خود را پنهان نمی‌کردید از آن جهت که می‌دانستید خدا آگاه است، بلکه گمان می‌کردید بسیاری از اعمالتان از دید خدا مخفی می‌ماند. در ادامه می‌فرماید که «وَذَلِکُم ظَنُّکُمُ الَّذِی ظَنَنتُم بِرَبِّکُم أَرداکُم» همین گمان باطل نسبت به پروردگارتان شما را به هلاکت کشاند.

منشأ بسیاری از ظلم‌ها و جنایت‌های دشمنان، جهل به مقام ربوبی خدا و نادیده گرفتن علم و احاطه اوست. انسان وقتی تصور کند رفتارهایش بی‌حساب و بی‌نظارت است، به آسانی به ظلم، فساد و تعدی روی می‌آورد؛ بنابراین ریشه بسیاری از انحرافات، ضعف معرفت و سوءظن به خداوند است.

صبر یا بی‌صبری، سرنوشت دشمن تغییر نمی‌کند

قرآن پس از بیان علت سقوط آنان، از قطعی بودن عذاب سخن می‌گوید که «فَإِن یَصبِروا فَالنّارُ مَثوًى لَهُم وَإِن یَستَعتِبوا فَما هُم مِنَ المُعتَبین» اگر صبر کنند، جایگاهشان آتش است و اگر درخواست رضایت و بازگشت کنند، پذیرفته نخواهند شد. این آیه شدت حسرت و درماندگی مجرمان را نشان می‌دهد. در دنیا بار‌ها فرصت بازگشت و توبه در اختیار آنان قرار گرفت، اما آن را نادیده گرفتند. اکنون در قیامت دیگر زمان جبران گذشته نیست.

این وضعیت نتیجه اعمال خود آنان است، زیرا انسان تا در دنیا زندگی می‌کند، امکان اصلاح دارد، اما پس از آشکار شدن حقایق و ورود به قیامت، پرونده عمل بسته می‌شود.

همنشینان فاسد، عامل تثبیت گمراهی هستند

یکی از نکات مهم این آیات، نقش همراهان و همنشینان در سقوط دشمنان است. خداوند می‌فرماید که «وَقَیَّضنا لَهُم قُرَناءَ» ما برای آنان همنشینانی قرار دادیم. سپس توضیح می‌دهد که این قرینان و همراهان، زشتی‌ها را در نظر آنان زیبا جلوه دادند «فَزَیَّنوا لَهُم ما بَینَ أَیدیهِم وَما خَلفَهُم» این همنشینان، چه شیاطین انس باشند و چه شیاطین جن، مسیر انحراف را برای آنان هموار کردند و آنان را به ادامه گناه تشویق کردند.

انسان‌های منحرف معمولاً در محیطی از افراد هم‌فکر و هم‌جنس خود قرار می‌گیرند؛ افرادی که نه‌تنها مانع خطا نمی‌شوند، بلکه زشتی‌ها را فضیلت و باطل را حق جلوه می‌دهند. به همین دلیل دشمنان حق غالباً شبکه‌ای از افراد فاسد و تبهکار را پیرامون خود شکل می‌دهند و به صورت جمعی در مسیر گمراهی حرکت می‌کنند.

تلاش برای خاموش کردن صدای حق

در آیات بعد، یکی از شیوه‌های دشمنان برای مقابله با پیام الهی بیان می‌شود اینکه «لا تَسمَعوا لِهٰذَا القُرآنِ وَالغَوا فیهِ» به این قرآن گوش ندهید و هنگام تلاوت آن جنجال و هیاهو به پا کنید. این آیه یکی از قدیمی‌ترین روش‌های جبهه باطل را معرفی می‌کند هنگامی که توان پاسخ منطقی به حقیقت وجود ندارد، تلاش می‌شود صدای حق شنیده نشود. دشمنان پیامبر (ص) به جای استدلال، مردم را به ایجاد سروصدا و اخلال در شنیدن آیات قرآن دعوت می‌کردند.

علامه طباطبایی این رفتار را نشانه ضعف منطق کافران می‌داند، زیرا کسی که حجت و برهان دارد، از شنیده شدن سخن رقیب هراسی ندارد. ترس از شنیده شدن حق، در حقیقت اعترافی ضمنی به تأثیرگذاری آن است.

حسرت دشمنان و درخواست انتقام از گمراه‌کنندگان

در پایان این بخش، قرآن صحنه‌ای از پشیمانی شدید اهل دوزخ را ترسیم می‌کند. آنان می‌گویند که «رَبَّنا أَرِنَا الَّذَینِ أَضَلّانا مِنَ الجِنِّ وَالإِنسِ» پروردگارا! آن دو گروه از جن و انس را که ما را گمراه کردند به ما نشان بده. آنها می‌خواهند گمراه‌کنندگان خود را زیر پای خویش قرار دهند تا از خوارترین افراد باشند. این درخواست، اوج حسرت و خشم آنان را نشان می‌دهد، اما این پشیمانی نیز سودی ندارد، زیرا زمان انتخاب و تصمیم‌گیری به پایان رسیده است.

آیات ۲۱ تا ۲۹ سوره فصلت تصویری روشن از سرنوشت دشمنان حق ارائه می‌کند، کسانی که به سبب جهل نسبت به خدا، ظلم و سرکشی را برگزیدند، با همنشینان فاسد همراه شدند، برای خاموش کردن صدای حق تلاش کردند و سرانجام در قیامت با شهادت اعضای بدن، عذاب الهی و حسرتی بی‌پایان روبه‌رو شدند. پیام اصلی این آیات آن است که هیچ قدرتی نمی‌تواند حقیقت را خاموش کند و هر انسانی سرانجام نتیجه باورها، انتخاب‌ها و عملکرد خود را خواهد دید.

منبع: فارس