باشگاه خبرنگاران جوان؛ ساسان ناصری زاده - فصل برداشت گندم از ۱۹۵ هزار هکتار دیمزار خوزستان در حالی آغاز شده که منطقه کوهپایه‌ای «قلعه تل» در شهرستان باغملک، این روزها به نماد موفقیت طرح جهش تولید در دیمزارها تبدیل شده است.

تغییر الگوی کشت، نظارت میدانی کارشناسان و حمایت همه‌جانبه جهاد کشاورزی، عملکرد زمین‌های دیم را از میانگین دو تن در هکتار به بیش از پنج تن رسانده و امیدها را برای تحقق خودکفایی گندم دوچندان کرده است.

«قلعه تل» یکی از مناطق کوهپایه‌ای و خوش آب و هوای شهرستان باغملک در شرق استان خوزستان است که به دلیل اقلیم نیمه‌خشک و توپوگرافی خاص خود، سال‌ها محل کشت دیم گندم و جو بوده است.

این منطقه که در دامنه‌های زاگرس قرار دارد، پیش‌تر به دلیل بارندگی‌های نامنظم و روش‌های سنتی، میانگین عملکرد پایینی داشت؛ اما امسال، با اجرای پایلوت طرح جهش تولید در دیمزارها و ارائه آموزش‌های نوین به کشاورزان، قلعه تل به الگویی موفق برای سراسر استان تبدیل شده و کشاورزان آن با افتخار از زمین‌هایی می‌گویند که زمانی ناامیدکننده بود و حالا محصولی فراتر از انتظار داده است.

جزئیات برداشت و سطح زیر کشت

برداشت گندم در استان خوزستان از اوایل اردیبهشت‌ماه از مناطق گرمسیری آغاز شده و اکنون در مناطقی مانند باغملک و قلعه تل در حال انجام است و تا پایان خردادماه ادامه خواهد داشت.

خوزستان به عنوان یکی از هفت استان اصلی تولید گندم در کشور، امسال میزبان برداشت از ۱۹۵ هزار هکتار دیمزار است. در کنار آن، سطح قابل توجهی کشت آبی گندم نیز در اراضی شمال و مرکز استان وجود دارد که جمع سطح زیر کشت گندم استان را به بیش از ۶۰۰ هزار هکتار می‌رساند.

نظارت کارشناسان از کاشت تا برداشت، عملکرد دیمزارها را از دو تن به بیش از پنج تن رساند

سعید قاسم خورشیدی، مدیر جهاد کشاورزی شهرستان باغملک، در گفت‌وگو با خبرنگار ما با اشاره به موفقیت طرح جهش تولید در دیمزارهای این شهرستان گفت: از ابتدای امسال، اجرای طرح جهش تولید در دیمزارها را با جدیت تمام در دستور کار قرار دادیم که این طرح شامل چند محور اصلی بود: اول، تغییر الگوی کشت از روش‌های سنتی و کم‌بازده به کشت ردیفی و استفاده از بذرهای گواهی‌شده و مقاوم به خشکی. دوم، توزیع کودهای پایه به موقع و متناسب با نیاز خاک که پس از آزمون خاک توسط کارشناسان انجام شد. سوم، مدیریت متمرکز مبارزه با آفات و علف‌های هرز که در سال‌های قبل خسارت زیادی به مزارع می‌زد.

او افزود: نکته مهم این بود که کارشناسان بخش کشاورزی در تمام مراحل کاشت، داشت و برداشت در کنار کشاورزان بودند. از زمان آماده‌سازی زمین تا تنظیم میزان بذر و زمان دقیق آبیاری تکمیلی (در صورت نیاز)، همه موارد با نظارت فنی پیش رفت.

به گفته آقای خورشیدی،  نتیجه این تلاش‌ها امروز مشخص شد؛ در سال‌های گذشته میانگین عملکرد گندم دیم در منطقه ما حدود دو تن در هکتار بود، اما امسال با اجرای تمام نکات فنی و توصیه‌های به‌موقع، عملکرد بسیاری از مزارع از مرز پنج تن در هکتار عبور کرده و برخی قطعات پربازده حتی تا شش تن نیز رسیده‌اند. این یک جهش واقعی برای کشاورزی دیم خوزستان محسوب می‌شود.

روایت کشاورز محلی از تحول در کشاورزی

یکی از کشاورزان باسابقه منطقه قلعه تل که سال‌ها با دیمزارهای کم‌بازده دست و پنجه نرم کرده بود، به خبرنگار ما گفت: من بیش از ۳۰ سال است که گندم دیم می‌کارم. سال‌های زیادی بود که هر سال با دلشوره شروع می‌کردیم؛ یک سال باران دیر می‌آمد، یک سال آفت می‌زد، یک سال هم علف‌های هرز همه چیز را می‌گرفت. میانگین محصول من هیچ وقت از دو و نیم تن بالاتر نرفته بود. اما امسال کاملاً متفاوت بود.

این کشاورز ادامه داد: حالا در زمین ۵ هکتاری من امسال بیش از ۲۷ تن گندم برداشت شده که یعنی هر هکتار ۵ تن. با توجه به اقلیم خشک و نیمه‌خشک منطقه، واقعاً جواب عالی گرفتیم. اگر حمایت و نظارت ادامه داشته باشد، همه کشاورزان منطقه مشتاق می‌شوند الگوی کشت را تغییر بدهند.

تنوع‌بخشی به الگوی کشت، هم سلامت خاک را حفظ می‌کند و هم درآمد کشاورزان را چند برابر می‌سازد

عباس ساکی معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی خوزستان، در گفت‌وگو با ما با اشاره به جایگاه راهبردی این استان در امنیت غذایی کشور گفت: استان خوزستان به عنوان استان اول کشاورزی کشور، هر ساله بالغ بر بیش از ۱۷ میلیون تن انواع و اقسام محصولات کشاورزی را تولید می‌کند.

او افزود: این رقم شامل محصولات راهبردی مانند گندم، جو، برنج، ذرت، چغندر قند، کلزا، نیشکر، خرما، مرکبات و انواع صیفی‌جات است. اما آنچه امسال اهمیت دوچندانی دارد، عملکرد فوق‌العاده گندم دیم است.

آقای ساکی اضافه کرد: کشاورزان خوزستانی در کنار تولید گندم به شکل آبی و دیم، همزمان چهار محصول راهبردی دیگر مانند چغندر قند، کلزا، نیشکر و انواع صیفی‌جات (گوجه، خیار، بادمجان و فلفل) را نیز در تناوب با گندم تولید می‌کنند که این تنوع‌بخشی، هم سلامت خاک را حفظ می‌کند و هم درآمد کشاورزان را چند برابر می‌سازد. چه

به گفته معاون جهاد کشاورزی خوزستان، «طرح جهش تولید در دیمزارها که با همکاری ستاد اجرایی فرمان امام و وزارت جهاد کشاورزی اجرا می‌شود، نشان داد در شرایط بحران آبی و کاهش بارندگی، می‌توان با دانش فنی و مدیریت نوین، عملکرد را بیش از دو برابر افزایش داد.»

این مقام مسئول در پایان تأکید کرد: برنامه داریم این الگوی موفق را سال آینده به تمامی دیمزارهای استان تعمیم دهیم. اگر حمایت‌های دولتی و نظارت کارشناسی ادامه پیدا کند، خوزستان می‌تواند سهم بسزایی در خودکفایی گندم کشور ایفا کند و حتی به قطب صادراتی این محصول در منطقه تبدیل شود.

چشم‌انداز آینده

با توجه به نتایج به‌دست آمده، پیش‌بینی می‌شود امسال بیش از ۸۰۰ هزار تن گندم فقط از دیمزارهای خوزستان برداشت شود که رکوردی بی‌سابقه در تاریخ کشاورزی استان محسوب می‌شود.

مسئولان جهاد کشاورزی امیدوارند با ادامه این روند و ترویج الگوی کشت نوین در مناطق قلعه تل، ایذه، دزپارت و لالی، خوزستان به قطب تولید گندم دیم در غرب آسیا تبدیل شود.