دفن بحران در دل خاک؛ میلیونها تن پسماند و زیرساختهای ناکافی معضل بزرگ خوزستان
استان خوزستان به دلیل برخورداری از صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، فولاد، کشاورزی گسترده و جمعیت شهری قابل توجه، یکی از مهمترین مراکز تولید انواع پسماند در ایران محسوب میشود.
باشگاه خبرنگاران جوان؛ رضوان پاک منش - خوزستان علاوه بر پسماندهای عادی شهری، با حجم زیادی از پسماندهای صنعتی، کشاورزی، ویژه و گاه خطرناک روبهرو است. مدیریت ناکارآمد این پسماندها طی سالهای گذشته به یکی از مهمترین چالشهای زیستمحیطی منطقه تبدیل شده است
خوزستان به عنوان قطب کشاورزی و صنعتی کشور، حجم بالایی از پسماند تولید میکند. گزارشهای رسمی نشان میدهد سالانه میلیونها تن پسماند کشاورزی شامل بقایای نیشکر، کاه و کلش، فضولات دامی و سایر ضایعات بخش کشاورزی در استان تولید میشود. همچنین حجم قابل توجهی از پسماندهای صنعتی و ویژه ناشی از فعالیت صنایع نفت، گاز، پتروشیمی و فولاد در این استان وجود دارد.
یکی از مهمترین مشکلات استان، دفن سنتی و غیربهداشتی پسماندهاست. در بسیاری از شهرها محلهای دفن فاقد زیرساختهای لازم برای کنترل شیرابه و گازهای ناشی از تجزیه زباله هستند. در نتیجه، آلودگی خاک، منابع آب زیرزمینی و انتشار بوی نامطبوع به یک معضل دائمی تبدیل شده است.
تفکیک زباله در سطح خانوار و مراکز تولیدکننده پسماند هنوز به صورت گسترده اجرا نمیشود. اختلاط پسماندهای تر، خشک و گاه خطرناک باعث کاهش امکان بازیافت و افزایش هزینههای مدیریت پسماند میشود.
ارجاع ۸۰ پرونده تخلف پسماند در خوزستان به دادگاه/ صدور بیش از ۲۶۰ اخطاریه
رییس اداره حفاظت و مدیریت زیست محیطی آب و خاک و پسماند اداره کل حفاظت محیط زیست خوزستان پیش از این از ارجاع ۸۰ پرونده تخلف زیستمحیطی در حوزه پسماند به مراجع قضایی و صدور ۱۵ رأی در سال ۱۴۰۴ خبر داد.
شقایق افشار با اشاره به اهمیت مدیریت اصولی پسماند در حفظ سلامت محیط زیست و کاهش آلودگیهای زیستمحیطی اظهار کرد: مدیریت پسماند بهعنوان یکی از چالشهای اساسی استان خوزستان، نیازمند هماهنگی مستمر میان دستگاههای اجرایی، نظارت دقیق و فرهنگسازی عمومی است که در این راستا اقدامات متعددی در سال ۱۴۰۴ به اجرا درآمد.
وی با بیان اینکه کارگروههای مدیریت پسماند نقش محوری در سیاستگذاری و هماهنگی بینبخشی دارند، افزود: در سال گذشته سه جلسه کارگروه استانی مدیریت پسماند و ۳۹ جلسه در سطح شهرستانها برگزار شد که طی آن مسائل مرتبط با جمعآوری، حمل، بازیافت و دفع پسماندها بررسی و تصمیمات اجرایی اتخاذ شد.
افشار ادامه داد: همچنین به منظور بررسیهای تخصصیتر، ۱۱ جلسه کمیته فنی استانی پسماند و هفت جلسه در شهرستانها تشکیل شد که در این نشستها موضوعاتی همچون نحوه مدیریت پسماندهای ویژه، صنعتی و پزشکی، استانداردسازی محلهای دفن و ارتقای عملکرد واحدهای تولیدی مورد ارزیابی قرار گرفت.
رییس اداره حفاظت و مدیریت زیست محیطی آب و خاک و پسماند اداره کل حفاظت محیط زیست خوزستان با اشاره به گستردگی اقدامات پایشی در این حوزه گفت: در سال ۱۴۰۴ مجموعاً ۹۲۱ مورد پایش پسماندهای عادی، ۴۱۳ مورد پایش پسماندهای پزشکی، ۵۹۲ مورد پایش پسماندهای صنعتی، ۲۷۵ مورد پایش پسماندهای کشاورزی و ۱۰۷ مورد پایش پسماندهای ویژه انجام شده است.
وی افزود: این پایشها با هدف اطمینان از رعایت ضوابط زیستمحیطی، جلوگیری از تخلیه غیرمجاز پسماندها و کنترل منابع آلاینده صورت گرفته و نتایج آنها مبنای اقدامات بعدی نظارتی و قانونی قرار گرفته است.
افشار همچنین از انجام ۶۵ مورد پایش از محلهای دفن پسماند و مراکز مدیریت پسماند خبر داد و گفت: نظارت بر این مراکز بهمنظور جلوگیری از آلودگی منابع آب و خاک و همچنین بهبود شیوههای دفن و مدیریت پسماندها بهصورت مستمر در دستور کار قرار دارد.
وی در ادامه به اقدامات حقوقی و برخورد با متخلفان اشاره کرد و افزود: در سال گذشته ۲۶۴ مورد اخطاریه زیستمحیطی برای واحدهای متخلف صادر شد و ۸۰ مورد پرونده به مراجع قضایی ارجاع داده شد که در نهایت منجر به صدور ۱۵ رأی از سوی مراجع قضایی شده است.
رییس اداره حفاظت و مدیریت زیست محیطی آب و خاک و پسماند اداره کل حفاظت محیط زیست خوزستان تأکید کرد: این اقدامات در راستای بازدارندگی و الزام واحدهای آلاینده به رعایت استانداردهای زیستمحیطی انجام شده و نقش مهمی در کاهش تخلفات داشته است.
افشار در بخش دیگری از سخنان خود به فعالیتهای کارشناسی و مدیریتی اشاره کرد و گفت: در این مدت ۶۲ گزارش نظارتی و مدیریتی در حوزه پسماند تهیه شده که بهعنوان مبنای تصمیمگیری مدیران و برنامهریزیهای آتی مورد استفاده قرار گرفته است.
وی افزود: همچنین ۶۷ مورد درخواست مرتبط با واردات و صادرات پسماند و مواد شیمیایی مورد بررسی قرار گرفت و ۹۶۲ مورد درخواست مربوط به نقل و انتقالات درونمرزی پسماندهای صنعتی و ویژه نیز توسط کارشناسان این اداره بررسی و تعیین تکلیف شد.
افشار با اشاره به حمایت از طرحهای زیستمحیطی خاطرنشان کرد: شش طرح متقاضی بهرهمندی از اعتبارات صندوق ملی محیط زیست در سامانه جامع محیط زیست مورد بررسی قرار گرفت که هدف از آنها توسعه زیرساختهای مدیریت پسماند، کاهش تولید پسماند و افزایش بازیافت است.
وی در پایان بر لزوم مشارکت عمومی و همکاری دستگاههای اجرایی تأکید کرد و گفت: دستیابی به مدیریت پایدار پسماند بدون همراهی شهروندان، صنایع و نهادهای مسئول امکانپذیر نیست و لازم است فرهنگ تفکیک از مبدأ، کاهش تولید پسماند و رعایت الزامات زیستمحیطی بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد.
مشکلات پسماندهای صنعتی و ویژه
وجود صنایع بزرگ نفتی و پتروشیمی باعث تولید پسماندهای ویژه و خطرناک شده است. این پسماندها در صورت مدیریت نامناسب میتوانند موجب آلودگی شدید خاک و منابع آبی شوند. در سالهای مختلف، سازمان حفاظت محیط زیست نسبت به تخلیه غیرمجاز پسابها و پسماندهای صنعتی در برخی نقاط استان هشدار داده و حتی پروندههای قضایی تشکیل شده است
خوزستان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان محصولات کشاورزی کشور است. حجم بالای بقایای کشاورزی و ضایعات نیشکر در بسیاری از موارد به جای بازیافت یا تبدیل به کود و انرژی، سوزانده میشود که خود موجب آلودگی هوا و تشدید مشکلات زیستمحیطی میگردد
اگرچه در برخی شهرها اقداماتی برای توسعه بازیافت انجام شده است، اما ظرفیت موجود پاسخگوی حجم عظیم پسماند تولیدی نیست. نبود کارخانههای کافی برای پردازش زباله، بازیافت مواد و تولید کمپوست از جمله مشکلات اساسی استان به شمار میرود.
بررسیهای دستگاههای نظارتی نشان میدهد که برخی شهرداریها و دستگاههای مسئول در اجرای قانون مدیریت پسماند عملکرد مطلوبی نداشتهاند. به همین دلیل اداره کل حفاظت محیط زیست خوزستان در سالهای اخیر تعدادی از شهرداریهای استان را به دلیل مدیریت نامناسب پسماند به مراجع قضایی معرفی کرده است.
مشکل پسماند در خوزستان تنها یک مسئله خدمات شهری نیست، بلکه به موضوعی راهبردی در حوزه محیط زیست، سلامت عمومی و توسعه پایدار تبدیل شده است. ویژگیهای خاص این استان، از جمله تمرکز صنایع سنگین، کشاورزی گسترده و رشد شهرنشینی، سبب شده است که مدیریت پسماند اهمیت دوچندانی پیدا کند.
