باشگاه خبرنگاران جوان؛ رضوان پاک منش - لرستان، با کوه‌های سر به فلک کشیده زاگرس و دشت‌های مخملی‌اش، همواره مهد زندگی عشایر بوده است. با رسیدن بهار و گرم شدن تدریجی هوا در مناطق گرمسیری، شور و هیجانی خاص در میان چادر‌های عشایر برپا می‌شود؛ زمانی که «کوچ بهاره» آغاز می‌گردد. این کوچ، سفری است از سرزمین‌های گرم (قشلاق) به سمت ارتفاعات خنک و مراتع سرسبز ییلاقی.

 فراتر از یک حرکت؛ یک شیوه زندگی

کوچ در فرهنگ عشایر لرستان صرفاً جابه‌جایی دام نیست، بلکه یک سبک زندگی است که بر پایه سازگاری با محیط استوار شده. این حرکت، تقویمی نانوشته دارد که با علائم طبیعت؛ از شکوفه دادن درختان بادام کوهی گرفته تا تغییر جهت وزش بادها، تنظیم می‌شود. هر ساله با نزدیک شدن به اردیبهشت، خانواده‌های عشایری با بستن بار و بنه (بار و بنه)، خود را برای پیمودن مسیر‌های صعب‌العبور، اما دیدنی زاگرس آماده می‌کنند.

پیوند ناگسستنی با طبیعت

زندگی عشایری لرستان، پاسداری از محیط زیست است. عشایر این منطقه نه تنها مصرف‌کننده طبیعت نیستند، بلکه مراقبان واقعی آن محسوب می‌شوند. آنها با شناخت دقیق گیاهان دارویی و مرتعی، به گونه‌ای دام‌های خود را چرا می‌دهند که تعادل اکوسیستم حفظ شود. کوچ بهاره، فرصتی است تا زمین‌های پایین‌دست استراحت کنند و مراتع ییلاقی از طراوت و شادابی سرشار شوند.

کوچ ۱۱ هزار خانوار عشایر در لرستان 

با شکفتن گل‌های بهاری، کوچ سالانه عشایر لرستان از مناطق گرمسیری به سمت ییلاقات و مناطق سردسیر شمالی استان آغاز شد. 

نعمت‌الله قائد رحمتی، مدیرکل امور عشایر لرستان، با اعلام آغاز کوچ بهاره عشایر، از حرکت ۱۱ هزار و ۲۰۰ خانوار عشایری استان به سمت مناطق ییلاقی و سردسیر شمالی خبر داد.

وی با اشاره به اینکه این حجم از کوچ شامل بیش از یک میلیون و ۵۰۰ هزار رأس دام سبک است، تأکید کرد که این حرکت با هدف بهره‌گیری از مراتع سرسبز و علوفه تازه انجام می‌شود. 

مدیرکل امور عشایر افزود: عشایر استان با جمعیتی ۸۳ هزار نفر، نقشی کلیدی در زنجیره تولید محصولات دامی و کشاورزی از جمله گوشت، شیر، عسل و محصولات باغی ایفا می‌کنند. وی همچنین این رویداد را جلوه‌ای از ماندگاری فرهنگ سنتی و پیوند جامعه عشایر با محیط زیست استان دانست.

 جلوه‌های اجتماعی و فرهنگی کوچ

در طول مسیر کوچ، همبستگی اجتماعی عجیبی به نمایش درمی‌آید. «تِش‌نِه» (آتشی که برای تهیه غذا و گرما برپا می‌شود) و صدای «گَل‌گَری» (صدای گله‌ها و زنگوله‌ها در دل کوهستان) بخشی از سمفونی زیبای کوچ است. این زمان، فرصتی برای دید و بازدید طوایف مختلف، حل‌وفصل اختلافات قدیمی با میانجی‌گری بزرگان و برگزاری جشن‌های کوچک در حین اقامت‌های شبانه است. موسیقی اصیل لری (مانند بیت‌خوانی‌های چوپانی و مقام‌های سحری) در طول این مسیر، همدم همیشگی مردان و زنان است.

اگرچه کوچ عشایر جذاب و شاعرانه به نظر می‌رسد، اما واقعیت‌های سخت و پرمخاطره‌ای نیز دارد. عبور از گردنه‌های خطرناک، کمبود زیرساخت‌های رفاهی در مسیر کوچ، و تغییرات اقلیمی که زمان‌بندی کوچ را با چالش مواجه کرده، از جمله سختی‌های این قشر است. امروزه، تأمین امنیت مسیر‌های عشایری، ارائه خدمات بهداشتی سیار و حمایت از فروش محصولات دامی عشایر به قیمت عادلانه، از ضرورت‌های انکارناپذیری است که باید بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد تا این میراث گرانبها زنده بماند.

کوچ عشایر لرستان، نبض جاری تاریخ و فرهنگ ماست. وقتی عشایر کوچ می‌کنند، در واقع بخشی از هویت ملی ما را از دشت‌ها به کوه‌ها و از پایین به بالا می‌برند. حفظ این شیوه زندگی نه تنها ادای دین به نیاکان، بلکه حفظ دانش بومی و اکولوژیکی ارزشمندی است که در دنیای مدرن امروز، بیش از هر زمان دیگری به آن نیازمندیم.