باشگاه خبرنگاران جوان؛ مریم رضایی - حجت‌الاسلام ابراهیم کلانتری، با تسلیت فرارسیدن سالروز شهادت امام حسن عسکری (ع)، گفت: یکی از ریشه‌های بسیاری از گرفتاری‌های کشور، چه پیش و چه پس از انقلاب اسلامی، «غرب‌زدگی» است و انقلاب اسلامی به ما نشان داد که این مفهوم چگونه می‌تواند هویت و استقلال یک ملت را تحت تأثیر قرار دهد.

تولیت حرم مطهر شاهچراغ (ع) با اشاره به سالروز کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ افزود: روز گذشته یادآور کودتای آمریکایی ۲۸ مرداد بود؛ کودتایی که در حقیقت آغاز سلطه رسمی آمریکا بر ایران به شمار می‌رود. در آن مقطع، استعمار انگلستان ظاهراً صحنه را ترک و آن را به آمریکا واگذار کرد، هرچند در واقعیت، همچنان در تحولات منطقه و کشور نقش‌آفرین بود.

او با بیان اینکه یکی از مباحث مهم در شناخت مشکلات تاریخی کشور، مسئله غرب‌زدگی است، ادامه داد: به تعبیر جلال آل‌احمد، غرب‌زدگی را می‌توان با مفهوم «سن‌زدگی» مقایسه کرد. گندم سن‌زده در ظاهر کاملاً سالم و حتی زیباست، اما وقتی آن را فشار می‌دهید، مشخص می‌شود مغز آن پوچ و آلوده است. انسان غرب‌زده نیز ممکن است در ظاهر متمدن، شیک و برخوردار از آداب اجتماعی به نظر برسد، اما درون او از هویت و محتوای اصیل تهی شده باشد.

کلانتری تصریح کرد: اگر انقلاب اسلامی رخ نداده بود، شاید مفهوم واقعی غرب‌زدگی را به این روشنی درک نمی‌کردیم؛ اما تحولات و فراز و نشیب‌های حدود پنج دهه گذشته نشان داد که غرب‌زدگی یعنی چه.

او با انتقاد از رفتار دوگانه غرب در موضوع حقوق بشر گفت: غرب همواره از تمدن، فرهنگ، حقوق بشر و حقوق زنان سخن می‌گوید، اما هنگامی که پای جان انسان‌ها در میان می‌آید، شاهد رفتار متفاوتی هستیم. نمونه روشن آن، جنایات رژیم صهیونیستی در غزه است؛ جایی که در شورای امنیت بار‌ها تلاش شد قطعنامه آتش‌بس تصویب شود و در مواردی همه اعضا به آن رأی مثبت دادند، اما آمریکا مانع شد و روند کشتار ادامه یافت.

تولیت حرم مطهر شاهچراغ (ع) افزود: این همان واقعیت غرب است؛ یعنی در ظاهر سخن از حقوق بشر، اما در عمل بی‌اعتنایی به جان انسان‌ها. فجایع رخ‌داده در مدارس و مناطق مسکونی و تکه‌تکه شدن پیکر کودکان و غیرنظامیان، نمونه‌ای روشن از این واقعیت است.

او در ادامه با اشاره به روند شکل‌گیری غرب‌گرایی در ایران گفت: گرایش به غرب از دوره فتحعلی‌شاه قاجار و پس از شکست‌های ایران در جنگ‌های ایران و روسیه شدت گرفت. در ابتدا هدف، فراگیری علوم، فناوری و تجهیزات برای تقویت کشور بود، اما به‌تدریج برخی از کسانی که برای آموختن و انتقال دانش به غرب رفتند، خود به مروجان غرب‌گرایی و غرب‌زدگی تبدیل شدند.

کلانتری با استناد به سخنان سیدحسن تقی‌زاده در روزنامه «کاوه» اظهار کرد: تقی‌زاده بیش از یک قرن پیش تصریح کرده بود که ایران باید «ظاهراً و باطناً، جسماً و روحاً فرنگی‌مآب شود». این نگاه نشان می‌دهد که در جریان غرب‌زدگی، مسئله تنها استفاده از علم و فناوری غرب نیست، بلکه سخن از کنار گذاشتن هویت و داشته‌های بومی و اسلامی و تقلید مطلق از غرب است.

او ادامه داد: سؤال اساسی این است که چرا فردی به این نتیجه می‌رسد که باید همه چیز خود را از غرب بگیرد؟ چرا به جای بهره‌گیری از اسلام، تمدن کهن ایرانی و تمدن عظیم اسلامی، همه چیز را از غرب مطالبه می‌کند؟ این همان ریشه غرب‌زدگی است.

تولیت حرم مطهر شاهچراغ (ع) با اشاره به دیدگاه شهید مرتضی مطهری درباره استعمار فکری و فرهنگی گفت: شهید مطهری به‌روشنی توضیح داده است که استعمار اقتصادی و سیاسی بدون استعمار فکری امکان‌پذیر نیست. ابتدا باید شخصیت فکری یک ملت را از آن گرفت، سپس آن ملت را نسبت به داشته‌های خود بدبین و نسبت به اندیشه و فرهنگ استعمارگر خوش‌بین کرد.

او، استعمار را دارای مراحل مختلف دانست و بیان کرد: در استعمار کهن، قدرت استعماری مستقیماً بر یک کشور حکومت می‌کند؛ نمونه آن حضور انگلستان در هند است. در استعمار نو، حاکمانی وابسته در رأس کشور‌ها قرار می‌گیرند؛ مانند حکومت رضاخان که با وجود ظاهر ایرانی، وابستگی جدی به انگلستان داشت. اما استعمار فرانو یک مرحله بالاتر است و در آن تلاش می‌شود فکر و ذهن مردم تغییر کند تا خود آنان، آگاهانه یا ناآگاهانه، در مسیر اهداف استعمارگران حرکت کنند.

کلانتری با اشاره به جذب نخبگان کشور‌های مختلف در دانشگاه‌های غربی گفت: اینکه دانشگاه‌های بزرگ آمریکا و اروپا دانشجویان نخبه کشور‌های مختلف را جذب می‌کنند، تنها یک اقدام خیرخواهانه نیست. برخی از این مراکز آموزشی، علاوه بر پذیرش دانشجویان نخبه، امکانات و حمایت مالی گسترده‌ای در اختیار آنان قرار می‌دهند. این موضوع باید از منظر تأثیرگذاری فکری و فرهنگی نیز مورد توجه قرار گیرد.

او با اشاره به دیدگاه یکی از رؤسای سابق دانشگاه هاروارد درباره آموزش عمومی در این دانشگاه افزود: در برخی دانشگاه‌های بزرگ غربی، درس‌هایی با محوریت ارزش‌های دموکراسی به دانشجویان ارائه می‌شود و هدف آن است که دانشجو پس از بازگشت به کشور خود، همان الگوی فکری را دنبال کند. در چنین شرایطی، دیگر نیازی به لشکرکشی و اعزام ناو نیست؛ انسانی که ذهن او تغییر کرده، خود می‌تواند در راستای اهداف قدرت خارجی عمل کند.

تولیت حرم مطهر شاهچراغ (ع) با استناد دوباره به شهید مطهری گفت: وقتی ملت نسبت به آداب، فرهنگ، ادبیات، فلسفه، دین و کتاب‌های خود بدبین شود و داشته‌های دیگران را برتر از داشته‌های خود بداند، استعمار فکری اتفاق افتاده است. نتیجه آن می‌شود که حتی عناصر فرهنگی بیگانه را نشانه تمدن تلقی می‌کند، اما نسبت به رسوم و میراث فرهنگی خود احساس حقارت دارد.

او ادامه داد: امروز نیز گاهی شاهد هستیم که برخی افراد، ادبیات و فرهنگ خودمان را کوچک می‌شمارند، اما سخنان و آثار متفکران غربی را صرفاً به دلیل انتساب به غرب، برتر می‌دانند. این همان تغییر نگرشی است که استعمار فکری به دنبال آن است.

کلانتری با اشاره به مفهوم «استعمار فرانو» در بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی اظهار کرد: در این نوع استعمار، دستگاه استکباری کاری می‌کند که عناصری از درون یک ملت، بدون آنکه بدانند، به دشمن کمک کنند. این افراد ممکن است خود را مستقل و حتی دلسوز کشور بدانند، اما در عمل در مسیر اهداف دشمن حرکت می‌کنند.

او افزود: دشمن، ایمان مردم را سد مستحکمی در برابر خود می‌داند و طبیعی است که تلاش کند این سد را تضعیف یا از میان بردارد؛ بنابراین ممکن است عناصری از داخل، خواسته یا ناخواسته، این دیوار دفاعی را بتراشند یا در آن رخنه ایجاد کنند. دشمن نیز روی چنین افرادی سرمایه‌گذاری می‌کند.

تولیت حرم مطهر شاهچراغ (ع) با اشاره به برخی حمایت‌های مالی و سیاسی آمریکا از جریان‌های داخلی ایران گفت: آمریکایی‌ها حتی به‌صورت علنی درباره اختصاص منابع مالی به برخی عناصر داخل ایران سخن گفته‌اند و امروز نیز شاهد هستیم که برخی افراد، شعار‌هایی مانند «صلح شرافتمندانه» یا «بدون آمریکا توسعه امکان‌پذیر نیست» را تکرار می‌کنند. باید توجه داشت که این سخنان، اگر بدون توضیح دقیق درباره محتوا و فرایند مورد نظر مطرح شود، می‌تواند در راستای همان اهدافی قرار گیرد که دشمن دنبال می‌کند.

او خاطرنشان کرد: اینکه گفته می‌شود «صلح شرافتمندانه»، باید دقیقاً توضیح داده شود که فرایند آن چیست. همه ما طرفدار صلح شرافتمندانه هستیم؛ مگر یک مسلمان طرفدار جنگ است؟ اما وقتی در میدان جنگ قرار داریم و دشمن در حال حمله است، نباید با ایجاد دوگانه‌های کاذب، جامعه را دچار تفرقه کرد.

کلانتری همچنین درباره ادعای وابستگی توسعه کشور به آمریکا گفت: اگر کسی می‌گوید «اگر آمریکا نباشد، ایران به توسعه نمی‌رسد»، باید دقیقاً توضیح دهد که منظورش از توسعه چیست. آیا منظور ساخت بزرگراه، سیلو، سد و نیروگاه است؟ آیا منظور پیشرفت در حوزه هوافضا، فناوری، پزشکی، فیزیک و شیمی است؟ امروز جمهوری اسلامی ایران بدون وابستگی به آمریکا در بسیاری از این عرصه‌ها پیشرفت کرده است.

او تأکید کرد: ما در ادبیات جمهوری اسلامی بیشتر از واژه «پیشرفت» استفاده می‌کنیم، زیرا «توسعه» در ادبیات غربی بار مفهومی خاصی دارد و گاهی با وابستگی، کنار گذاشتن دین، بی‌تفاوتی نسبت به مظلوم و قرار گرفتن زیر بلیت قدرت‌های بزرگ همراه می‌شود. اگر منظور از توسعه چنین مفهومی باشد، قطعاً برای ملت ایران قابل قبول نیست و مردم ایران دهه‌هاست برای جلوگیری از چنین وابستگی‌ای ایستادگی کرده‌اند.

تولیت حرم مطهر حضرت شاهچراغ (ع) در پایان با تأکید بر ضرورت تبیین مسئله غرب‌زدگی گفت: بحث غرب‌زدگی موضوع مهمی است که باید بیشتر درباره آن سخن گفت و ابعاد آن برای جامعه تبیین شود. ان‌شاءالله این بحث را در جلسات آینده نیز پیگیری خواهیم کرد.