باشگاه خبرنگاران جوان؛ مریم رضایی - احمدرضا حاجتی، استاد حوزه در جلسه جهادتبیین در آستان مقدس حضرت احمد بن موسی کاظم (ع)، با اشاره به تحولات جاری منطقه و جهان، اظهار کرد: امروز در یک دوره بسیار خاص، حساس و سرنوشت‌ساز تاریخی قرار داریم و آنچه در حال وقوع است، صرفاً مجموعه‌ای از حوادث سیاسی و نظامی نیست، بلکه یک تحول بزرگ تمدنی است.

او با بیان اینکه تحولات امروز را نباید در چارچوب یک حادثه محدود تحلیل کرد، افزود: وقتی از «تحول» سخن می‌گوییم، منظور یک تغییر بزرگ و تمدنی است؛ بنابراین نمی‌توان اتفاقات جاری را صرفاً به عنوان جنگ ایران و آمریکا یا یک درگیری نظامی در نقطه‌ای از منطقه توصیف کرد.

حاجتی ادامه داد: ما در یک نبرد طولانی قرار داریم که ریشه‌های آن به آغاز نهضت حضرت امام خمینی (ره) بازمی‌گردد. حتی پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، نمایندگان دولت آمریکا و فرانسه در نوفل‌لوشاتو امام را تهدید کردند و از ایشان خواستند از مسیر انقلاب دست بردارد. پس از پیروزی انقلاب نیز این تقابل ادامه یافت و اجازه داده نشد جمهوری اسلامی حتی یک روز بدون فشار و تهدید زندگی کند.

این استاد حوزه و دانشگاه افزود: جنگ امروز نیز بخشی از همین نبرد طولانی است؛ از جنگ تحمیلی گرفته تا جنگ‌های اخیر و نبرد‌های منطقه‌ای، همه را باید در یک چارچوب کلان‌تر دید.

تحلیل نبرد جاری بدون «کلان‌روایت» ممکن نیست

حاجتی با تأکید بر ضرورت برخورداری از یک چارچوب تحلیلی صحیح، اظهار کرد: کسی نمی‌تواند چرایی، چیستی، رموز و سرانجام این نبرد چند دهه‌ای را به‌درستی تحلیل کند، مگر اینکه قواعد و مبانی مشخصی را در نظر بگیرد.

او خطاب به مخاطبان گفت: مراقب باشید چشم و گوش خود را در اختیار هر نوشته، کانال و رسانه‌ای قرار ندهید؛ حتی اگر آن رسانه در ظاهر انقلابی و مذهبی باشد. برخی کسانی که از «صلح شرافتمندانه» سخن می‌گویند، در عمل به دنبال بی‌اعتبار کردن و بی‌شرافت کردن ایران هستند، زیرا از عهده تحلیل جامع این تحولات برنمی‌آیند.

حاجتی نقطه ضعف اصلی برخی تحلیل‌ها را «ایجاد تردید و بی‌انگیزه کردن مردم» دانست و گفت: رهبر انقلاب بار‌ها درباره توطئه دشمن برای ایجاد تردید و از بین بردن انگیزه مردم هشدار داده‌اند.

او تصریح کرد: اگر می‌خواهیم چرایی، چیستی و چگونگی این نبرد طولانی را بفهمیم، باید از دو مؤلفه برخوردار باشیم؛ نخست، یک کلان‌روایت قابل اعتماد و دوم، یک پیوست تحلیلی.

حاجتی افزود: کلان‌روایت یعنی بتوانیم در یک جمله پاسخ دهیم که «در یک کلام چه خبر است». اگر شما پاسخ این سؤال را نداشته باشید، دیگران برایتان روایت می‌سازند و خودشان راوی تحولات شما می‌شوند.

هشدار درباره «راوی شکست» و «راوی یأس»

نویسنده کتاب «عصر امام خمینی (ره)» با انتقاد از برخی روایت‌های ناامیدکننده در فضای رسانه‌ای گفت: گاهی در میان کانال‌ها و رسانه‌هایی که خود را انقلابی و حزب‌اللهی معرفی می‌کنند، مطالبی منتشر می‌شود که مخاطب پس از مطالعه آنها تصور می‌کند کشور در آستانه سقوط است.

او افزود: چنین رسانه‌ای فاقد کلان‌روایت است و در نتیجه، به جای روایت قدرت، «راوی ضعف» و به جای روایت پیروزی، «راوی شکست» می‌شود.

حاجتی با اشاره به مفهوم جنگ شناختی ادامه داد: ما امروز درگیر جنگ شناختی هستیم. دشمن تنها به دنبال هدف قرار دادن تأسیسات و زیرساخت‌ها نیست؛ بلکه می‌خواهد ادراک و ذهن مردم را مدیریت کند.

او گفت: دشمن تلاش می‌کند در حالی که شما قدرتمند هستید، این باور را در شما ایجاد کند که ضعیف و شکست‌خورده‌اید؛ بنابراین اگر می‌خواهیم عرصه را در جنگ شناختی واگذار نکنیم، باید کلان‌روایت صحیح را پیدا کنیم و تحلیل‌های خود را بر اساس آن سامان دهیم.

میدان اصلی جنگ، ذهن انسان‌هاست

حاجتی با اشاره به مباحث مطرح‌شده در ساختار‌های نظامی غرب درباره ابعاد جنگ مدرن اظهار کرد: امروز نبرد تنها در زمین، دریا و هوا جریان ندارد؛ بلکه فضا، سایبر و ذهن نیز به عرصه‌های جنگ تبدیل شده‌اند و مهم‌ترین عرصه، ذهن انسان است.

او با اشاره به مطالعات اندیشکده‌های غربی درباره جمهوری اسلامی گفت: اندیشکده‌های غربی سال‌هاست درباره نحوه مواجهه با انقلاب اسلامی مطالعه می‌کنند. در یکی از مطالعات راهبردی که پیش از ریاست‌جمهوری رونالد ریگان منتشر شد، بر اهمیت تصرف ذهن انسان‌ها تأکید شده بود؛ به این معنا که به جای تصرف سرزمین‌های وسیع، باید «فاصله میان دو گوش» یعنی ذهن انسان را هدف قرار داد.

حاجتی افزود: این همان چیزی است که امروز در قالب جنگ شناختی، عملیات روانی و مدیریت ادراک دنبال می‌شود.

کلان‌روایت خود را از امامین انقلاب بگیریم

این استاد حوزه و دانشگاه تأکید کرد: اگر کسی به دنبال تحلیل آینده است، باید سراغ امام خمینی (ره) و رهبر معظم انقلاب اسلامی برود. در هزاره اخیر، کمتر رهبری را می‌توان یافت که با این میزان صراحت درباره آینده تحولات جهان سخن گفته باشد.

او با اشاره به برخی بیانات امام خمینی (ره) درباره آینده جهان گفت: امام در شرایطی از پیروزی نهایی اسلام و تغییر معادلات جهانی سخن می‌گفت که ایران درگیر جنگ و مشکلات متعدد بود. این همان «روایت فتح از آینده» است.

حاجتی همچنین با اشاره به بیانات رهبر انقلاب درباره آینده آمریکا و نظام سلطه اظهار کرد: رهبر انقلاب بار‌ها بر افول قدرت آمریکا و تغییر نظم جهانی تأکید کرده‌اند و مردم را به نزدیک بودن به قله و پرهیز از ناامیدی فراخوانده‌اند.

او افزود: این سخنان را باید به عنوان یک «پیوست تحلیلی» در کنار حوادث روز قرار داد، نه اینکه هر حادثه‌ای را جدا از مسیر کلی تحولات تحلیل کنیم.

نمونه‌ای از آینده‌نگری امام خمینی (ره) در ماجرای گورباچف

حاجتی با اشاره به نامه تاریخی امام خمینی (ره) به میخائیل گورباچف گفت: آقای دکتر صفری، سفیر وقت ایران در روسیه، برای بنده نقل کرده بود که در دیدار با گورباچف، وی درباره پیش‌بینی امام از فروپاشی کمونیسم سخن گفته و تصریح کرده بود که آیت‌الله خمینی (ره) در چارچوب زمان محدود نمی‌شد و آینده را به‌خوبی می‌دید.

او افزود: گورباچف گفته بود اگر بار دیگر رئیس‌جمهور روسیه شود، نامه امام را به عنوان یک سند بالادستی مورد توجه قرار خواهد داد و برای ترسیم سیاست آینده روسیه از آن استفاده خواهد کرد.

روایت امام، روایت امید و حرکت است

حاجتی با اشاره به دیدگاه‌های امام خمینی (ره) درباره آینده انقلاب اسلامی گفت: امام در سخت‌ترین شرایط، روایت شکست ارائه نمی‌کرد. زمانی که در سال‌های نخست جنگ برخی مسئولان از بن‌بست در جنگ سخن می‌گفتند، امام بر پیروزی تأکید داشت.

او افزود: در یکی از مقاطع جنگ که اخبار شکست و اشغال بخش‌هایی از کشور منتشر شده بود، امام با یک جمله فضای جامعه را آرام کرد و فرمود: «ابداً مسئله‌ای نیست». این نگاه نشان می‌دهد که چگونه یک رهبر می‌تواند در اوج بحران، ادراک جامعه را مدیریت کند و اجازه ندهد ملت در دام ترس و ناامیدی گرفتار شود.

حاجتی ادامه داد: حتی در ماجرای انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی و شهادت جمعی از مسئولان، وقتی یکی از افراد با نگرانی نزد امام رفت و گفت «همه رفتند»، امام پاسخ داد: «همه هستند.» این همان کلان‌روایت امید و استمرار انقلاب است.

انقلاب اسلامی؛ فراتر از مرز‌های ایران

حاجتی با اشاره به یکی از بیانات امام خمینی (ره) گفت: امام حدود یک ماه پیش از رحلت خود خطاب به مسئولان جمهوری اسلامی تأکید کردند که انقلاب اسلامی محدود به مرز‌های ایران نیست، بلکه نقطه آغاز انقلاب بزرگ جهان اسلام به پرچمداری حضرت حجت (عج) است.

او افزود: چنین نگاهی به انقلاب، یک کلان‌روایت تمدنی ایجاد می‌کند و به نسل‌های بعدی نشان می‌دهد که حوادث روزمره را نباید از مسیر تاریخی و تمدنی انقلاب جدا کرد.

هرچه فشار‌ها بیشتر شود، ظرفیت‌های انقلاب آشکارتر می‌شود

این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به سخنان شهید عبدالله اسماعیل‌دقایقی و دیگر شهدای جبهه مقاومت درباره ظرفیت انقلاب اسلامی، گفت: انقلاب اسلامی یک «آلیاژ» خاص دارد؛ هرچه بیشتر تحت فشار قرار گیرد، مستحکم‌تر می‌شود.

او افزود: هرچه توطئه‌ها بزرگ‌تر و پیچیده‌تر شوند، امکان بروز ظرفیت‌های بزرگ‌تری نیز فراهم می‌شود. از این منظر، نباید هر فشار و ضربه‌ای را نشانه ضعف تلقی کرد.

حاجتی با اشاره به تحولات اخیر منطقه گفت: باید پرسید آیا بالاتر از حمله مستقیم دشمن، هدف قرار گرفتن مسئولان و فرماندهان و ایجاد فشار‌های امنیتی و نظامی، توطئه‌ای وجود داشته است؟ با این حال، نتیجه‌ای که امروز شاهد آن هستیم، لزوماً همان چیزی نیست که دشمن در ابتدا پیش‌بینی می‌کرد.

ضرورت توجه به تغییرات معادلات منطقه‌ای

او با اشاره به تحولات منطقه و نقش ایران در معادلات امنیتی و اقتصادی جهان اظهار کرد: امروز برخی تحلیلگران غربی نیز به تغییر معادلات منطقه‌ای و افزایش نقش ایران اذعان دارند.

حاجتی افزود: تنگه هرمز، موقعیت راهبردی ایران، توان موشکی و پهپادی، زیرساخت‌های منطقه‌ای و ظرفیت‌های علمی و نظامی کشور، همگی بخشی از مؤلفه‌های قدرت جمهوری اسلامی هستند که باید در تحلیل شرایط مورد توجه قرار گیرند.

او گفت: نباید در شرایطی که دشمن تلاش می‌کند تصویر ضعف از ایران ارائه دهد، خودمان نیز همان روایت را تکرار کنیم. روایت درست باید مبتنی بر مجموعه‌ای از واقعیت‌ها، قدرت‌ها، ضعف‌ها، تهدید‌ها و فرصت‌ها باشد.

جنگ شناختی؛ میدان اصلی مواجهه امروز

حاجتی با بیان اینکه جنگ شناختی را نباید دست‌کم گرفت، گفت: دشمن می‌کوشد با برجسته‌سازی ضعف‌ها، تضعیف اعتماد عمومی، بزرگ‌نمایی قدرت خود و کوچک‌نمایی توان ایران، محاسبات مردم را تغییر دهد.

او افزود: در چنین شرایطی، مؤمن و انقلابی نباید به «راوی یأس» تبدیل شود. همان‌گونه که نباید ضعف‌های واقعی را انکار کرد، نباید قدرت‌های واقعی کشور و دستاورد‌های جبهه مقاومت را نیز نادیده گرفت.

این استاد حوزه و دانشگاه تأکید کرد: ولایتمداری تنها در شعار نیست؛ باید در نوع تحلیل و روایت ما نیز خود را نشان دهد. اگر رهبر انقلاب از مردم می‌خواهند راوی ضعف و شکست نباشند، این توصیه باید در عملکرد رسانه‌ای و اجتماعی ما نیز دیده شود.

حاجتی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به واقعه کربلا گفت: یکی از نمونه‌های تاریخی شکست یک جبهه، ماجرای کوفه است. هزاران نفر در ابتدا پشت سر مسلم بن عقیل قرار گرفتند، اما ترس موجب شد تردید شکل بگیرد و در نهایت مردم از صحنه کنار بروند.

او ادامه داد: مسیر ترس، تردید و سپس تسلیم، مسیری است که دشمن در جنگ شناختی امروز نیز به دنبال ایجاد آن است. اگر روایت صحیح داشته باشیم، انگیزه افزایش می‌یابد، حس پیروزی تقویت می‌شود و اجازه نمی‌دهیم ترس و تردید ما را به تسلیم بکشاند.

تحولات اخیر و تغییر ادراک جهانی

حاجتی با اشاره به واکنش برخی تحلیلگران و رسانه‌های بین‌المللی به تحولات اخیر گفت: امروز حتی در میان برخی تحلیلگران غربی، بحث‌هایی درباره تغییر معادلات قدرت در منطقه و آغاز افول هژمونی آمریکا مطرح شده است.

او افزود: برخی تحلیلگران غربی از «زلزله ژئوپلیتیکی» و تغییرات عمیق در نظم منطقه‌ای سخن می‌گویند. این موضوع نشان می‌دهد که تحولات جاری را نمی‌توان صرفاً در سطح یک درگیری محدود نظامی تحلیل کرد.

حاجتی تأکید کرد: وقتی از یک تحول تمدنی سخن می‌گوییم، باید مجموعه تغییرات سیاسی، امنیتی، اقتصادی، فرهنگی و ادراکی را در کنار یکدیگر ببینیم.

او خاطرنشان کرد: نزدیک شدن به قله، مسیر را دشوارتر و نفس‌گیرتر می‌کند، اما نباید این سختی را با شکست اشتباه گرفت. رهبر انقلاب نیز در مقاطع مختلف بر حفظ آرامش و امید تأکید کرده‌اند.

حاجتی گفت: ما باید تحلیل خود را بر پایه یک کلان‌روایت قابل اعتماد و پیوست تحلیلی صحیح بنا کنیم. این کلان‌روایت را باید از امام خمینی (ره) و رهبر معظم انقلاب دریافت و سپس حوادث روز را در چارچوب آن تحلیل کرد.

او با تأکید بر ضرورت بازخوانی مستمر اندیشه و بیانات امامین انقلاب افزود: به نسل جوان، دانش‌آموزان، دانشجویان، خانواده‌ها، مساجد و هیئت‌ها ظلم می‌کنیم اگر امام را فقط در مناسبت‌ها مرور کنیم. میراث امام خمینی (ره) و رهبر انقلاب، گنجینه‌ای از تحلیل، آینده‌نگری و شناخت واقعیت‌های تاریخی است و باید از این گنجینه برای فهم تحولات امروز و فردای جهان بهره گرفت.

حاجتی در پایان با اشاره به جایگاه شهدای اهل‌بیت (ع) و مظلومیت امام حسن عسکری (ع) و حضرت اباعبدالله الحسین (ع)، بر پیوند میان فرهنگ شهادت، مقاومت و ایستادگی در برابر ظلم تأکید کرد و سخنان خود را با ذکر مصائب اهل‌بیت (ع) به پایان رساند.