باشگاه خبرنگاران جوان - شنبه ۱۳ تیرماه ۱۴۰۵، مردم ایران با معمار بزرگ امنیت خود وداع خواهند کرد؛ وداعی که قرار نیست فقط یک سوگواری باشد، بلکه می‌تواند به یکی از مهم‌ترین نمایش‌های همبستگی ملی در تاریخ معاصر ایران تبدیل شود. برآورد حضور ده‌ها میلیون نفر در تهران، قم و مشهد، حضور هیئت‌های بلندپایه از ده‌ها کشور و توجه گسترده رسانه‌های منطقه‌ای و بین‌المللی، نشان می‌دهد نگاه‌ها به این مراسم، ساده نیست. در روز‌هایی که ایران با تبعات یک تهاجم بی‌سابقه خارجی و برخی ناملایمات داخلی دست‌وپنجه نرم می‌کند، کیفیت این حضور و پیام آن اهمیت ویژه‌ای دارد. تشییع رهبر شهید، آزمونی برای سنجش سرمایه اجتماعی ایران و فرصتی برای نمایش انسجام ملتی است که در ماه‌های گذشته سخت‌ترین تهدید‌های امنیتی را پشت سر گذاشت. آنچه قرار است در تهران، قم و مشهد ببینیم صحنه‌ای است که در آن میزان همبستگی، اعتماد و ایستادگی مردم ایران در برابر فشار‌های بیرونی به نمایش گذاشته می‌شود. فشار‌هایی که قرار بود نتیجه‌اش ویرانی و تجزیه ایران باشد؛ اما اگر چه فقدان رهبر انقلاب داغ سنگینی بر دل مردم گذاشت، اما ملت خامنه‌ای شهید نشان دادند به بلوغ کافی برای تحمل این داغ و استفاده از آن برای شکست متجاوزگر خارجی رسیده‌اند.

تشییع ایرانی و امر ملی

طی دهه‌های گذشته آیین‌های تشییع از امام خمینی (ره) گرفته تا دانشمندان و سرداران شهید، همیشه فراتر از یک مراسم سوگواری عمل کرده‌اند. این مراسم دقیقاً در لحظه‌ای برگزار می‌شود که جامعه بین اندوه فقدان و لزوم ادامه مسیر قرار دارد؛ پس اینجا تشییع فقط یک مراسم بدرقه نیست و به‌مثابه فرصتی برای بازتولید سرمایه اجتماعی، ترمیم انسجام ملی و نمایش ظرفیت‌های درونی یک ملت عمل می‌کند. هرچه این حضور وسیع‌تر و متکثرتر باشد، پیام آن هم گیراتر می‌شود. چنانچه در دو جنگ سهمگین ۱۲ روزه و رمضان دیدیم، قدرت در دنیای مدرن فقط به داشتن تجهیزات پیشرفته نیست، بلکه این ایستادگی مردم ایران بود که کشور را برابر دو قدرت اتمی و متحدانشان حفظ کرد، بنابراین امروز یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های قدرت، توانایی یک جامعه در حفظ همبستگی در بزنگاه‌های تاریخی است. از همین منظر، مراسم تشییع رهبر شهید را می‌توان از مهم‌ترین عرصه‌های تولید قدرت اجتماعی و سیاسی برای ایران دانست. برآورد حضور ۳۰ میلیونی مردم، مشارکت هیئت‌های خارجی از ده‌ها کشور و پوشش گسترده رسانه‌ای این مراسم، فرصت مناسبی برای نمایش قدرت پساتفاهم است.

دفاع از ایران در مصلی

در آستانه روز‌های منتهی به زمان وداع و تشییع، زمان طرح اختلافات و دامن زدن به شکاف‌های سیاسی نیست، بنابراین هر شخص و جریانی که داعیه‌دار وطن‌دوستی و اطاعت از رهبری است، باید در فاصله مانده تا آغاز این مراسم، از هر کاری که منجر به ایجاد شکاف و اختلاف شود پرهیز کند. این امر برای کشوری، چون ایران که در معرض تهدید‌های مداوم است باید همیشگی باشد؛ اما با توجه به اینکه همیشه افراد و جریاناتی هستند که در عین دلسوزی برای کشور، چشم و گوششان بینا و شنوای اهمیت حفظ وحدت نیست، توصیه می‌شود حداقل در این بازه به مهم‌ترین توصیه رهبر انقلاب حداکثر توجه را داشته باشند و «اختلافات غیرموجه و حتی موجه را به تنازع و تفرقه تبدیل نکنند.

 این مراسم تاریخی زمانی به نقطه قوت تبدیل می‌شود که همه سلایق، اختلاف‌ها را موقتاً کنار بگذارند و بر نقاط مشترک تمرکز کنند. هر شعار، رفتار یا اقدامی که فضای مراسم را از محور همبستگی خارج کرده و به سمت دوگانه‌سازی، تسویه‌حساب سیاسی یا ایجاد شکاف میان اقشار مختلف جامعه سوق دهد، عملاً به کارکرد اصلی این مراسم ظلم کرده و سرمایه اجتماعی حاصل از آن را تضعیف می‌کند.

ازسوی‌دیگر نگاه بازیگران خارجی نیز به این مراسم احساسی نیست. تجربه صد و چند روز گذشته نشان داد آنها با عینکی کاملاً راهبردی تجمعات در ایران را رصد می‌کنند. شاهد مثال اینکه رسانه‌ها، دولت‌ها و مراکز مطالعاتی، چنین اجتماعاتی را به‌عنوان شاخصی برای سنجش میزان انسجام داخلی، ظرفیت بسیج اجتماعی و پایداری نظام‌های سیاسی تحلیل می‌کنند. به همین دلیل، کم‌وکیف برگزاری مراسم بخشی از قدرت ملی محسوب می‌شود و اصلاً می‌توان آن را گوشه‌ای از نبرد علیه آمریکا صورت‌بندی کرد.

هر اندازه این مراسم باشکوه، آرامش و همدلی بیشتری برگزار شود، تصویر باثبات‌تری از ایران در سطح منطقه و جهان شکل خواهد گرفت. به همین نسبت، هرگونه رفتار اختلاف‌برانگیز یا حاشیه‌سازی، می‌تواند خوراک رسانه‌ای برای کسانی فراهم کند که تلاش می‌کنند این انسجام را کم‌رنگ جلوه دهند. مشابه اتفاقات تأسف‌باری که این روز‌ها بازتابش را در رسانه‌های تروریستی می‌بینیم.

برنامه‌ای که منتظرش نبودیم

برنامه‌های بزرگداشت، وداع، تشییع و بدرقه آقای شهید ایران از روز جمعه ۱۲ تیرماه با برگزاری مراسم‌های ویژه پیش از نمازجمعه در سراسر کشور آغاز می‌شود، سپس از شنبه ۱۳ تیرماه، مراسم ملی وداع و تشییع در تهران، قم، مشهد، نجف و کربلا برگزار خواهد شد و هم‌زمان آیین‌های وداع در مصلاها، مساجد، بقاع متبرکه و امام‌زادگان سراسر کشور نیز آغاز می‌شود. این مراسم‌های وداع تا ظهر دوشنبه ۱۵ تیرماه ادامه خواهد داشت.

در فاصله ۱۳ تا ۱۹ تیرماه هم مجالس عزاداری، سوگواری عمومی، تجمع‌های مردمی، محافل انس با قرآن، قرائت ادعیه و مرثیه‌خوانی، پویش‌های ختم قرآن و صلوات، فضاسازی شهری و پوشش رسانه‌ای گسترده در سراسر کشور برگزار می‌شود، همچنین از ظرفیت نماز‌های جمعه ۱۲ و ۱۹ تیرماه برای برگزاری مراسم بزرگداشت و تبیین شخصیت آقای شهید ایران استفاده خواهد شد.

مراسم تدفین در روز پنجشنبه ۱۷ تیرماه در مشهد مقدس برگزار می‌شود و پس از پایان مراسم خاک‌سپاری، نماز لیله‌الدفن در همان شب اقامه خواهد شد. پس از تدفین، از جمعه ۱۹ تیر تا یکشنبه ۲۱ تیرماه مراسم بزرگداشت سه‌روزه در تمام مراکز استان، شهر‌ها و بخش‌های کشور برگزار می‌شود، همچنین تا اربعین آقای شهید ایران، برنامه‌هایی همچون طرح «۴۰ شب، ۴۰ مسجد»، برگزاری مجالس هفتگی در شب‌های جمعه، روضه‌های خانگی، نشست‌های تبیینی، مراسم در دانشگاه‌ها، حوزه‌های علمیه، مدارس، ادارات، هیئت‌های مذهبی و نیرو‌های مسلح، اعزام سخنرانان، اجرای پویش‌های فرهنگی، هنری و رسانه‌ای، مسابقات کتاب‌خوانی و قرآنی، برنامه‌های ویژه دانش‌آموزان و دانشجویان و همچنین برگزاری مراسم در بیش از ۲۰ کشور ادامه خواهد داشت.

تنظیم ساعت جهانی به‌وقت تهران

بر اساس اعلام ستاد برگزاری مراسم، علاوه بر حضور گسترده مردم، هیئت‌های بلندپایه خارجی نیز در آیین وداع و تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی شرکت خواهند کرد. بنابر اعلام سخنگوی مراسم، مقامات ارشد و سران «حدود ۴۰ کشور» برای ادای احترام به پیکر رهبر شهید به تهران سفر می‌کنند، همچنین شخصیت‌های سیاسی، فرهنگی، علمی، دینی، دانشگاهی و نخبگان از نقاط مختلف جهان در این مراسم حضور خواهند داشت.

بااین‌حال جزئیات مربوط به کشور‌های شرکت‌کننده، سطح هیئت‌های اعزامی و اسامی مقامات حاضر نیز قرار است از سوی وزارت امور خارجه اعلام شود. تا لحظه تنظیم این گزارش، برخی کشور‌های خارجی آمادگی نمایندگان خود را برای حضور در این مراسم اعلام کرده‌اند. شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان رسماً اعلام کرد هیئت پاکستان در مراسم شرکت خواهد کرد؛ پیش‌تر رئیس‌جمهور پاکستان آمادگی خود را اعلام کرده بود، همچنین طبق اعلام نماینده ارامنه در مجلس شورای اسلامی، نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان برای شرکت در مراسم عازم ایران خواهد شد. میخائیل کاولاشویلی، رئیس‌جمهور گرجستان نیز حضور خود را اعلام کرده است. جودت ییلماز، معاون رئیس‌جمهور ترکیه به همراه معاون وزیر خارجه این کشور در مراسم شرکت می‌کنند.

همچنین به دلیل تشییع جداگانه پیکر رهبر انقلاب در عراق، بغداد ستاد ملی جداگانه‌ای برای این مراسم تشکیل داده است و نخست‌وزیر این کشور ریاست هیئت استقبال رسمی از پیکر رهبر شهید در فرودگاه بغداد یا نجف و همچنین مراسم طواف و تشییع در نجف و کربلا را برعهده خواهد داشت. به‌این‌ترتیب اسامی کامل هیئت‌های اعزامی و سطح دقیق نمایندگی هر کشور هنوز به طور رسمی از سوی وزارت خارجه ایران منتشر نشده و قرار است در روز‌های آینده اعلام شود. درباره سفر مقامات اروپایی به ایران برای شرکت در این مراسم، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه اعلام کرد آنها به دلیل مواضع اروپا در جنگ اخیر با آمریکا و اسرائیل برای این مراسم دعوت نشده‌اند.

زیارت عتبات بعد از ۶۹ سال

سخنگوی مراسم همچنین با رد شایعات منتشرشده در فضای مجازی تأکید کرد که «پیکر رهبر شهید و اعضای خانواده ایشان تاکنون به خاک سپرده نشده‌اند» و تمامی پیکر‌ها با رعایت کامل موازین شرعی و قانونی نگهداری می‌شوند. وی اخبار مربوط به مراسم را صرفاً از طریق منابع رسمی و ستاد برگزاری مراسم قابل‌استناد دانست.

عطارزاده همچنین از برنامه زیارت پیکر رهبر شهید در عتبات‌عالیات خبر داد و گفت «روز چهارشنبه ۱۰ تیرماه» پیکر مطهر ایشان برای زیارت حرم‌های مطهر امیرالمؤمنین (ع)، حضرت اباعبدالله الحسین (ع) و حضرت ابوالفضل‌العباس (ع) به نجف و کربلا منتقل می‌شود. این زیارت پس از «۶۹ سال» محقق خواهد شد؛ چراکه آخرین تشرف رهبر شهید به عتبات به سال ۱۳۳۶ بازمی‌گردد و تلاش ایشان برای سفر دوباره در سال ۱۳۴۷ به دلیل ممنوع‌الخروج شدن از سوی ساواک ناکام مانده بود.

تخمین حضور تا ۳۵ میلیون‌نفر

هم‌زمان با نزدیک‌شدن به مراسم‌های وداع، تشییع و تدفین، پلیس راهور فراجا نیز از آماده‌باش کامل نیرو‌های انتظامی و ترافیکی خبر داده است. به گفته رئیس پلیس‌راه راهور فراجا، برآورد‌ها نشان می‌دهد که «حداکثر تا ۳۵ میلیون نفر» در مجموع مراسم‌های تهران، قم و مشهد حضور پیدا کنند. در تهران حضور «۱۵ تا ۲۰ میلیون نفر»، در مشهد «۸ تا ۱۰ میلیون نفر» و در قم نیز چند میلیون نفر پیش‌بینی شده، همچنین در سناریو‌های مختلف، حداقل حضور سراسری حدود «۸.۵ میلیون نفر» و حداکثر حضور تا «۳۵ میلیون نفر» برآورد شده که در صورت تحقق، این مراسم را به یکی از بزرگ‌ترین اجتماعات تاریخ کشور تبدیل خواهد کرد.

منبع: فرهیختگان