باشگاه خبرنگاران جوان؛فاطمه محمدی - با فرارسیدن ماه محرم، کردستان رنگ و بوی دیگری به خود می‌گیرد. کوچه‌ها و خیابان‌ها سیاه‌پوش می‌شوند و دل‌های عاشقان ‏اهل‌بیت(ع) در سوگ سیدالشهدا(ع) می‌تپد. در این استان، شیعه و سنی دوشادوش یکدیگر در عزای امام حسین(ع) حضور می‌یابند ‏و با آیین‌هایی که ریشه در تاریخ و فرهنگ این سرزمین دارد، حماسه کربلا را زنده نگه می‌دارند.‏

ماه محرم دراین استان ، ماه تجلی عشق، ارادت و دلدادگی مردم به حضرت اباعبدالله الحسین(ع) و یاران باوفایش است. مردم این ‏استان، اعم از شیعه و سنی، هر ساله با فرارسیدن ماه محرم در سوگ سیدالشهدا(ع) به عزاداری پرداخته و با برگزاری آیین‌ها و ‏سنت‌های کهن، حماسه عاشورا را زنده نگه می‌دارند‎.‎

تار و پود یک فرهنگ در قامتِ سوگ؛ شکوه آیین‌های عاشورایی در جای‌جای کردستان

آیین‌های محرم در استان کردستان جلوه‌ای از پیوند عمیق فرهنگ بومی، اعتقادات دینی و همبستگی اجتماعی مردم این منطقه است. ‏حضور پرشور شیعه و سنی در کنار یکدیگر، برگزاری آیین‌های کهن همچون طشت‌گذاری، گل‌گیران، حلیم‌پزی و حرکت علم‌ها و ‏گهواره حضرت علی‌اصغر(ع)، نشان‌دهنده جایگاه والای فرهنگ عاشورا در میان مردم کردستان و ارادت خالصانه آنان به خاندان ‏اهل بیت(ع) است‏‎.‎

با آغاز ماه محرم، مساجد، حسینیه‌ها، تکایا و معابر شهرها و روستاهای کردستان سیاه‌پوش می‌شوند و مردم با حضور در مجالس ‏روضه‌خوانی، نوحه‌سرایی، سینه‌زنی و زنجیرزنی، ارادت خود را به اهل بیت(ع) ابراز می‌کنند. در این ایام، دل‌های عاشقان حسینی ‏با یاد مظلومیت شهدای کربلا می تپد و نوای «یا حسین» در جای‌جای استان طنین‌انداز می‌شود‎.‎

یکی از ویژگی‌های برجسته عزاداری در کردستان، همدلی و همراهی اهل تسنن واهل تشیع در بزرگداشت قیام عاشوراست. مردم ‏شهرهای مختلف استان از جمله سنندج، بیجار، قروه، سقز، بانه، مریوان، کامیاران، دیواندره و دهگلان با وجود تفاوت‌های مذهبی، در ‏سوگ امام حسین(ع) گرد هم می‌آیند و عشق مشترک خود به خاندان پیامبر(ص) را به نمایش می‌گذارند‎.‎

آیین طشت‌گذاری در سریش‌آباد ؛شورِ حسینی، نقطه اشتراک دل‌های مؤمن

یکی از مهم‌ترین و قدیمی‌ترین آیین‌های محرم در کردستان، مراسم طشت‌گذاری در شهر سریش‌آبادراست. این آیین که قدمتی بیش از ‏پنج قرن دارد، یادآور تشنگی امام حسین(ع) و یارانش در صحرای کربلا و همچنین رفتار جوانمردانه آن حضرت در سیراب کردن ‏سپاه حر است‎.‎

عاشقان سرور و سالار شهیدان و دوستداران اهل بیت عصمت و طهارت (ع) در این آئین با قرار دادن طشت آب در ‏مساجد، تکایا و ‏حسینیه‌ها و مدیحه‌سرایی به استقبال ماه محرم می‌روند. روشن کردن شمع، نوشیدن آب متبرک از این ‏طشت‌ها، صحنه‌سازی حالات ‏طفلان لب تشنه دشت نینوا و مداحی و سوگواری از اعمال این مراسم است.‏

در این آیین، در روز نخست ماه محرم در داخل یک طشت بزرگ، آب ریخته می‌شود و سپس ۷۲ سیب به نماد ۷۲ یار ‏امام حسین ‏‏(ع) در کربلا، درون این طشت ریخته شده و روی آن با یک پارچه سبز پوشانده می‌شود؛ این طشت در همه‌ی ‏مراسم عزاداری‌های ‏منطقه سریش آباد وجود دارد و در روز هفتم، این سیب‌ها برای تبرک بین مردم پخش می‌شود.‏

در این آئین، طشت‌ها و تعدادی مشک پر از آب بر دوش ریش سفیدان و عاشقان حسینی وارد مسجد شده و در حالی که به ‏احترام ‏طشت‌ها، همه حاضران در مسجد به پا می‌خیزند و در جلو آن‌ها دسته سینه‌زنی با شور و شوق خاص و با شعار ‏‏«الدخیل یا اباالفضل» ‏سینه زده و حرکت می‌کنند؛ بعد از دور زدن مسجد، طشت‌ها در جای مخصوص خود قرار داده ‏می‌شوند و بلافاصله از آبی که در ‏مشک‌ها است پر می‌شوند و دعای مخصوص طشت‌گذاری در میان حزن و اندوه ‏حاضران قرائت می‌شود.‏

آیین معنوی عاشورایی طشت‌گذاری در سریش‌آباد ۲۱ آذرماه سال ۱۳۸۵به ‏شماره ۶۸۸ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده ‏است. ‏

آیین حلیم‌پزی در تاسوعا؛همدلی اقوام در مکتب عاشورا

حلیم‌پزی از دیگر سنت‌های دیرینه مردم برخی مناطق استان، به‌ویژه سریش‌آباد و بیجار است. در شب تاسوعا، زنان نذرکننده در خانه ‏فرد صاحب نذر گرد هم می‌آیند و تا صبح با قرائت قرآن، دعا و ذکر مصیبت اهل بیت(ع) به شب‌زنده‌داری می‌پردازند‎.‎

در این مراسم، زنان پس از پاک کردن گندم‌ها و شستن و تمیز کردن، آنها را در ظرف‌های بزرگی نگه می‌دارند و صبح ‏زود قبل از ‏اذان صبح حلیم در دیگ‌های بزرگ بار گذاشته می‌شود و با این حلیم در صبح غم‌انگیز عاشورا از عزاداران ‏پذیرایی می‌شود. . این ‏سنت علاوه بر جنبه مذهبی، نمادی از همبستگی اجتماعی و مشارکت مردم در عزاداری‌های حسینی است‎.‎

حرکت علم‌ها و بیرق‌های عزاداری؛میراثی از عشق که نسل به نسل می‌چرخد

در روزهای تاسوعا و عاشورا، علم‌ها و بیرق‌های عزاداری در شهرهای مختلف کردستان به حرکت درمی‌آیند. بزرگ‌ترین علم که به ‏نام قمر بنی‌هاشم حضرت ابوالفضل العباس(ع) شناخته می‌شود،‏نشان دهنده در زمین نماندن علَم آن امام همام بوده، و نمادی از ‏استقامت، وفاداری و برافراشته ماندن پرچم حق و حقیقت است. این مراسم در شهرهایی همچون بیجار، سنندج، قروه و سریش‌آباد با ‏شکوه خاصی برگزار می‌شود‎.‎

آیین گل‌گیران در بیجار؛ روایتی از وفاداری و تجدید بیعت

یکی از مشهورترین آیین‌های عاشورایی کردستان، مراسم گل‌گیران در شهرستان بیجار است. این آیین نماد اندوه و ماتم عزاداران در ‏سوگ شهدای کربلا و بیانگر غربت اهل بیت(ع) در روز عاشوراست‏‎.‎

عزاداران حسینی در این روز با مراسم گِل‌گیران، غربت اهل بیت امام حسین (ع) و یاران با وفایش را در صحرای کربلا ‏روایت ‏می‌کنند. آئین گِل‌گیران در روز عاشورای حسینی از صبح و با حضور مردم در خیابان‌های اصلی شهر بیجار ‏آغاز می‌شود و‎ ‎هیات‌های مذهبی و دسته‌های عزاداری با نظم و ترتیب خاصی در برگزاری هرچه باشکوه‌تر آن با هم ‏متحد و یکدل هستند.‏

مقدمات برگزاری این آیین، دو هفته قبل از روز عاشورا و با تهیه خاک رس از دشت‌های اطراف شهر و الک کردن آن ‏آغاز می‌شود ‏و در روز عاشورا گِل مخصوص این آیین در داخل ظرف‌های مختلف، تهیه و عزاداران با گِل به سر کردن ‏به سوگ سرور و سالار ‏شهیدان اباعبدالله الحسین(ع) می‌نشینند. حاضران در این آئین سپس با زنجیر زدن و سینه زدن و ‏عبور از خیابان‌های اصلی، راهی ‏حسینیه بیجار می‌شوند و در طول مسیر با صدای یا حسین (ع) در سوگ شهادت ‏سرور و سالار شهیدان اشک می‌ریزند. آئین گل‌گیران ‏شهرستان بیجار در چهارمین همایش ثبت ملی آثار، در فهرست ‏میراث معنوی کشور به ثبت رسید.‏

وقتی گهواره‌ی نمادین، مأمنِ اشک‌ها و آرزوهای مادرانه می‌شود

در روز شهادت حضرت علی‌اصغر(ع) و همچنین در روز عاشورا، گهواره‌ای نمادین در میان عزاداران به حرکت درمی‌آید. مادران ‏با نیت سلامتی فرزندان خود نذورات و صدقاتشان را در این گهواره قرار می‌دهند و با یاد مظلومیت طفل شیرخوار کربلا اشک ماتم ‏می‌ریزند‎.‎

در روزی که منقش به نام حضرت علی اصغر(ع) کوچکترین سرباز امام حسین(ع) در صحرای کربلا است، مادران برای مظلومیت ‏امام حسین(ع) و یاران باوفای آن حضرت اشک ماتم می‌ریزند‎ ‎وبا زمزمه «یا ‏حضرت علی اصغر» در گوش شیرخواران و کودکان ‏خود آن‌ها را نذر یاری رسان صاحب‌الزمان(عج) می‌کنند.‏

طنینِ «بابایم کجاست؟»؛ وقتی کودکان کردستانی سوگوارِ دشت کربلا می‌شوند

اجرای برخی آئین‌های سنتی مانند دسته اعراب هاشمی که در آن کودکان و نوجوانان با پوشیدن لباس ویژه اعراب به ‏منزله کودکان ‏کاروان کربلا گرداگرد اسبی که نماد ذوالجناح است بر سر و سینه‌زنان ندای «یا حسین مظلوم، حسین وای، ‏ذوالجناح کو بابایم» سر ‏می‌دهند و پیشاپیش دسته‌های عزاداری حرکت می‌کنند نیز در این استان به اجرا در می‌آید.‏

اطعام عزاداران؛ جلوه‌ای از مهربانی مردم کردستان در سوگ کربلا

پخش نذورات و اطعام عزاداران از مهم‌ترین سنت‌های مردم کردستان در ایام محرم است. از شب هفتم محرم، هیئت‌ها و حسینیه‌ها با ‏توزیع غذای گرم، شربت، شیر، خرما و سایر نذورات از عزاداران پذیرایی می‌کنند. همچنین در برخی مناطق، قربانی کردن گوسفند ‏در مسیر حرکت دسته‌های عزاداری انجام می‌شود‎.‎

عاشورا در دل اهل سنت کردستان؛ ارادتی که از مرزها عبور می‌کند

اگرچه بسیاری از شهرهای استان کردستان دارای جمعیت اهل سنت هستند، اما عشق و ارادت به امام حسین(ع) در میان آنان نیز ‏جایگاه ویژه‌ای دارد. در شهرهایی مانند سقز، بانه، مریوان، کامیاران، دیواندره و دهگلان، با فرارسیدن ماه محرم، مساجد، خیابان‌ها و ‏اماکن عمومی سیاه‌پوش می‌شوند‎.‎

بسیاری از اهل سنت کردستان روزهای تاسوعا و عاشورا را روزه می‌گیرند و در مجالس ذکر مصیبت و برنامه‌های مذهبی شرکت ‏می‌کنند. زنان اهل سنت نیز با یادآوری مصائب کربلا به سوگواری پرداخته و فرزندان خود را به شناخت و پیروی از راه امام ‏حسین(ع) تشویق می‌کنند‎.‎