واقعیتهای دیپلماتیک و خطوط قرمز ایران در مذاکرات
ادعاهای ترامپ درباره مفاد توافق احتمالی در حالی مطرح شده که به گفته مقامهای ایرانی، متن رسمی و نهایی از سوی تهران ارسال نشده است.
باشگاه خبرنگاران جوان - ادعاهای ترامپ درباره بندهای توافق احتمالی در حالی مطرح میشود که ایران هنوز متن رسمی خود را ارسال نکرده و با عقبنشینی آشکار آمریکا، خطوط قرمز تهران از جمله رفع کامل تحریمها و دریافت ۳۰۰ میلیارد دلار غرامت همچنان پابرجا است.
۱. ادعاهای یکجانبه پیش از دریافت متن نهایی تهران
آنچه در مواضع اخیر ترامپ به عنوان مفاد توافق مطرح شده، صرفاً یک پروپگاندا و متنی کاملاً یکطرفه است. واقعیتهای حقوقی و دیپلماتیک حکایت از آن دارند که جمهوری اسلامی ایران در مورد هیچکدام از بندهای ادعایی، توافق نهایی با آمریکا انجام نداده است. اساساً متن نهایی و رسمی پیرامون ۱۴ بند مورد ادعای رسانهها، از سوی تهران برای مقامات آمریکایی ارسال نشده است؛ موضعی که سخنگوی وزارت امور خارجه نیز صراحتاً بر آن تأکید کرده و نشاندهنده پیشداوری هدفمند واشنگتن جهت دست بالا گرفتن در جریان مذاکرات است.
۲. مسئله سلاح اتمی؛ بازخوانی یک تعهد اصولی و قدیمی
بخشی از ادعاهای ترامپ به تعهدات ایران در حوزه تسلیحات هستهای اختصاص دارد. در این رابطه ذکر دو نکته ضروری است:
اول آنکه، طبق اصول حاکم بر مذاکرات بینالمللی، هیچ بندی از توافق تا پیش از نهایی شدن تمامی مفاد آن، نافذ نخواهد بود. بنابراین، این بند نیز مانند سایر موارد، تا حل و فصل کامل اختلافات، قطعی نیست.
دوم آنکه، حتی در صورت نهایی شدن این بند، موضوع عدم تولید سلاح اتمی برای ایران امر جدیدی محسوب نمیشود. سالهاست که تهران بر عدم تولید و استفاده از سلاحهای کشتار جمعی تاکید دارد. پافشاری بر ماندن در پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) و مبانی فقهی پایداری، چون فتوای صریح رهبر معظم انقلاب مبنی بر حرمت تولید و کاربست سلاح هستهای، مبرهنترین دلیل بر صلحآمیز بودن نیت ایران است.
۳. فرضیهبافی درباره تنگه هرمز و واقعیتهای ژئوپلیتیک
ادعاهای ترامپ درباره آینده تنگه هرمز بیشتر به بازگویی آرزوهای سیاسی شباهت دارد تا واقعیتهای میدانی. ایران بارها اعلام کرده است که وضعیت این شاهراه حیاتی به هیچ وجه به مناسبات پیش از جنگ باز نخواهد گشت.
ایالات متحده در طول سالهای متمادی تلاش کرد تا حاکمیت ایران بر تنگه هرمز را با ابزارهای نظامی تضعیف کند، اما هرگز موفق به این کار نشد. طبعاً هدفی که در میدان جنگ حاصل نشده، در میز مذاکره نیز به دست نخواهد آمد. همچنین شایان ذکر است آنچه ایران از شناورهای عبوری در این تنگه دریافت میکند، «عوارض» نیست؛ بلکه هزینه خدمات ارائهشده جهت تأمین امنیت و تردد ایمن کشتیهاست.
۴. فرآیند پاکسازی دریایی و رد ادعای مینروبی آمریکا
ادعاهای مطرح شده مبنی بر خنثیسازی مینهای ریختهشده در تنگه هرمز توسط نیروهای آمریکایی کاملاً عاری از حقیقت است؛ چرا که جمهوری اسلامی ایران هیچگاه به طور رسمی اعلام نکرده که در این منطقه مینریزی انجام داده است و همواره بر حفظ امنیت خطوط دریانوردی تأکید دارد. از سوی دیگر، ارتش آمریکا در طول جنگ و پس از آن، هرگز توانایی و امکان مستقر کردن ناوهای خود را در تنگه هرمز نداشت، چه رسد به اینکه بتواند عملیات ادعایی مینروبی را در این ابعاد مدیریت کند.
۵. رفع حصار دریایی؛ پیششرط قطعی ایران برای پایان جنگ
اعلام آغاز رفع محاصره دریایی از سوی ترامپ، دستاورد ایستادگی ایران و یکی از پیششرطهای اصلی تهران برای پایان دادن به درگیریها بوده است. بر اساس گزارشهای غیررسمی، این اقدام باید به گونهای عملیاتی شود که ظرف مدت ۳۰ روز، تردد تمامی کشتیهای تجاری ایران به وضعیت عادی برگشته و آمریکا حق هیچگونه مزاحمتی نداشته باشد. تا پیش از توافق نهایی بر سر این شروط، ایران ساختار اعمال حاکمیت خود بر تنگه هرمز را با اقتدار حفظ خواهد کرد.
۶. سرنوشت مواد غنیشده؛ عقبنشینی آشکار کاخ سفید
ادعای ترامپ درباره مواد غنیشده ایران، فرار به جلو است. تصمیمگیری درباره حجم، درصد و نحوه نگهداری مواد غنیشده کاملاً در حیطه اختیارات و نیازهای داخلی ایران است. هرگونه اقدامی مانند رقیقسازی، تنها پس از تحقق شروط ایران و در بازه مذاکراتی ۶۰ روزه میسر خواهد بود. نکته کلیدی اینجاست که لحن ترامپ نشان میدهد واشنگتن از آرزوی دیرینه خود مبنی بر «انتقال مواد غنیشده به خارج از ایران یا یک کشور ثالث» کاملاً عقبنشینی کرده است.
۷. گرهگشایی از داراییهای بلوکه شده؛ ادعای بیپایه برای مصرف داخلی
موضعگیری ترامپ مبنی بر عدم پرداخت پول به ایران، یک فرافکنی واضح برای اقناع افکار عمومی آمریکا است. حقیقت آن است که آغاز روند آزادسازی اموال ایران باید بلافاصله پس از توافق طرفین درباره پایان جنگ آغاز شود. شرط بنیادین ایران برای امضای هرگونه توافق، پذیرش و آزادسازی همزمان و بی قید و شرط تمامی داراییها و اموال مسدود شده ایران توسط آمریکا همزمان با امضای توافق است.
۸. خطوط قرمز و مطالبات کلیدی نادیده گرفته شده توسط ترامپ
بر اساس اطلاعات و مفاد غیررسمی منتشر شده در رسانهها، ترامپ تعمداً بخش مهمی از مطالبات و خطوط قرمز ایران را که ناچار به پذیرش آنها خواهد بود، سانسور کرده است. این موارد محوری عبارتند از:
۱. خروج نظامیان: ضرورت خروج کامل نیروهای آمریکایی از پایگاههای نظامی پیرامون مرزهای ایران.
۲. منع تحریم جدید: سلب حق وضع هرگونه تحریم جدید توسط آمریکا تا زمان نهایی شدن توافق پس از ۶۰ روز.
۳. پرداخت غرامت: تعهد رسمی آمریکا به تامین حداقل ۳۰۰ میلیارد دلار برای بازسازی خسارتهای وارده به ایران و پرداخت خسارتهای جنگ.
۴. لغو جامع تحریمها: تعهد مکتوب واشنگتن به لغو کامل تمام تحریمهای علیه ایران همزمان با توافق پایان جنگ.
