باشگاه خبرنگاران جوان - جنگ، فقط صدای انفجار و تصویر موشک نیست؛ پشت هر درگیری، حجمی از معادلات سیاسی، جغرافیایی، اقتصادی و نظامی جاخوش کرده که فهم آنها شاید از خود میدان نبرد هم پیچیده‌تر باشد.

مستند «هندسه نبرد» که به تهیه‌کنندگی و کارگردانی مجتبی میناوند و تولید مرکز هنری رسانه‌ای نهضت ساخته شده، تلاش کرده همین لایه‌های پنهان جنگ را روایت کند؛ روایتی که به گفته سازندگانش، نه به‌دنبال هیجان‌سازی و شعار، بلکه مبتنی بر تحلیل و بازخوانی تاریخی است.

میناوند درباره شکل‌گیری این مستند توضیح می‌دهد که ایده اولیه کار، همزمان با بالا گرفتن تنش‌ها و بحث‌هایی مانند افزایش قیمت نفت و احتمال بسته شدن تنگه هرمز شکل گرفت. در ابتدا قرار بود هرکدام از این موضوعات به‌طور جداگانه‌ای ساخته شوند، اما در نهایت تصمیم گروه سازنده بر آن شد که تمام آنها در قالب یک مجموعه کنار هم قرار گیرند؛ چرا که همگی در یک نقطه مشترک به هم می‌رسیدند: جنگ ایران، اسرائیل و آمریکا.

چهار روایت از جنگ

«هندسه نبرد» در چهار قسمت تولید شده؛ مجموعه‌ای که هر قسمت، یک ضلع از جنگ را بررسی و تحلیل می‌کند. قسمت نخست با عنوان «نبرد شکار و شکارچی» به تقابل پدافند و سلاح‌های تهاجمی می‌پردازد؛ روایتی از نسبت جنگنده‌ها، سامانه‌های دفاعی و تغییر معادلات جنگ در طول تاریخ.

در قسمت دوم یعنی «جنگ و جغرافیا» هم سعی کردیم مفهوم عمق استراتژیک ایران و اسرائیل را به عنوان محور اصلی روایت خود در نظر بگیریم؛ موضوعی که از نگاه سازندگانش، یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده در هر درگیری احتمالی محسوب می‌شود. 

در قسمت سوم مستند با عنوان «شوک نفتی»، به سراغ تبعات اقتصادی جنگ رفتیم و اثرات بسته شدن احتمالی تنگه هرمز و افزایش قیمت جهانی نفت را مورد بررسی قرار دادیم؛ و در نهایت، قسمت چهارم «هندسه نبرد» یعنی «نبرد زمینی» هم سعی کرده به این پرسش پاسخ دهد که اگر حمله زمینی علیه ایران رخ دهد، چه سناریو‌هایی پیش روی طرفین خواهد بود و ایران قرار است چه ظرفیت‌ها و برگ‌های برنده‌ای را در این میدان رو کند.

تاریخ، بخشی از روایت مستند

اما «هندسه نبرد» فقط به تحلیل آنچه امروز در میدان جنگ رخ می‌دهد، اکتفا نکرده و در هر قسمت، تلاش کرده با بازخوانی آنچه در گذشته اتفاق افتاده، نمونه‌ها و مثال‌های تاریخی را هم وارد روایت کند و از منظر تاریخی به حوادث روز نگاه کند. 

میناوند می‌گوید گروه سازنده تلاش کرده برای هر موضوعی که با آن مواجه می‌شود، نمونه‌ای از تجربه‌های تاریخی مشابه را کنار روایت اصلی قرار دهد؛ از حمله آلمان نازی به شوروی گرفته تا جنگ ویتنام، جنگ اعراب و اسرائیل و بحران نفتی دهه ۷۰ میلادی.

به گفته او، هدف این بوده که مستند صرفا خود را به ارائه آمار و تحلیل‌های مقطعی محدود نکند، بلکه سیر مستند به گونه‌ای پیش رود که مخاطب بتواند روند‌ها را در بستر تاریخ مشاهده کرده و بر اساس آن، تصویر دقیق‌تری از شرایط امروز به دست آورد.

پرهیز از اغراق و پروپاگاندا

یکی از نکاتی که میناوند بر آن تأکید می‌کند، فاصله گرفتن مستند از فضای شعارزده و اغراق‌آمیز است. او می‌گوید: گروه سازنده سعی کرده به‌جای پیش‌بینی‌های هیجانی و قطعی، تحلیل‌هایی مبتنی بر واقعیت ارائه کند؛ بدون آنکه وارد فضای پروپاگاندا شود.

به گفته او، «هندسه نبرد» تلاش کرده آنچه را که در میدان و در معادلات واقعی قابل مشاهده است، با تمام نقاط قوت و ضعف، و بدون این که صرفا به دنبال ارائه تصویری یک‌طرفه باشد، روایت کند. 

مستندی آرشیوی با روایت تاریخی

این مستند روایی با گفتار متن بهرام نوری دنبال شده و با تکیه بر تصاویر آرشیوی ساخته شده است. در هر قسمت آن، علاوه بر تحلیل موضوعات روز، نوعی بازخوانی تاریخی اتفاق می‌افتد. میناوند معتقد است این فرم روایی کمک می‌کند مخاطب صرفا درگیر عدد و آمار نشود، بلکه در دل روایت، قصه‌ای را دنبال کند که ریشه در تاریخ و واقعیت‌های جنگ دارد.

پخش مستند «هندسه نبرد» از یکشنبه ۲۰ اردیبهشت از شبکه مستند آغاز شده و سه‌شنبه، پنجشنبه و جمعه نیز سایر قسمت‌های آن از شبکه نسیم پخش می‌شود. قرار است این مستند از شبکه‌های دیگر تلویزیون هم روی آنتن برود.