باشگاه خبرنگاران جوان - در این مراسم، دکتر حبیب رضا ارزانی رایزن فرهنگی کشورمان؛ پیام دکتر غلامعلی حدادعادل، رئیس بنیاد سعدی را قرائت کرد.

در این پیام آمده بود؛ بر اساس این پیام، نامگذاری روز بیست و پنجم اردیبهشت به عنوان روز پاسداشت زبان فارسی یکی از اقدامات شایسته پس از انقلاب اسلامی است. دلیل این امر آن است که بر پایه مستندات تاریخی، فردوسی در چنین روزی سرودن شاهنامه را پس از سی سال تلاش بی وقفه به پایان رسانده است. 

زبان فارسی تنها یک ابزار ارتباطی نیست، بلکه یکی از ارکان بنیادین هویت ملی ایرانیان به شمار می‌رود و تا زمانی که این زبان زنده است، نام ایران نیز جاودان خواهد ماند. این زبان به عنوان یکی از کهن‌ترین زبان‌های زنده جهان، همواره نقش زبان مشترک را در میان اقوام ایرانی ایفا کرده است.

در بخش دیگری از این پیام به گستره نفوذ زبان فارسی در شرق آسیا اشاره شد. زبان فارسی سابقه‌ای دیرینه در این پهنه جغرافیایی از جنوب هند تا آسیای صغیر دارد و در بسیاری از این مناطق زبان رسمی و دیوانی بوده است. در حوزه جنوب شرق آسیا و به ویژه در کشور‌هایی نظیر چین و کشور‌های مالایی تبار، فرهنگ ایرانی و زبان فارسی نفوذ بسیار عمیقی داشته است.

فرهنگ ایرانی بر سنت تاریخ نگاری مالزی تاثیر شگرفی گذاشته است، به طوری که ریشه‌های تاریخ کشور مالزی را به شکل اسطوره‌ای به پادشاهی‌های ایران باستان پیوند می‌دهند. همچنین واژگان فارسی متعددی در زبان مالایی نفوذ کرده است که نشان دهنده حضور تاریخی ایرانیان در این منطقه از قرن‌ها پیش است.

نکته قابل تامل در این پیام، تغییرات خط و نوشتار در مالزی است. ادبیات اسلامی این منطقه در گذشته با خط جاوی که مبتنی بر الفبای عربی است نوشته می‌شد، اما بعد‌ها به حروف لاتین تغییر یافت. امروزه بسیاری از پژوهشگران در دانشگاه‌های مالزی توانایی خواندن خط جاوی را ندارند، از این رو آموزش زبان فارسی می‌تواند کلید دسترسی آن‌ها به منابع اصیل اسلامی و تاریخی شان باشد.

در کشور مالزی بیش از دو هزار و ششصد نسخه خطی با ارزش وجود دارد که از این میان، حدود چهارصد نسخه به زبان فارسی نگاشته شده است. مایه مباهات است که با تلاش‌های مستمر رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، تقریبا هشتاد درصد از این نسخ خطی ارزشمند دیجیتالی شده‌اند تا پژوهشگران بتوانند به راحتی از آن‌ها بهره برداری کنند.

در راستای توسعه آموزش زبان فارسی، اقدامات مهمی صورت گرفته است. در سال ۱۳۹۵ هجری شمسی، کرسی زبان فارسی در دانشگاه یو پی‌ام مالزی راه اندازی گردید. این کرسی علمی وظایف مهمی از جمله تدریس زبان، راه اندازی رشته ادبیات فارسی، انجام تحقیقات ایران شناسی و برگزاری سمینار‌های تخصصی را بر عهده دارد.

علاوه بر این، بنیاد سعدی با همکاری رایزنی فرهنگی اقدام به برگزاری دوره‌های آزاد آموزش زبان فارسی در آموزشگاه‌های مالزی نموده و با تامین کتاب‌های آموزشی و ارائه روش‌های نوین تدریس، از این حرکت فرهنگی حمایت همه جانبه می‌کند.

در ادامه این نشست؛ کوثر السادات رضوانی هنرمند نوجوان ایرانی با اجرای پرشور نقالی، روح حماسه را در کالبد مراسم دمیدند. اجرای ایشان نشان داد که هنر تا چه حد می‌تواند در انتقال مفاهیم والای شاهنامه به نسل‌های جدید موثر واقع شود.

بخش دیگر این نشست به سخنرانی علمی پروفسور رضا بیک زاده با موضوع پیوند هوش مصنوعی و شاهنامه اختصاص داشت.

 وی در ابتدای سخنان خود به سه چالش اساسی که امروزه زبان فارسی با آن‌ها رو‌به‌رو است اشاره کرد: غلبه زبان‌های جهانی در فضای دیجیتال، کاهش مطالعه متون کلاسیک در میان نسل جدید، و فاصله زبانی میان فارسی روزمره و فارسی فاخر گذشته.

وی تاکید کرد: که اگر در قرن چهارم هجری خطر فراموشی هویت ایرانی وجود داشت، امروز خطر اصلی حذف تدریجی زبان فارسی از زیست دیجیتال انسان معاصر است.

 پروفسور بیک زاده فردوسی را به عنوان نخستین معمار حفاظت زبانی معرفی کردند و بیان داشتند که فردوسی تنها یک شاعر نبود، بلکه یک پروژه عظیم ملی را برای مهندسی فرهنگی اجرا کرد.

این مهندسی فرهنگی شامل تثبیت واژگان فارسی، حفظ روایت‌های تاریخی و اسطوره‌ای، و ایجاد یک الگوی استاندارد برای زبان معیار بود. سخنران در ادامه این پرسش کلیدی را مطرح کردند که ابزار نجات زبان در عصر دیجیتال چیست و پاسخ دادند که هوش مصنوعی زیرساخت فرهنگ آینده را تشکیل می‌دهد.

استادزبان و ادب فارسی گفت: در فضای اینترنت تنها زبان‌هایی زنده می‌مانند که دارای داده‌های دیجیتال با شند، مدل‌های زبانی برای آن‌ها توسعه یافته باشد، و در فناوری‌های نو حضور فعال داشته باشند. 

وی افزود: دلیل انتخاب شاهنامه به عنوان پایه‌ای برای پروژه‌های هوش مصنوعی، از ویژگی‌های منحصر‌به‌فرد این اثر است چراکه شاهنامه دارای گستره عظیم واژگانی، ساختار منظم روایی، زبان نسبتا پالوده، تنوع شخصیت‌ها و روایت‌های اسطوره‌ای جهانی است که آن را به یک ابر پایگاه داده فرهنگی و یک بنیاد زبانی بی نظیر تبدیل می‌کند.

استاد بیک زاده، پیشنهاد‌های کاربردی متعددی برای استفاده از هوش مصنوعی ارائه دادند: ساخت دستیار آموزشی هوشمند که داستان‌ها را ساده سازی کند و به پرسش‌های دانش آموزان پاسخ دهد؛ احیای واژگان فراموش شده و پیشنهاد کاربرد مدرن برای آن‌ها به منظور زاینده نگه داشتن زبان فارسی؛ بازسازی روایت‌های شاهنامه در قالب انیمیشن‌های خودکار و بازی‌های رایانه‌ای، زیرا نسل جدید اسطوره‌ها را کمتر می‌خواند و بیشتر تمایل دارد آن‌ها را تجربه کند.

وی گفت: ایجاد سامانه ترجمه هوشمند جهانی برای شاهنامه که می‌تواند جایگاه زبان فارسی را ارتقا داده و دیپلماسی فرهنگی ایران را در سطح جهان تقویت نماید؛ و در نهایت ایجاد یک آرشیو دیجیتال زنده شامل نسخه‌های مختلف شاهنامه، گویش‌های محلی و متون تاریخی.

البته وی به چالش‌های این مسیر نظیر تولید محتوای سطحی توسط ماشین و خطر تحریف متون کلاسیک نیز اشاره کرد، اما نتیجه گرفتند که هوش مصنوعی جایگزین انسان و خلاقیت او نمی‌شود، بلکه ابزاری برای ادامه راه فردوسی است. این انسان است که معنا را می‌آفریند و ماشین تنها آن را در مقیاس جهانی گسترش می‌دهد.

در پایان این مراسم، دکتر حبیب رضا ارزانی رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در مالزی، با حضور در جمع اساتید ایرانی، به تبادل ن ظر و هم اندیشی پرداختند. اساتید حاضر در نشست، ضمن تقدیر از برگزاری چنین برنامه هایی، دیدگاه‌های خود را برای بهبود روش‌های آموزش زبان فارسی در مالزی و همچنین چگونگی بهره گیری از ظرفیت‌های نخبگان ایرانی مقیم این کشور بیان کردند.

این گفت‌و‌گو‌های سازنده زمینه ساز طرح ریزی برنامه‌های عملیاتی آینده برای تقویت روابط فرهنگی دو کشور گردید.