باشگاه خبرنگاران جوان - نشریه اکونومیست در گزارشی تحلیلی می‌نویسد که در دهه‌های گذشته، تبلیغات رسانه‌ای دولت‌های خاورمیانه—به‌ویژه در زمان جنگ‌ها—عموماً چندان اثرگذار و باورپذیر نبود. این نشریه با اشاره به دوران سقوط صدام حسین یادآوری می‌کند که وزیر اطلاع‌رسانی او، «محمد سعید الصحاف»، در حالی که نیروهای آمریکایی در سال ۲۰۰۳ وارد بغداد شده بودند، همچنان از «امن بودن بغداد» سخن می‌گفت—ادعاهایی که به‌وضوح با واقعیت‌های میدانی فاصله داشت.

با این حال، به نوشته این نشریه، در جنگ اخیر خلیج فارس، وضعیت تا حدی متفاوت به نظر می‌رسد. اکونومیست مدعی است که شبکه‌های رسانه‌ای حامی ایران توانسته‌اند در عرصه جنگ روایت‌ها، حضوری قابل توجه داشته باشند؛ به‌طوری که بر اساس بررسی‌های «موسسه گفتگوی استراتژیک»، دو شبکه نزدیک به این جریان تنها در ماه نخست جنگ بیش از یک میلیارد بازدید در پلتفرم ایکس ثبت کرده‌اند.

این گزارش می‌افزاید که بخشی از این موفقیت به استفاده گسترده از فناوری‌های نوین، به‌ویژه هوش مصنوعی، بازمی‌گردد؛ فناوری‌ای که امکان تولید سریع و کم‌هزینه محتوای ویدئویی را فراهم کرده است. به ادعای اکونومیست، بسیاری از این ویدئوها با بهره‌گیری از عناصر فرهنگی غرب—از جمله موسیقی رپ انگلیسی‌زبان و قالب‌های طنز—تلاش می‌کنند پیام خود را به مخاطبان بین‌المللی منتقل کنند. در این میان، چهره‌هایی مانند دونالد ترامپ و پیت هگست در برخی از این تولیدات به‌صورت طنزآمیز به تصویر کشیده می‌شوند.

اکونومیست در عین حال اذعان دارد که فضای رسانه‌ای امروز تفاوت چشمگیری با گذشته دارد. شبکه‌های اجتماعی امکان انتشار سریع محتوا را فراهم کرده‌اند و در شرایطی که برخی پلتفرم‌ها مانند یوتیوب محدودیت‌هایی اعمال می‌کنند، مسیرهای جایگزین همچنان فعال باقی می‌مانند. این نشریه همچنین به این نکته اشاره می‌کند که هم‌زمانی این فعالیت‌ها با فضای سیاسی داخلی آمریکا—و چالش‌هایی که دولت این کشور با آن مواجه است—زمینه‌ای فراهم کرده که این محتواها با بخشی از افکار عمومی هم‌پوشانی پیدا کنند.

به نوشته اکونومیست، تولیدکنندگان این محتوا تلاش کرده‌اند به‌جای تکرار شعارهای سنتی، بر موضوعاتی تمرکز کنند که در سطح جهانی نیز محل بحث است؛ از جمله نقد سیاست‌های جنگی، هزینه‌های اقتصادی و پیامدهای آن برای شهروندان. در برخی از این ویدئوها، افزایش قیمت نفت، فشار اقتصادی و حتی مسائل اجتماعی در آمریکا به تصویر کشیده می‌شود—موضوعاتی که به گفته این نشریه، می‌تواند برای مخاطبان بین‌المللی قابل درک‌تر باشد.

این گزارش همچنین به نقش گروهی به نام Explosive Media اشاره می‌کند که گفته می‌شود در تولید بسیاری از این ویدئوها نقش دارد. هرچند این گروه خود را مستقل معرفی می‌کند، اما اکونومیست با استناد به گزارش‌هایی از بی‌بی‌سی مدعی است که ارتباطاتی میان این مجموعه و نهادهای رسمی در ایران وجود دارد—ادعایی که البته در فضای رسانه‌ای همواره محل بحث و تفسیرهای متفاوت بوده است.

در عین حال، این نشریه تأکید می‌کند که در کنار جنبه‌های خلاقانه، برخی از این محتواها نیز حاوی روایت‌هایی هستند که به‌گفته تحلیلگران، نیازمند بررسی دقیق‌تر و نگاه انتقادی‌اند. با این حال، سرعت بالای انتشار و جذابیت بصری این ویدئوها باعث شده بسیاری از این جزئیات کمتر مورد توجه مخاطبان قرار گیرد.

به باور کارشناسانی مانند مصطفی عیاد، این نوع محتوا توانسته با بهره‌گیری از فرهنگ اینترنتی، میم‌ها و انیمیشن‌ها، به‌نوعی با «حال‌وهوای زمانه» همسو شود. در این چارچوب، پیام‌ها نه از زبان رسمی سیاستمداران، بلکه از طریق قالب‌هایی غیررسمی و سرگرم‌کننده منتقل می‌شوند—رویکردی که می‌تواند اثرگذاری بیشتری در فضای دیجیتال داشته باشد.

اکونومیست در ادامه به نکته‌ای قابل توجه اشاره می‌کند: بخشی از این محتواها حتی از تولیدات هوش مصنوعی مرتبط با خود آمریکا نیز الهام می‌گیرند و آن‌ها را بازتولید می‌کنند. به‌عنوان نمونه، پس از انتشار تصویری از دونالد ترامپ در قالبی نمادین، نسخه‌های تغییر‌یافته‌ای از آن در فضای مجازی منتشر شد که با روایت‌های متفاوتی همراه بود.

در نهایت، این نشریه نتیجه می‌گیرد که تحولات اخیر نشان می‌دهد رقابت در عرصه روایت‌ها، دیگر صرفاً به قدرت نظامی یا رسانه‌های سنتی محدود نیست. به‌ویژه در شرایطی که—به ادعای اکونومیست—برخی نهادهای آمریکایی که پیش‌تر در حوزه مقابله با تبلیغات فعالیت داشتند، تضعیف یا تعطیل شده‌اند، فضای جدیدی شکل گرفته که بازیگران مختلف می‌توانند در آن نقش‌آفرینی کنند.

این گزارش، هرچند با نگاهی انتقادی به این روند می‌نگرد، اما در عین حال ناخواسته بر این واقعیت نیز صحه می‌گذارد که در دنیای امروز، ابزارهای نرم و روایت‌سازی—به‌ویژه در بستر فناوری‌های نوین—می‌توانند به اندازه ابزارهای سخت، در تعیین معادلات قدرت اثرگذار باشند؛ واقعیتی که به نظر می‌رسد بسیاری از معادلات سنتی را با چالش مواجه کرده است.