باشگاه خبرنگاران جوان - روزنامه نیویورک تایمز گزارش می‌دهد که پس از پایان بدون نتیجه مذاکرات صلح آخر هفته در پاکستان میان ایالات متحده و ایران، دونالد ترامپ روز یکشنبه اعلام کرد که نیروی دریایی آمریکا قصد دارد در تنگه هرمز، که یکی از حیاتی‌ترین مسیر‌های کشتیرانی جهان محسوب می‌شود، محاصره دریایی اعمال کند؛ آبراهی که از زمان آغاز جنگ در اواخر فوریه، عملاً با تحولات میدانی و امنیتی جدیدی روبه‌رو شده است.

به نوشته این روزنامه، ترامپ در پیامی در شبکه‌های اجتماعی تأکید کرد: «از همین حالا، نیروی دریایی ایالات متحده، که بهترین در جهان است، روند محاصره همه کشتی‌هایی را که قصد ورود یا خروج از تنگه هرمز را دارند آغاز خواهد کرد.» او همچنین افزود: «در مقطعی، به وضعیتی خواهیم رسید که همه اجازه ورود داشته باشند و همه اجازه خروج.»

نیویورک‌تایمز می‌افزاید که این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که تردد در این تنگه که مسیر عبور بخش قابل توجهی از نفت و گاز طبیعی جهان استدر پی مدیریت و نظارت ایران، برای بیش از یک ماه به‌شدت کاهش یافته و عملاً به حداقل رسیده است.

در ادامه گزارش آمده است که در حالی که ایران اجازه عبور برخی کشتی‌ها را داده—احتمالاً در چارچوب ترتیبات خاص یا دریافت هزینه—اما با بهره‌گیری از کنترل میدانی خود بر این آبراه، از جمله هشدار درباره احتمال مین‌گذاری، توانسته است بر روند اقتصاد جهانی اثر بگذارد و همزمان فشار‌های متقابل در عرصه دیپلماسی و امنیت را مدیریت کند.

فرماندهی مرکزی ایالات متحده، موسوم به سنتکام، اعلام کرده است که این محاصره «به‌صورت بی‌طرفانه علیه کشتی‌های همه کشور‌ها که وارد یا خارج از بنادر و مناطق ساحلی ایران می‌شوند، از جمله تمامی بنادر ایران در خلیج فارس و دریای عمان» اعمال خواهد شد.

نیویورک‌تایمز در ادامه به بررسی ابعاد مختلف این تصمیم پرداخته و می‌نویسد:

این محاصره چگونه اجرا خواهد شد؟

به گزارش این روزنامه، سنتکام اعلام کرده است که نیرو‌های آمریکایی مانع آزادی کشتیرانی برای کشتی‌هایی که به بنادر غیرایرانی تردد می‌کنند نخواهند شد و این محاصره از ساعت ۱۰ صبح دوشنبه به وقت شرق آمریکا آغاز می‌شود.

جیمز کراسکا، استاد حقوق بین‌الملل دریایی، در توضیح این وضعیت گفته است که طرف‌های درگیر در جنگ می‌توانند از حق «بازدید و بازرسی» استفاده کنند؛ به این معنا که حتی کشتی‌های خصوصی را در آب‌های غیرخنثی متوقف و بررسی کرده و درباره اجازه عبور آنها تصمیم بگیرند.

بر این اساس، به نوشته نیویورک‌تایمز، هر کشتی که قصد عبور از تنگه را داشته باشد ممکن است ملزم به پذیرش بازرسی شود و نیرو‌های آمریکایی درباره ادامه مسیر آن تصمیم‌گیری کنند.

این روزنامه در عین حال اشاره می‌کند که چنین اقدامی می‌تواند با محدود کردن صادرات نفت ایران، فشار اقتصادی بر این کشور را افزایش دهد، اما همزمان کشور‌هایی که به نفت ایران وابسته‌اند—از جمله چین—را نیز در وضعیت پیچیده‌ای قرار خواهد داد.

در همین حال، کراسکا یادآور شده است که احتمال وجود مین در تنگه همچنان مطرح است و ایران نیز توانایی شلیک موشک و پهپاد را حفظ کرده؛ موضوعی که نشان می‌دهد معادلات میدانی همچنان چندلایه و باز باقی مانده‌اند.

این محاصره چه معنایی برای ایران دارد؟

به نوشته نیویورک‌تایمز، اعمال چنین محاصره‌ای احتمالاً باعث خواهد شد کشتی‌های ایرانی—که در طول جنگ همچنان امکان عبور از تنگه را داشتند—با برخی محدودیت‌ها مواجه شود. در مقابل، برخی کشتی‌هایی که در بنادر یا دریا متوقف شده‌اند، ممکن است بتوانند از این مسیر برای جابه‌جایی کالا استفاده کنند که البته با توجه به شرایط بیش از یک ماه گذشته در تنگه هرمز بعید به نظر می‌رسد ایران از برتری خود در این آبراهه چشم پوشی کند.

این رویکرد، به تعبیر گزارش، تغییری نسبت به سیاست‌های پیشین آمریکا به شمار می‌رود. چرا که حتی در جریان حملات، مقامات آمریکایی اقداماتی انجام داده بودند تا جریان نفت ایران ادامه پیدا کند و از افزایش شدید قیمت انرژی جلوگیری شود.

ماه گذشته، اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، اعلام کرده بود که ایالات متحده اجازه داده نفتکش‌های ایرانی از تنگه عبور کنند تا عرضه جهانی حفظ شود. همچنین واشنگتن به‌طور موقت تحریم‌های نفتی ایران در دریا را برای یک ماه تعلیق کرده بود تا امکان فروش آن به اکثر کشورها، حتی خود آمریکا، فراهم شود.

رابین بروکس، پژوهشگر ارشد مؤسسه بروکینگز، معتقد است وابستگی ایران به صادرات نفت می‌تواند در صورت فشار اقتصادی، رفتار این کشور را تغییر دهد. او در شبکه‌های اجتماعی نوشت که محاصره «مدل اقتصادی ایران را فرو می‌ریزد».

در مقابل، به گزارش نیویورک‌تایمز، مقامات ایرانی با توجه به فشار افزایش قیمت انرژی بر دولت ترامپ، واکنش متفاوتی نشان داده‌اند. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، در پیامی نوشت: «از قیمت‌های فعلی لذت ببرید. با این به‌اصطلاح محاصره، به‌زودی برای بنزین ۴ تا ۵ دلاری دلتنگ خواهید شد».

پیامد‌های جهانی چه خواهد بود؟

نیویورک‌تایمز گزارش می‌دهد که در شرایط عادی، روزانه حدود ۱۵۰ کشتی از تنگه هرمز عبور می‌کنند، اما در ماه مارس، مجموع عبور کشتی‌ها در کل ماه تنها اندکی بیش از ۱۵۰ مورد بوده است.  

به نوشته این روزنامه، کشتی‌هایی که موفق به عبور شده‌اند، با مقامات ایرانی هماهنگی کرده و احتمالاً هزینه‌ای برای این کار پرداخت کرده‌اند.

این کاهش شدید تردد، به افزایش قیمت نفت منجر شده است. اگر محاصره آمریکا بتواند به ایجاد آزادی کشتیرانی برای نفت کشور‌های خلیج فارس منجر شود، ممکن است قیمت‌ها کاهش یابد، هرچند زمان تحقق چنین سناریویی مشخص نیست.

ترامپ در ادامه هشدار داد: «هر ایرانی که به ما یا به کشتی‌های غیرنظامی شلیک کند، نابود خواهد شد».

این درحالی است که در ۴۰ روز گذشته از جنگ ایران بار‌ها توانست با اقدامات مختلف از جمله هدف قراردادن تانگر‌های نفتی یا کشتی‌های باری و همچنین تهدید نیروی دریایی آمریکا همانند اتفاق چند روز پیش مانع عبور هر نوع کشتی بدون هماهنگی با ایران از تنگه هرمز شود.

با این حال، نیویورک‌تایمز تأکید می‌کند که ابهامات همچنان پابرجاست. اینکه شرکت‌های کشتیرانی حاضر به پذیرش ریسک عبور از تنگه خواهند شد یا نه، تا حد زیادی به واکنش ایران بستگی دارد و همچنین مشخص نیست آمریکا تا چه حد قادر به اعمال کنترل کامل بر این مسیر خواهد بود.

در همین حال، برخی رهگیر‌های دریایی نسبت به امکان اجرای این طرح ابراز تردید کرده‌اند و به روش‌هایی مانند تغییر اطلاعات شناسایی کشتی‌ها برای دور زدن نظارت اشاره کرده‌اند.

شرکت تانکر تراکرز در پیامی نوشت: «این کار پیچیده خواهد شد، زیرا برخی نفتکش‌های مرتبط با ایران با استفاده از دستکاری سیستم شناسایی، توقف‌های جعلی در عربستان و عراق ثبت می‌کنند.»

با این حال، آن‌گونه که نیویورک‌تایمز جمع‌بندی می‌کند، مجموعه این تحولات نشان‌دهنده پیچیدگی فزاینده در یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان است؛ جایی که توازن میان قدرت نظامی، کنترل میدانی و پیامد‌های اقتصادی، همچنان در حال بازتعریف است.