باشگاه خبرنگاران جوان؛ جواد فراهانی- اخترشناسان برای نخستین بار موفق شدند سیگنالی رادیویی را شناسایی کرده و منشأ آن را مستقیماً به سیاره‌ای در خارج از منظومه شمسی نسبت دهند. این کشف می‌تواند روشی نوین برای مطالعه میدان‌های مغناطیسی سیارات دوردست فراهم آورد.

این سیگنال که توسط تیمی از «مرکز اخترفیزیک هاروارد-اسمیتسونین» و «دانشگاه اورگان» شناسایی شده، هیچ ارتباطی با تلاش‌های احتمالی حیات فرازمینی برای برقراری ارتباط ندارد. در عوض، منشأ آن پدیده‌ای طبیعی مشابه شفق‌های قطبی زمین است؛ جایی که ذرات باردار با میدان مغناطیسی و جو سیاره برهم‌کنش کرده و امواج رادیویی تولید می‌کنند.

دانشمندان منشأ این سیگنال را سیاره فراخورشیدی «بتا پیکتوریس بی» (Beta Pictoris b) تشخیص دادند؛ سیاره‌ای که به دور ستاره «بتا پیکتوریس» در فاصله تقریبی ۶۳.۴ سال نوری از زمین می‌چرخد. این تیم پژوهشی با استفاده از آرایه تلسکوپ رادیویی «میرکت» (MeerKAT) در آفریقای جنوبی، این سامانه را در چهار بازه زمانی مجزا در سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ و در محدوده فرکانسی ۰.۸۵ تا ۳.۵ گیگاهرتز رصد کرد.

این مشاهدات، فوران‌های رادیویی کوتاه و تکرارشونده‌ای را آشکار ساخت که با «قطبش دایره‌ای» قوی همراه بودند؛ ویژگی شاخصی که مختص تابش‌های شفق قطبی است.

دانشمندان برای تعیین دقیق موقعیت منشأ سیگنال، از اختروش‌ها (هسته‌های کهکشانی بسیار درخشان) به عنوان نقاط مرجع در نقشه آسمان استفاده کردند؛ این کار به آن‌ها امکان داد تا سیگنالِ برخاسته از سیاره را از سیگنالِ ستاره میزبان آن متمایز کنند.

دانشمندان بر این باورند که این سیگنال ناشی از سازوکاری موسوم به «ناپایداری میزر سیکلوترون الکترونی» (ECMI) است؛ همان فرآیندی که عامل ایجاد تابش‌های رادیویی شفق قطبی در سیاراتی مانند زمین و مشتری محسوب می‌شود.

این سازوکار همچنین سرنخ‌هایی درباره قدرت میدان مغناطیسی سیاره به دست می‌دهد. این تیم تخمین می‌زند که میدان مغناطیسی «بتا پیکتوریس بی» ممکن است هزاران برابر قوی‌تر از میدان مغناطیسی زمین باشد؛ یافته‌ای که با مدل‌های پیشین درباره ساختار این سیاره و سازوکار «دینامو» (که میدان مغناطیسی داخلی آن را ایجاد می‌کند) همخوانی دارد.

دانشمندان احتمال می‌دهند که چرخش سریع این سیاره — که هر دور چرخش کامل آن به دور محور خود حدود ۸ تا ۹ ساعت طول می‌کشد — در ایجاد این تابش‌ها نقش داشته باشد. این سیاره که جرمی تقریباً ده برابر جرم مشتری دارد، نخستین بار در سال ۲۰۰۸ کشف شد.

پژوهشگران قصد دارند به جستجوی سیگنال‌های مشابه از هفت سیاره غول‌پیکر دیگر در پنج سامانه ستاره‌ای همسایه بپردازند. آن‌ها خاطرنشان می‌کنند که افزایش پنج تا هفت برابری حساسیت رصدخانه‌های رادیوییِ آینده می‌تواند امکان شناسایی سیگنال‌های بیشتری از این دست را فراهم کند.

این پژوهش هنوز در نشریه‌ای با داوری همتایان منتشر نشده، اما هم‌اکنون در وب‌سایت «arXiv» در دسترس است.

منبع: ساینس‌آلرت (ScienceAlert)