باشگاه خبرنگاران جوان؛ مریم رضایی - حجت‌الله طلایی در نشست خبری با تأکید بر اینکه تعبیر «شیراز، سومین حرم اهل بیت (ع)» صرفاً یک عنوان تشریفاتی نیست، گفت: این تعبیر که از سوی رهبر معظم انقلاب مطرح شد، با هدف بازیابی هویت دینی و تاریخی شهر شیراز و توجه دادن مردم و مسئولان به جایگاه این شهر در منظومه تمدنی اهل بیت (ع) بیان شده است.

او اظهار کرد: برخی تصور می‌کنند وقتی گفته می‌شود «سومین حرم اهل بیت (ع)»، منظور صرفاً حرم مطهر حضرت احمد بن موسی (ع) است، در حالی که تعبیر رهبر معظم انقلاب ناظر بر شهر شیراز است.

طلایی افزود: رهبر معظم انقلاب در سفر خود به شیراز فرمودند که «شیراز بعد از مشهد و قم، سومین حرم اهل بیت (ع) است». این سخن را نباید به معنای اعطای یک مدال یا عنوان تشریفاتی به مردم شیراز تلقی کرد؛ بلکه معظم‌له با این بیان، در حقیقت بر ضرورت بازیابی هویت تاریخی و دینی شیراز تأکید کردند.

او ادامه داد: پیام این سخن آن است که شیراز چنین جایگاهی داشته و دارد و باید آن را حفظ و احیا کرد. متأسفانه در دوره پهلوی تلاش‌های برنامه‌ریزی‌شده و گسترده‌ای برای تضعیف این جایگاه و تغییر هویت فرهنگی و دینی شیراز صورت گرفت و پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز دشمنان به شیوه‌های دیگری تلاش کردند این روند را دنبال کنند.

او با اشاره به تأکیدات رهبر معظم انقلاب درباره حرم مطهر حضرت احمد بن موسی (ع) گفت: حضرت آقا درخصوص شیراز و این حرم تأکید کردند که برجستگی «سومین حرم اهل بیت (ع)» با محوریت احمد بن موسی (ع) باید در تبلیغات عمومی و رسانه‌ای و حتی هنگام تخصیص اعتبارات مورد توجه قرار گیرد تا دل‌های مشتاقان در داخل و خارج از کشور متوجه قداست و اهمیت این بارگاه مهم شود.

معاون علمی، آموزشی و پژوهشی حرم مطهر حضرت شاهچراغ (ع) از برگزاری همایش بین‌المللی «امین ولایت» خبر داد و گفت: از سال گذشته، با توجه به همین ضرورت، جلسات متعددی با متخصصان، مشاوران و مجموعه‌های علمی برگزار شد تا زمینه برگزاری یک همایش بین‌المللی واقعی درباره حضرت احمد بن موسی (ع) فراهم شود.

او با قدردانی از همکاری روابط عمومی و امور بین‌الملل حرم مطهر حضرت شاهچراغ (ع) اظهار کرد: در ادامه این روند، جلساتی با مرکز استنادی و پایش علم و فناوری (ISC) و همچنین جامعه المصطفی العالمیه در قم و تهران برگزار شد و با همکاری این مجموعه‌ها، همایش بین‌المللی «امین ولایت» در روز‌های ۲۳ و ۲۴ دی‌ماه سال جاری برگزار خواهد شد.

طلایی گفت: فراخوان این همایش به شش زبان فارسی، عربی، انگلیسی، ترکی، اردو و اسپانیایی ترجمه شده است تا پژوهشگران و علاقه‌مندان از کشور‌های مختلف امکان مشارکت در این رویداد علمی را داشته باشند.

او افزود: برای این همایش ۱۱ محور اصلی و ۸۵ زیرمحور علمی تعریف شده و این محور‌ها پس از جلسات کارشناسی و بررسی‌های تخصصی متعدد تعیین شده‌اند.

طلایی با اشاره به بین‌المللی بودن واقعی این رویداد تصریح کرد: برای تحقق این هدف، بخشی از اعضای هیئت علمی همایش باید از خارج از کشور باشند و از استادان شناخته‌شده و صاحب‌نام در مجامع علمی و در سطوح استادتمام و دانشیار در این رویداد استفاده خواهد شد.

فراخوان پژوهشی با هدف بازخوانی منابع تاریخی

معاون علمی، آموزشی و پژوهشی حرم مطهر حضرت شاهچراغ (ع) اظهار کرد: هدف از انتشار فراخوان، دعوت از محققان و پژوهشگران برای مراجعه به منابع تاریخی، کتاب‌های خطی و غیرخطی و اسناد موجود در داخل و خارج از کشور و انجام پژوهش‌های مستند درباره حضرت احمد بن موسی (ع) است.

او،محور نخست این همایش را «نسب‌شناسی، زندگی‌نامه و سیره حضرت احمد بن موسی کاظم (ع)» عنوان کرد و گفت: بررسی دقیق اسناد و شواهد تاریخی در تبیین هویت و شخصیت حضرت، بررسی مستند ابعاد شخصیتی، معنوی و اخلاقی ایشان، فهرست‌نگاری و معرفی اسناد تاریخی معتبر و منابع اصلی مرتبط با زندگی حضرت، دلایل و زمینه‌های هجرت حضرت احمد بن موسی (ع) و دیگر فرزندان امام موسی کاظم (ع) به ایران، روایت‌های مربوط به مسیر حرکت و همچنین موضوع شهادت و محل دفن حضرت از جمله مباحث این محور است.

طلایی تأکید کرد: در برخی از این حوزه‌ها منابع قابل توجهی وجود دارد، اما در برخی دیگر با کمبود منابع مواجه هستیم و پژوهشگران باید با تلاش و بررسی گسترده اسناد و متون تاریخی به بازسازی دقیق‌تر این بخش از تاریخ بپردازند.

او، محور دوم همایش را «جایگاه دینی، اجتماعی و سیاسی حضرت احمد بن موسی (ع)» عنوان کرد و افزود: تحلیل جایگاه دینی حضرت در میان مسلمانان، نقش ایشان در حفظ و نشر آموزه‌های اهل بیت (ع)، بررسی روایت‌های تاریخی درباره علم، دیانت و نفوذ معنوی و اجتماعی ایشان و همچنین تعاملات حضرت احمد بن موسی (ع) با امامان معصوم (ع) از جمله موضوعات مورد بررسی در این محور است.

طلایی ادامه داد: یکی از مباحث مهم این بخش، نقش حضرت احمد بن موسی (ع) در ترویج تشیع و دفاع از امامت و تبیین مکتب اهل بیت (ع) است.

او با اشاره به ماجرای بیعت گروهی از شیعیان با حضرت احمد بن موسی (ع) پس از شهادت امام موسی کاظم (ع) گفت: این موضوع از مسائل مهم تاریخی است که نیازمند بررسی دقیق و مستند است. حضرت احمد بن موسی (ع) با وجود جایگاه ویژه‌ای که نزد پدر بزرگوارشان داشتند، پس از اطلاع از امامت برادرشان، حضرت علی بن موسی الرضا (ع)، خود را در بیعت ایشان دانستند و پیروان خود را نیز به سوی امام رضا (ع) هدایت کردند.

معاون علمی، آموزشی و پژوهشی حرم مطهر حضرت شاهچراغ (ع) این رفتار را دارای اهمیت اعتقادی و تاریخی دانست و افزود: این موضوع از جمله مباحثی است که می‌تواند در تبیین نقش حضرت احمد بن موسی (ع) در حفظ انسجام اعتقادی شیعیان و جلوگیری از شکل‌گیری انحرافات مورد بررسی علمی قرار گیرد.

طلایی سومین محور همایش را «تأثیرات تمدنی و منطقه‌ای حضرت احمد بن موسی (ع)» اعلام کرد و گفت: بررسی اثرگذاری حرم مطهر حضرت احمد بن موسی (ع) در شکل‌گیری تمدن شیعی، نقش این حرم در گسترش دانش، عرفان، کلام و سایر علوم دینی و ارتباط آن با نهاد‌های علمی از جمله زیرمحور‌های این بخش است.

او با اشاره به سابقه علمی شهر شیراز اظهار کرد: شیراز از قرون گذشته یکی از محور‌های مهم علمی در جهان اسلام بوده و از قرن‌های چهارم به بعد، این شهر در حوزه‌های مختلف علمی، از فقه و فلسفه گرفته تا علوم عقلی، جایگاه برجسته‌ای داشته است.

طلایی گفت: این ظرفیت تاریخی باید در کنار جایگاه حضرت احمد بن موسی (ع) و حرم مطهر ایشان مورد بازخوانی قرار گیرد و پژوهشگران می‌توانند با بررسی اسناد و منابع تاریخی، ابعاد مختلف این تأثیرگذاری را برای جامعه علمی و عموم مردم تبیین کنند.

ضرورت بازشناسی نام و هویت حضرت احمد بن موسی (ع)

معاون علمی، آموزشی و پژوهشی حرم مطهر حضرت شاهچراغ (ع) همچنین بر ضرورت معرفی حضرت احمد بن موسی (ع) با نام اصلی ایشان تأکید کرد و گفت: «شاهچراغ» لقب و عنوانی شناخته‌شده و محترم برای این حرم مطهر است، اما نام اصلی این شخصیت بزرگ، حضرت احمد بن موسی (ع) است و رسانه‌ها می‌توانند در کنار استفاده از عنوان شاهچراغ، نام و شخصیت احمد بن موسی (ع) را نیز بیشتر معرفی کنند.

او افزود: یکی از اهداف برگزاری این همایش نیز همین است که ابعاد کمتر شناخته‌شده شخصیت، سیره، جایگاه دینی، اجتماعی و تاریخی حضرت احمد بن موسی (ع) مورد بررسی قرار گیرد و این شناخت از سطح جامعه علمی فراتر رفته و به افکار عمومی در داخل و خارج از کشور منتقل شود.

طلایی گفت: امیدواریم برگزاری همایش بین‌المللی «امین ولایت» زمینه‌ای برای آغاز یک جریان علمی مستمر درباره حضرت احمد بن موسی (ع)، حرم مطهر و جایگاه تاریخی و تمدنی شیراز باشد و پژوهش‌های جدید و مستند بتواند بخش‌هایی از تاریخ این شخصیت بزرگ را که تاکنون کمتر مورد توجه قرار گرفته است، روشن کند.

طلایی با تأکید بر جایگاه تاریخی حرم مطهر حضرت احمد بن موسی شاهچراغ (ع) در شکل‌گیری هویت علمی، فرهنگی و اجتماعی شیراز گفت: این حرم در طول تاریخ تنها یک مکان زیارتی نبوده، بلکه به‌عنوان محور مهمی در تعاملات علمی، فرهنگی، اجتماعی و حتی سیاسی شهر شیراز ایفای نقش کرده است.

او با اشاره به سابقه حضور دانشمندان و عالمان در شیراز افزود: شخصیت‌هایی که از شهر‌های مختلف به شیراز می‌آمدند، در همین فضای علمی و فرهنگی به تحصیل علوم مختلف، به‌ویژه علوم عقلی و فلسفی می‌پرداختند و بعد‌ها خود به بزرگان این عرصه تبدیل می‌شدند.

طلایی ادامه داد: شیراز در طول تاریخ در حوزه‌های مختلف دارای مکاتب و شیوه‌های خاص خود بوده است؛ از مکتب فلسفه و فقه گرفته تا خوشنویسی، نقاشی، کاشی‌کاری و معماری. بررسی این مکاتب و نسبت آنها با حرم مطهر حضرت احمد بن موسی (ع)، نیازمند پژوهش‌های تاریخی و علمی دقیق است.

او با اشاره به شکل‌گیری حوزه‌های علمیه در پیرامون حرم مطهر اظهار کرد: اطراف این حرم در دوره‌های مختلف، حوزه‌های علمیه متعددی شکل گرفته و بسیاری از علما، فقها، شخصیت‌های دینی، بزرگان و حتی والیان و دولتمردان در نزدیکی این مکان زندگی می‌کردند. این موضوع نشان‌دهنده جایگاه محوری حرم در ساختار علمی، فرهنگی و اجتماعی شیراز است.

طلایی همچنین بر ضرورت بررسی تأثیر حرم مطهر بر فرهنگ عمومی و آداب و رسوم مردم فارس تأکید کرد و گفت: باید بررسی شود که وجود بارگاه منور حضرت احمد بن موسی (ع) چه تأثیری بر فرهنگ عمومی، آداب و رسوم مردم منطقه فارس داشته و متقابلاً فرهنگ مردم چه نقشی در توسعه و شکل‌گیری ساختار اجتماعی پیرامون حرم ایفا کرده است.

او با اشاره به گستردگی موقوفات در شیراز افزود: بخش قابل توجهی از بافت تاریخی و اجتماعی شیراز با فرهنگ وقف پیوند خورده و از نخستین موقوفات نیز می‌توان به موقوفاتی اشاره کرد که برای حرم مطهر اختصاص یافته‌اند. تاریخ‌نگاری این موقوفات و نقش آنها در توسعه حرم و شهر شیراز از موضوعاتی است که باید مورد توجه پژوهشگران قرار گیرد.

طلایی با اشاره به دفن شمار زیادی از مشاهیر شیراز در حرم مطهر گفت: بیش از ۷۰ تا ۸۰ نفر از مشاهیر و شخصیت‌های شناخته‌شده شیراز در همین حرم مدفون هستند که از جمله آنها می‌توان به سیدعلی‌خان مدنی اشاره کرد. برگزاری همایش‌های علمی و احیای آثار و بنا‌های مرتبط با این شخصیت‌ها می‌تواند به شناخت بهتر تاریخ علمی و فرهنگی شیراز کمک کند.

او یکی دیگر از محور‌های پژوهشی را بررسی ارتباطات علمی و فرهنگی حرم با مراکز علمی و آموزشی دانست و اظهار کرد: باید تعاملات متقابل حرم مطهر با دانشگاه‌ها، مدارس علمی، حوزه‌های علمیه و دیگر مراکز علمی در دوره‌های مختلف تاریخی بررسی شود.

طلایی با اشاره به ارتباط تاریخی حرم مطهر با تحولات سیاسی شیراز گفت: بررسی تحولات سیاسی پیرامون حرم از قرن هفتم هجری تا دوران معاصر، نقش حرم در ساختار‌های قدرت و سیاست، روابط حکومت‌ها با مردم و همچنین مشترکات اعتقادی شیعه و اهل سنت از جمله موضوعاتی است که ظرفیت پژوهشی فراوانی دارد.

طلایی همچنین به نقش حرم مطهر در پیروزی انقلاب اسلامی اشاره کرد و گفت: حرم در دوران انقلاب به‌عنوان یکی از پایگاه‌های مهم مبارزه و شکل‌گیری هویت انقلابی مطرح بوده و بسیاری از جریان‌های فکری و اجتماعی در این مکان شکل می‌گرفته است. پس از پیروزی انقلاب نیز در بسیاری از تحولات اجتماعی، حرم مطهر محل حضور و تجمع مردم بوده است.

او ادامه داد: نقش حرم در دوران هشت سال دفاع مقدس، تحولات پس از انقلاب، مقابله با حوادث و حملات تروریستی و واکنش اجتماعی مردم به این رخداد‌ها نیز باید مورد بررسی قرار گیرد.

طلایی یکی دیگر از محور‌های مهم را بررسی جایگاه حضرت احمد بن موسی (ع) در ادبیات و هنر دانست و گفت: بازتاب شخصیت و سیره حضرت در هنر و ادبیات آیینی، حماسه و مقاومت و همچنین تأثیر حرم مطهر بر خلق آثار ادبی و هنری از موضوعات مهمی است که باید مورد توجه پژوهشگران قرار گیرد.

او با اشاره به تأثیر حرم بر معماری و بافت شهری شیراز افزود: معماری، کاشی‌کاری، خوشنویسی، گچ‌بری، آینه‌کاری، رنگ‌ها و دیگر عناصر هنری به‌کاررفته در حرم، بخشی از هویت هنری شیراز را شکل داده‌اند. حتی در معماری خانه‌ها و بنا‌های تاریخی اطراف حرم نیز می‌توان تأثیر این عناصر را مشاهده کرد.

طلایی با بیان اینکه «مکتب کاشی‌کاری شیراز» از ظرفیت‌های مهم فرهنگی این شهر است، گفت: ویژگی‌های خاص رنگ، نقش و شیوه اجرای کاشی‌کاری در شیراز باید به‌صورت تخصصی بررسی شود و ارتباط آن با معماری حرم مطهر مورد مطالعه قرار گیرد.

او همچنین به فرهنگ زیارت و مناسک دینی در شیراز اشاره کرد و گفت: تولد فرزندان، آیین‌های مربوط به ازدواج و عروسی، حضور خانواده‌ها در حرم و دیگر مناسک اجتماعی و مذهبی در طول تاریخ با حرم مطهر پیوند داشته است. بررسی نقش زیارت در تحکیم روابط خانوادگی، اخلاق اجتماعی و مناسک دینی از دیگر موضوعات مهم پژوهشی است.

طلایی با اشاره به کارکرد‌های اجتماعی حرم مطهر اظهار کرد: حرم می‌تواند به‌عنوان یک پایگاه مهم اجتماعی در ایجاد اتحاد ملی، مدیریت بحران‌هایی مانند سیل، زلزله، جنگ و بیماری‌ها و همچنین ترویج سبک زندگی ایرانی ـ اسلامی مورد بررسی قرار گیرد.

او افزود: یکی از نمونه‌های قابل توجه، نقش حرم در حل اختلافات خانوادگی است. در مقطعی با همکاری دستگاه قضایی، مشاورانی در حرم مستقر شدند و پرونده‌های اختلافات خانوادگی را بررسی کردند. در موارد متعددی، گفت‌و‌گو و مشاوره در فضای معنوی حرم به صلح و سازش میان زوجین منجر شد و حتی پیگیری‌های بعدی نشان داد که برخی از این خانواده‌ها توانسته‌اند زندگی مشترک خود را حفظ کنند.

طلایی ادامه داد: این تجربه نشان می‌دهد که حرم مطهر علاوه بر کارکرد زیارتی و مذهبی، ظرفیت‌های مهمی در حوزه‌های اجتماعی، فرهنگی و کاهش آسیب‌های اجتماعی دارد.

او همچنین بر بررسی نقش حرم در شکل‌گیری هویت محله‌ای، تاریخی، فرهنگی و آموزشی شیراز تأکید کرد و گفت: جغرافیای حرم مطهر، روند گسترش آن، تأثیر حرم بر توسعه بافت شهری شیراز، فرصت‌ها، آسیب‌ها و چالش‌های پیرامون آن نیز باید در مطالعات تخصصی مورد توجه قرار گیرد.

طلایی با اشاره به گستردگی محور‌های پژوهشی مرتبط با حرم مطهر حضرت احمد بن موسی (ع) گفت: برای این موضوعات، محور‌های متعدد و ده‌ها زیرمحور پژوهشی تعریف شده است و انتظار می‌رود پژوهشگران و مراکز علمی شیراز با ورود جدی به این عرصه، ابعاد کمترشناخته‌شده تاریخ، فرهنگ، هنر، معماری و جامعه‌شناسی حرم مطهر را بررسی و مستندسازی کنند.

او خاطرنشان کرد: حرم مطهر حضرت احمد بن موسی (ع) را باید نه‌تنها به‌عنوان یک مرکز زیارتی، بلکه به‌عنوان یکی از مهم‌ترین کانون‌های شکل‌دهنده هویت تاریخی، علمی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی شیراز مورد مطالعه قرار داد.

طلایی با اشاره به جایگاه حرم‌های مطهر و گنبد‌های فیروزه‌ای در هویت تاریخی و فرهنگی شیراز گفت: شیراز به گنبد‌های فیروزه‌ای خود شناخته می‌شود و حرم مطهر حضرت احمدبن موسی (ع)، حضرت علی‌بن حمزه (ع)، سیدعلاءالدین حسین (ع) و سیدتاج‌الدین غریب (ع) از ظرفیت‌های مهم مذهبی، فرهنگی و گردشگری این شهر به شمار می‌روند.

او افزود: معماری و هنر به‌کاررفته در این حرم‌ها بخشی از میراث ارزشمند شهر شیراز است و باید با نگاه ویژه‌ای مورد حفاظت، معرفی و بهره‌برداری فرهنگی قرار گیرد.

طلایی با تأکید بر ضرورت توجه به گردشگری منطقه‌ای و توسعه پایدار اظهار کرد: توسعه خدمات و صنعت گردشگری باید متناسب با ویژگی‌های جمعیت‌شناختی و انگیزشی زائران و گردشگران برنامه‌ریزی شود. در شیراز سه مقوله سلامت، زیارت و سیاحت ظرفیت آن را دارند که در کنار یکدیگر به توسعه گردشگری و زیرساخت‌های مرتبط کمک کنند.

او ادامه داد: نقش حرم مطهر در توسعه گردشگری و اقتصاد محلی، موضوع مهم دیگری است که باید مورد توجه قرار گیرد. توسعه گردشگری می‌تواند بر ایجاد و رونق مشاغل، حمل‌ونقل، مهمان‌پذیری و سایر خدمات محلی تأثیر مستقیم داشته باشد.

طلایی همچنین بر اهمیت امنیت در توسعه صنعت گردشگری تأکید کرد و گفت: امنیت و توسعه گردشگری رابطه‌ای متقابل دارند و بدون تأمین امنیت پایدار، امکان تحقق ظرفیت‌های گردشگری به شکل مطلوب وجود نخواهد داشت.

او با اشاره به ضرورت پیوند گردشگری با فرهنگ دینی خاطرنشان کرد: برخی تلاش می‌کنند گردشگری را جدا از تقیدات دینی و مذهبی تعریف کنند، در حالی که در حوزه گردشگری مذهبی این دو مقوله ارتباطی جدی و دوسویه با یکدیگر دارند. باید از ظرفیت فرهنگ دینی برای تقویت گردشگری مذهبی و افزایش تعاملات فرهنگی با سایر ملت‌ها استفاده کرد.

طلایی نقش نهاد‌های متولی در این زمینه را مهم دانست و افزود: نهاد‌هایی همچون دستگاه‌های متولی گردشگری، شهرداری، وزارت امور خارجه و سایر مجموعه‌های مرتبط باید در برنامه‌ریزی و پیشرفت حرم مطهر و توسعه گردشگری مذهبی نقش فعال‌تری ایفا کنند.

او با تأکید بر ضرورت نگاه آینده‌پژوهانه به گردشگری زیارت گفت: باید برای توسعه گردشگری و جایگاه‌یابی حرم مطهر در اولویت‌های زیارتی زائران نسبت به سایر اماکن مقدس، برنامه‌ریزی و فعالیت‌های تبلیغی هدفمند انجام شود.

طلایی با اشاره به پیشینه حضور زائران از نقاط مختلف کشور و کشور‌های منطقه در حرم مطهر حضرت احمدبن موسی (ع) اظهار کرد: این حرم از گذشته مقصد زائرانی از مناطق مختلف، از جمله سیستان و بلوچستان و حتی پاکستان بوده است. همچنین در گذشته بسیاری از شیرازی‌هایی که قصد سفر به مشهد داشتند، ابتدا به زیارت این حرم می‌آمدند و سپس راهی مشهد می‌شدند. این پیشینه نشان می‌دهد که حرم مطهر ظرفیت تبدیل‌شدن به یکی از محور‌های اصلی گردشگری زیارت را دارد.

او در ادامه به اهمیت آداب خدمت تولیت‌ها و خادمان حرم مطهر اشاره کرد و گفت: آداب خدمت، پیشینه تاریخی و جایگاه خادمان و تولیت‌های حرم از موضوعاتی است که باید در برنامه‌های فرهنگی و پژوهشی مورد توجه قرار گیرد.

طلایی همچنین رسانه و فناوری‌های نوین را یکی از محور‌های مهم توسعه گردشگری زیارت دانست و افزود: باید از ظرفیت فناوری‌های نوین، هوش مصنوعی و رسانه برای معرفی آثار و تأثیرات تمدنی و منطقه‌ای حضرت احمدبن موسی (ع) استفاده کرد.

او ادامه داد: بررسی و نقد آثار هنری مرتبط با شخصیت حضرت، استفاده از ابزار‌هایی مانند انیمیشن، گرافیک و بازی‌های رایانه‌ای برای ترویج فرهنگ زیارت، ارائه خدمات مطلوب و هوشمند به زائران و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین در معرفی حرم مطهر از جمله اقداماتی است که می‌تواند در این مسیر مؤثر باشد.

طلایی در پایان گفت: رسانه و فناوری‌های نوین می‌توانند نقش مهمی در توسعه گردشگری زیارت، تقویت ارتباط پایدار زائران و گردشگران با حرم مطهر و معرفی سیره و شخصیت حضرت احمدبن موسی (ع) داشته باشند و لازم است راهکار‌های نوین معرفی و تبیین این سیره و همچنین طرح جامع هوشمندسازی خدمات قابل ارائه در حرم مطهر تدوین و اجرایی شود.