باشگاه خبرنگاران جوان - حمید مقامی در نشستی تخصصی پیرامون ارزیابی سیاست‌های جمعیتی و صیانت از نهاد خانواده، با تبیین پیشینه، ابعاد و دستاورد‌های طرح ملی آموزش‌های پیش از ازدواج «بهارنکو»، بر ضرورت تثبیت و توسعه این الگو تأکید کرد و آن را یک سازوکار عملیاتی موفق در تحقق اسناد بالادستی کشور دانست.

او با اشاره به تجارب بین‌المللی در حوزه آموزش‌های پیش از ازدواج اظهار داشت: در بسیاری از جوامع پیشرفته دنیا نظیر ایرلند، انگلستان و ایالت‌های مختلف آمریکا، مراکز تخصصی و نهاد‌های اجتماعی و مدنی، دوره‌های ساختاریافته پیش از ازدواج را با هدف پیشگیری از تعارضات زناشویی و فروپاشی خانواده‌ها به عنوان یک ضرورت قطعی پیاده‌سازی کرده‌اند.

مقامی در ادامه با آسیب‌شناسی اقدامات گذشته در داخل کشور تصریح کرد: در دهه‌های قبل، برنامه‌های آموزشی هنگام ازدواج در قالب کلاس‌های محدود ۲ ساعته بهداشت جنسی یا دوره‌های پراکنده دانشگاهی برگزار می‌شد؛ برنامه‌هایی مقطعی که فاقد نظام سنجش اثربخشی، غربالگری و ساختار پیگیری پس از تشکیل خانواده بودند.

این کارشناس حوزه خانواده با تشریح مبانی قانونی طرح «بهارنکو» خاطرنشان کرد: فعالیت‌های بهارنکو از سال ۱۳۸۹ تحت اشراف دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه علوم پزشکی شیراز و با هدف تحقق تکالیف معطل‌مانده در اسناد بالادستی آغاز شد.

او با اشاره به اصل دهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مبنی بر پاسداری از قداست و استواری خانواده، افزود: بهارنکو در واقع تجسم عینی اجرای بند ۱۰ سیاست‌های کلی خانواده (ابلاغی ۱۳۹۵)، بند ۴ سیاست‌های کلی جمعیت (ابلاغی ۱۳۹۳)، مصوبه شماره ۸۴۴۴۰ هیئت وزیران (مصوب ۱۳۹۷) پیرامون آموزش‌های ۶ ساعته هنگام ازدواج و همچنین احکام مرتبط در فصل یازدهم قانون برنامه هفتم پیشرفت در حوزه «زن، خانواده و جمعیت» است که بر آموزش‌های منسجم قبل، حین و پس از ازدواج تأکید صریح دارند.

مقامی در تکمیل این بخش، با اشاره به ضرورت شیوه اجرای این فعالیت‌ها افزود: در همین راستا، توجه به نحوه تعامل با بدنه اجتماعی اهمیت بنیادین دارد. رهبر شهید نیز در دیدار مورخ ۲۴ مرداد ۱۳۹۸ با جمعی از فعالان و کارشناسان حوزه خانواده، بر این نکته کلیدی تأکید ورزیدند که این‌گونه فعالیت‌های حیاتی باید به صورت «مردمی» اجرا شوند.

او گفت: این رهنمود راهبردی نشان می‌دهد که طرحی همچون بهارنکو نه یک ساختار صرفاً دولتی، بلکه جریانی برخاسته از بطن جامعه و کنشگران دغدغه‌مند است که باید با تسهیل‌گری حاکمیت، توسط ظرفیت‌های مردمی و تخصصی به پیش برود.

بومی‌سازی آموزش‌ها و تمایز بهارنکو با دوره‌های سنتی

مقامی در تشریح تفاوت‌های بنیادین این الگو با شیوه‌های سنتی بیان کرد: طرح بهارنکو آموزش‌های هنگام ازدواج را از یک فرایند تک‌بعدی و کوتاه‌مدت ۲ تا ۴ ساعته، به یک بسته آموزشی جامع و تخصصی ۱۲ ساعته تفکیک‌شده ارتقا داده است. در این دوره سرفصل‌های اساسی شامل حقوق و احکام شرعی، روان‌شناسی تفاوت‌های فردی زن و مرد، بهداشت و سلامت جنسی، اخلاق زیستی و مهارت‌های ارتباطی با تلفیقی هنرمندانه از آموزه‌های غنی اسلامی–ایرانی و دستاورد‌های روز علوم رفتاری تدریس می‌شود.

او ضمن تأکید بر سیستم غربالگری هوشمند در این ساختار یادآور شد: برخلاف گذشته که زوجین بدون ارزیابی رها می‌شدند، در بهارنکو زوج‌های نیازمند توجه ویژه از جمله افراد زیر سنین قانونی، ازدواج‌های با اختلاف سنی نامتعارف یا ازدواج‌های مجدد شناسایی و برای دریافت مشاوره‌های تخصصی ارجاع داده می‌شوند.

مقامی با استناد به یافته‌های پژوهشی متعدد دانشگاهی و ملی تصریح کرد: فراتحلیل‌های علمی در سطح کشور، از جمله پژوهش‌های جامعی که بر روی ده‌ها مطالعه حوزه طلاق صورت گرفته، اثبات می‌کند که بخش عمده‌ای از تعارضات زناشویی و طلاق‌ها در سال‌های نخست زندگی، ناشی از «فقدان بینش صحیح در انتخاب همسر»، «ضعف در مهارت‌های ارتباطی و گفت‌و‌گو» و «ناتوانی در حل مسئله» است؛ حلقه‌های مفقوده‌ای که دقیقاً در کانون سرفصل‌های آموزشی بهارنکو قرار دارند و مطالعات متعدد، اثر معنادار آنها را در افزایش رضایت‌مندی و کاهش تنش‌های خانوادگی نشان داده است.

او در بخش دیگری از سخنان خود نسبت به پیامد‌های هرگونه موازی‌کاری، تضعیف یا متوقف‌سازی این الگو هشدار داد و گفت: تضعیف بهارنکو به معنای بی‌اثر ساختن سال‌ها سرمایه‌گذاری تخصصی و معطل ماندن مجدد بند‌های صریح سیاست‌های ابلاغی نظام است.

رهاسازی سالانه ده‌ها هزار زوج بدون آموزش‌های پیشگیرانه و مهارتی، هزینه‌های سرسام‌آوری را در سال‌های آتی به نظام قضایی (در قالب پرونده‌های دعاوی خانوادگی) و نظام سلامت (از حیث آسیب‌های روانی–اجتماعی) تحمیل خواهد کرد.

مقامی در پایان با تأکید بر اینکه بهارنکو الگویی بومی در برابر نسخه‌های وارداتی و اسناد ناهمگون با فرهنگ ملی (نظیر سند ۲۰۳۰) است، خواستار تثبیت جایگاه ساختاری و توسعه سراسری این تجربه بیش از ۱۵ ساله شد و تأکید کرد: بهره‌گیری از تجربه انباشته بهارنکو و تبدیل آن به یک مدل فراگیر ملی، اقدامی راهبردی در راستای صیانت از سرمایه اجتماعی، ارتقای سلامت نسل و حفاظت از اساسی‌ترین رکن جامعه یعنی نهاد خانواده خواهد بود.

منبع: علوم پزشکی شیراز