باشگاه خبرنگاران جوان - فوران عصبانیت در روزهای پر تنش، گاهی کنترل کلمات و رفتار را از دست ما خارج می‌کند. اما با الگوبرداری از یک نسخه اصیل و قطعی برای مهار خشم، می‌توانید اقتدار ازدست‌رفته را به روان خود برگردانید!

 در میانه یک روز شلوغ، شنیدن یک کنایه از همکار، برخورد تند یک ارباب‌رجوع یا حتی یک بی‌نظمی ساده در خانه، کافی است تا خونمان به جوش بیاید. در آن ثانیه‌های ملتهب، ضربان قلب بالا می‌رود و کلماتی روی زبانمان می‌آید که فقط برای سوزاندن و تخریب طرف مقابل طراحی شده‌اند.

ما در آن لحظه فکر می‌کنیم با فریادزدن در حال دفاع از حق خودمان هستیم، اما واقعیت این است که عصبانیت کنترل‌نشده، پیش از آنکه به دیگران آسیب بزند، سیستم عصبی و شخصیت خود ما را متلاشی می‌کند. یک انسان بااصالت می‌داند که ارزش روح و روان او، بسیار گران‌بهاتر از آن است که با هر محرک بیرونی از هم بپاشد. در روزهایی که عطر نام پیامبر اکرم (ص) و امام حسن مجتبی (ع) در جامعه پیچیده است، مدیریت روان ایجاب می‌کند که با یادگیری مهارت مهار خشم، ارادت خود را به این اسوه‌های حلم در عمل نشان دهیم و فرمانروایی عقل را به دست بگیریم.

ویرانی عقل و قلب؛ وقتی خشم فرمان می‌دهد

در مکتب انسان‌ساز اسلام، کنترل هیجانات منفی نه یک توصیه ساده، بلکه مرز میان خردمندی و نابودی است. امام صادق (علیه‌السلام) در کالبدشکافی دقیق این آسیب روانی می‌فرمایند خشم، تباه‌کننده قلب انسان حكيم است و كسى كه مالك خشم خود نباشد، مالك عقل خويش نخواهد بود (عوالم العلوم، جلد ۲۰، صفحه ۷۸۵).

در تأیید همین حکمت ریشه‌دار، امروز متخصصان علوم اعصاب ثابت کرده‌اند که در لحظه عصبانیت، بخش هیجانی مغز فعال شده و مرکز منطق و عقل را کاملاً از کار می‌اندازد؛ یعنی فرد عصبانی رسماً قدرت تفکر خود را از دست می‌دهد. به همین دلیل است که امیرالمؤمنین علی (علیه‌السلام) کلید رسیدن به همه خوبی‌ها را در یک جمله خلاصه کرده و می‌فرمایند ريشه تمام فضيلت‌ها، تسلط بر خشم و مهار شهوت است (عیون الحکم، جلد ۱، صفحه ۲۶۳). انسانی که این ترمز درونی را می‌کشد، در واقع از سقوط عقل و شخصیتش جلوگیری کرده است.

۳ گام اورژانسی برای اجرای فرمول اصیل مهار خشم

نسخه عملی اهل‌بیت (ع) برای کنترل عصبانیت، یک برنامه جامع روان‌شناختی است. دفعه بعد که در آستانه انفجار بودید، این تکنیک سه‌مرحله‌ای را به کار ببندید:

نوشیدن جرعه تلخ (کظم غیظ فیزیکی):

اولین قدم در لحظه تنش، توقف فیزیکی است. لب‌ها را به هم فشار دهید و هیچ نگویید. امام صادق (ع) در نامه‌ای به عبدالله بن حسن (ع)، نوشیدن این جرعه تلخ سکوت را مایه رسیدن به پاداش بزرگ خداوند معرفی می‌کنند و می‌فرمایند هیچ جرعه‌ای نزد خدا محبوب‌تر از جرعه خشمی نیست که بنده مؤمن آن را فرومی‌برد. این مکث چندثانیه‌ای، همان فرصتی است که مغز منطقی شما نیاز دارد تا دوباره فعال شود و شما را از یک پشیمانی بزرگ نجات دهد.

تغییر زاویه دید (عبور از تله مخالفان):

گاهی دیگران عمداً آزار می‌رسانند تا ما را عصبانی کنند. در سیره و توصیه‌های امام حسن (ع) و امام صادق (ع)، تحمل آزار مخالفان و صبوری در برابر آن‌ها، نشانه‌ای از ایمان و تقوا در برابر آزمون‌های الهی است. به‌جای بازی در زمین آن‌ها، به خودتان بگویید: «من با عصبانی شدن، دقیقاً همان کاری را می‌کنم که او می‌خواهد؛ اما با لبخند و سکوتم، او را خلع سلاح می‌کنم.» 

اتصال به منبع پاداش (توکل و تفویض):

خشم شخصی زمانی طولانی می‌شود که ما بخواهیم با لجبازی خودمان انتقام بگیریم. گام سوم این است که بعد از فروبردن خشم، اجرای عدالت در مسائل شخصی را به خداوند بسپاریم. رضایت به قضای الهی و تمرین صبر، همان نقطه‌ای است که روان ملتهب ما را آرام می‌کند.

غضب مقدس؛ مرز میان عقلانیت و انتقام شخصی

وقتی از مهار خشم صحبت می‌کنیم، منظور فروخوردن عصبانیت‌های شخصی در روابط روزمره و خانوادگی است تا عقلانیت بر زندگی ما حاکم شود. اما انسان مؤمن هرگز در برابر ظلم بی‌تفاوت نیست. باید مرز دقیقی میان «انتقام کورکورانه شخصی» و «خون‌خواهی و قصاص حق» قائل شد. خود امام مجتبی (ع) که اسوه حلم و گذشت در برابر توهین‌های شخصی بودند، در جایگاه اجرای عدالت الهی، ابن ملجم مرادی را با قاطعیت قصاص کردند.

خداوند در قرآن کریم صراحتاً می‌فرماید در قصاص برای شما حیات و زندگی است. ما با کنترل خشم در خانه و خیابان، عقلانیت خود را حفظ می‌کنیم تا همین عقلانیت، ما را به سمت یک «غضب مقدس» در برابر ظالمین و مستکبرین عالم هدایت کند. ما همه خون‌خواه امام حسین (ع) و رهبر شهیدمان و همه مظلومان جهان هستیم. مجازات‌کردن ستمگران، ریشه در کینه شخصی ندارد، بلکه عین عقلانیت، حیات‌بخشی به جامعه و دفاع از شرافت انسانی است که تنها از یک انسان خودساخته و مسلط بر نفس برمی‌آید.

منبع: فارس